II.
Quả thực là bài hát “Nghệ sỹ với cây đàn” này sang tới Việt Nam từ đất nước Liên Xô. Vào khoảng cuối năm 1956 - đầu năm 1957, hãng phim truyện “Armenfilm” (Арменфильм) đã sản xuất một bộ phim tên là “Сердце поет” (Khi sang Việt Nam năm 1958, bộ phim này mang tên là “Tiếng Hát Trái Tim”).
Đạo diễn bộ phim: Grigory Melyk-Avakyan & Yakov Kocharyan (Григорий Мелик-Авакян & Яков Кочарян).
Bộ phim kể về số phận và cuộc đời một nhạc sỹ người Armenya tài năng bẩm sinh nhưng lại khiếm thị ngay từ thiếu thời, tên là Karen (Карен). Ký ức những ngày sáng mắt của anh nay chỉ còn là biển cả mênh mông, cô bạn gái Sona (Сона) và mơ ước có một cây guitar như anh từng trông thấy trong tay của một người lữ hành Italia. Mười lăm năm sau, anh đã trở thành một thanh niên nhạc sỹ đẹp trai, tuy khiếm thị nhưng hát rất hay, đàn guitar rất giỏi…Anh hát trong phòng trà, quán ăn ở trên bến cảng.
Tiếp theo, bộ phim kể về những biến cố trong cuộc đời những người thân của nhạc sỹ: cha của Karen và cha của Sona. Khi ấy, xuất phát điểm như nhau, họ đã cùng bị bắt buộc rời khỏi quê hương, lưu lạc tới định cư ở một đất nước xa lạ, đã cùng vất vả bắt đầu cuộc sống mới…nhưng do phải lo chữa chạy cho Karen rất tốn kém, cha của Karen dần trở nên khánh kiệt; trong khi đó gia đình cha của Sona dần dà giàu có và phát đạt…
Sona được gia đình cho đi du học tại Nhạc viện ở Paris, Karen thì hát tại một trong những quán ăn của cha Sona nơi bến cảng. Cha Sona thậm chí chẳng còn muốn nhắc tới mối tình của hai trẻ Karen và Sona từ hồi ấu thơ nữa…
Một tin vui đến với những người di tản: dân Armenya được phép trở về cố quốc. Karen cùng với cha trở về Armenya. Một cuộc sống tươi mới đã đến với người thanh niên tài năng trên tổ quốc đang dựng xây và đổi mới. Anh đã được cứu chữa, được giải phẫu lấy lại một phần thị lực, được chế độ mới cho hoàn thành chương trình học tập ở Nhạc viện Quốc gia và đã trở thành một ca sỹ nổi danh ở đất nước.
Cuối cùng thì Karen và Sona cũng gặp lại được nhau. Tuy đi bằng những con đường khác nhau nhưng họ cùng gặp nhau tại “Liên hoan Thanh niên dân chủ toàn thế giới”…
Tác giả kịch bản, nhà văn Maro Erzinkyan (Mаpo Ерзинкян) đã dựa vào một phần sự thật cuộc đời của NSND Armenya tên là Artur Aydinyan (Артур Айдинян). Cũng chính Artur Aydinyan đóng vai chính (Karen) trong bộ phim này.
Artur Mkrtichevich Aydinyan (Артур Мкртичевич Айдинян), người Hy lạp, gốc Armenya, sinh ngày 15/08/1923 tại Thessaloniki (Hy Lạp). Trong chiến tranh thế giới thứ 2, ông tích cực tham gia chiến đấu trong đội quân kháng chiến chống lại bọn phát xít Đức. Ông bị chúng bắt giam, tra tấn dã man…đến mức mất cả thị lực không còn trông thấy gì nữa.
Năm 1947, sau chiến tranh, ông đã hồi hương, trở về Yerevan (Liên Xô), tham gia dàn nhạc giao hưởng trong vai một nghệ sỹ solo, ông hát được 8 thứ tiếng. Năm 1948, ông tốt nghiệp Nhạc viện Quốc gia Yerevan và tổ chức những buổi hòa nhạc trang trọng. Đặc biệt nhất đối với ông là năm 1949, khi ông được giáo sư bác sỹ Filatov ở Viện Mắt Odessa giải phẫu thành công, khôi phục một phần thị giác cho ông.
Năm 1957, dựa vào một phần cuộc đời ông, Armenfilm đã sản xuất “Tiếng hát trái tim” và trong đó ông là người đóng vai chính. Do đặc thù của cuốn phim có nhiều tiếng hát, bản nhạc…, nên bộ phim này người ta vẫn gọi là phim ca nhạc. Bộ phim này đã được xuất khẩu và trình chiếu tại hơn 70 quốc gia trên khắp thế giới, trong đó có cả Việt Nam (1958). Cũng nhờ cuốn phim này, tại liên hoan phim Liên Xô năm đó A. Aydinyan đã đoạt giải ca sỹ hát trong phim hay nhất, ông đồng thời cũng đoạt huy chương vàng trong cuộc thi âm nhạc Pesnya - 1957 tại Moskva. Đi dự Liên hoan Thanh niên dân chủ Thế giới 1957 tại Moskva, ông cĩng là người đoạt giải cao nhất…Năm 1961, ông là NSND Armenya.
Được trả lại ánh sáng tại Odessa, ông coi thành phố này là quê hương của ông. Sau này, ông đã sống và làm việc cho tới khi mất tại đây, ngày 02/09/1997. Odessa cũng coi ông như người con của mình. Sau khi ông mất, tại đây có đài tưởng niệm ông. Cũng tại đây, người ta đã “làm mới” (tô màu) lại bộ phim “Tiếng hát trái tim” nhằm lưu giữ lại không chỉ lời ca tiếng hát của ông mà còn lưu giữ lại hình ảnh Odessa những năm 1950 (vì bối cảnh cảng biển trong phim chính là Odessa hồi đó)…
Sau đây là videoclip “Nghệ sỹ với cây đàn” do A. Aydinyan trình bày bằng tiếng Nga, em cắt ra từ bộ phim “Tiếng hát trái tim” hồi còn đen trắng. Mời các bác tham khảo:
http://www.youtube.com/watch?v=MF6bM...1&feature=plcp