Anna Pavlova - huyền thoại của ba-lê cổ điển Nga
“...Hạnh phúc giống như đàn bướm xuất hiện và đem lại niềm khoái cảm cho chúng ta, nhưng chỉ trong khoảnh khắc để rồi nhẹ nhàng vụt bay đi mất....”
Anna Pavlova – “Những trang của cuộc đời tôi”
Trong lịch sử hình thành và phát triển của nghệ thuật múa ba lê, không có nhiều những nghệ sỹ ba lê kiệt xuất; và hơn thế nữa, hoàn toàn không có nhiều những nghệ sỹ ba lê đã đem tài năng của mình đi khắp thế giới để truyền bá và đưa cái bộ môn nghệ thuật cực kỳ hàn lâm này đến với quảng đại công chúng. Anna Pavlova chính là một nghệ sỹ thuộc trong số ít đó. Là một trong những
prima ballerina vĩ đại nhất thế kỷ hai mươi,
Madame Anna Pavlova với hơn ba mươi năm hoạt động nghệ thuật đã từng đi lại hơn 500.000km, đến với các vùng đất khác nhau trên thế giới để biểu diễn, truyền bá nghệ thuật ba lê nói chung và ba lê cổ điển Nga nói riêng. Anna Pavlova đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử hình thành và phát triển nghệ thuật ba lê của Mỹ, Anh và Pháp.
Viết về người nữ nghệ sỹ Nga này, các nhà phê bình nghệ thuật đã phải thốt lên những lời có cánh như
“...xem Pavlova biểu diễn, chúng ta có cảm giác như những vần thơ đang chuyển động – poetry of motion...” hoặc
“...nghệ thuật biểu diễn của Pavlova thật tuyệt diệu và nó đem lại cho chúng ta sự một cảm xúc thăng hoa khi xem nàng múa trên sân khấu...Pavlova là một minh chứng tuyệt vời rằng ba lê có thể và cần phải là bộ môn nghệ thuật với tất cả ý nghĩa thiêng liêng của hai từ đó...”.
Với khả năng có hạn, người viết hy vọng giới thiệu được phần nào thân thế sự nghiệp và những cống hiến to lớn của Anna Pavlova cho nghệ thuật ba lê. Nội dung bài viết bao gồm ba phần: phần một “Phác thảo chân dung” giới thiệu về thân thế và con đường tới nghệ thuật ba lê của Pavlova; phần hai viết về sự nghiệp hoạt động nghệ thuật; phần ba “Những trang của cuộc đời tôi” viết về những tâm sự , những quan niệm sống của Anna Pavlova. Cuối cùng là phần tài liệu tham khảo và ghi chú giải nghĩa một số thuật ngữ chuyên môn liên quan tới nghệ thuật múa ba lê.
1. PHÁC THẢO CHÂN DUNG NGƯỜI NGHỆ SỸ
Anna Pavlova sinh ra sớm gần hai tháng vào ngày 31/1/1881 tại Ligovo, ngoại ô thành phố St. Petersburg trong một gia đình nghèo thị dân. Mặc dù báo chí đương thời có bàn tán khá nhiều về nguồn gốc người cha, nhưng theo lời của Pavlova thì bố của nàng là nhạc công chuyên nghiệp người gốc Thổ nhĩ kỳ sinh sống tại vùng Crưm, mẹ vốn làm nghề thợ giặt. Tuy nghèo khổ nhưng mẹ của Anna Pavlova rất chú trọng tới việc chăm sóc con gái và cố gắng tạo mọi điều kiện để Anna có được những niềm vui trong cuộc sống.
Khi Anna lên 8 tuổi, người mẹ đã dẫn cô bé tới xem buổi biểu diễn vở ba lê "Người đẹp ngủ trong rừng” do biên đạo múa tài danh thời bấy giờ là Marius Petipa dàn dựng tại nhà hát Hoàng gia Mariinsky. Cuộc viếng thăm Nhà hát này đã làm thay đổi cuộc đời Anna Pavlova; nghệ thuật ba lê đơn giản là đã “hớp hồn” cô bé ngay từ cuộc gặp gỡ đầu tiên và cô thì dường như đã rất kiên quyết khi nghĩ rằng rồi tới đây, mình cũng sẽ là nàng Aurora xinh đẹp nhảy múa trên sân khấu Hoàng gia trong vở ba lê "Người đẹp ngủ trong rừng” !
Cũng phải tới hai năm sau, vào năm 1891, khi Anna Pavlova được 10 tuổi cô bé mới được chấp nhận vào học trường ba lê Hoàng gia. Những năm tháng học tại trường đối với Anna thật gian nan. Kỹ thuật múa ba lê không dễ dàng chinh phục đối với cô gái trẻ. Dường như đối với Anna, sự nghiệp của môn nghệ thuật Balê xem ra còn rất mơ hồ. Thời gian đầu Anna còn rất nhút nhát, khó gần gũi, là một người luôn thu mình và do đó không có nhiều bạn bè. Khi đó, các bước chân của cô còn rất mềm yếu, cách ăn mặc vẫn còn giản dị và thân hình thì khẳng khiu...
Anna Pavlova năm 12 tuổi
Với bàn chân rất cong, cổ chân nhỏ và đôi chân dài, thể hình của Anna lâm vào vị thế bất lợi so với trào lưu dáng nhỏ nhắn của người vũ nữ ba lê đang được ưa chuộng thời đó. Đám bạn học khi ấy thường hay chế diễu, chọc ghẹo Anna với những nickname như
“cái chổi” hoặc
“con bé hoang dã - La petite sauvage”. Không nản lòng, cô đã ra sức tập luyện để nâng cao kỹ thuật múa. Anna còn học thêm các buổi ngoại khoá với những thầy dạy rất nổi tiếng khi đó như Christian Johansson, Pavel Gerdt và Nikolai Legat. Cuối cùng thì tài năng và năng khiếu của Anna cũng đã nhanh chóng bộc lộ. Vào năm 1898, Anna Pavlova vào học lớp
“đệ nhất đẳng” - classe de perfection do Ekaterina Vazem – nguyên
prima ballerina nhà hát Hoàng gia St. Petersburg giảng dạy.
Buổi biểu diễn đầu tiên trên sân khấu ba lê, Pavlova sắm vai thần ái tình trong vở “Câu chuyện thần tiên - A Fairy Tale” do
Ballet Master Petipa dàn dựng đặc biệt cho các sinh viên đang theo học trong trường. Trong năm cuối cùng tại trường ba lê Hoàng gia, Anna Pavlova đã được phân khá nhiều vai diễn solo trong các vở diễn của trường, được diễn những vai nhỏ trong các vở diễn lớn –
grand ballet thời đó. Năm 1899, Anna tốt nghiệp trường múa khi mới 18 tuổi và được nhận vào Ba lê Hoàng gia với chức danh
coryphée cao hơn chức danh khởi điểm
corps de ballet. Và như vậy, chưa bao giờ trong sự nghiệp nghệ thuật của mình Anna Pavlova phải múa chung trong vũ đoàn
corps de ballet trong các vở diễn.
(Còn tiếp)