(tiếp theo)
Bỗng một hôm, Zhivago bất ngờ nhìn thấy Lara đang bước lên xe điện trên đường phố Moskva . Mừng quá, Zhivago cố gắng chạy theo vẫy gọi nàng, nhưng Lara chẳng hề nghe thấy . Zhivago gục ngã giữa đường phố, chết ngay vì bệnh tim ! Lara tìm đến người em trai của Zhivago để hỏi thăm tin tức, thì rụng rời biết rằng ông vừa mới từ trần trong ngày hôm đó . Bà xúc động ở lại dự xong đám tang, rồi biến mất…
Nhiều năm tháng trôi qua, sau Thế chiến thứ hai, những người bạn của Zhivago lục tìm thấy các tập vở và trang giấy viết cũ kỹ của ông, họ vô cùng ngạc nhiên, xúc động, say mê đọc chúng…
“Đam mê viết”
Zhivago viết :”Quả thật khó hiểu khi người ta mong muốn sắp xếp lại trật tự bình đẳng trên khắp thế giới này, mà chủ yếu chỉ dựa vào sự lãnh đạo và sức mạnh của giai cấp vô sản, đó là tầng lớp nghèo khổ, ít học nhất trong toàn xã hội ! Liệu đa số những con người vô sản này thật sự có đầy đủ tài đức, thiện chí và trình độ để xây dựng nền tảng của “giấc mơ bình đẳng” cho tổ quốc họ chăng ? Liệu những con người vô sản bần cùng khốn khổ này sẽ lột xác để trở thành những “thiên thần” sống hoàn toàn hiến dâng, quên mình, chỉ biết thương yêu, phục vụ và hy sinh để xây dựng “thiên đường” trên mặt đất dành cho toàn thể nhân loại chăng ?...
“Một nhà thờ đẹp của Irkutsk”
Không thể nào !!! Có lẽ đây chỉ là một cuộc cướp chính quyền để đổi đời, những con người từ dưới đáy xã hội dần dần sẽ tự biến mình thành tầng lớp thống trị vinh hoa phú quý . Dù cố gắng tự che đậy bằng lớp vỏ bọc gì, thì tầng lớp thống trị mới cũng sẽ bị lộ rõ chân tướng, và mọi việc vẫn giống như muôn thủa mà thôi… Suy gẫm cho cùng, ngay chính quá trình lịch sử lâu dài của toàn nhân loại cũng đành bó tay, không thực hiện nổi giấc mơ “thiên đường bình đẳng” tuyệt đẹp này ! Phải chăng sự bất bình đẳng là lẽ đương nhiên trên trái đất này ???”…
“Pasternak (thứ 2 từ trái qua), nhà bác học Albert Einstein (thứ 3 từ trái qua), nhà thơ Mayakovski (cao lớn đứng giữa)”
Zhivago tiếp tục trăn trở :”Những người theo chủ nghĩa duy vật lập luận rằng “vật chất có trước, tinh thần có sau” ! Tôi thường thắc mắc vì sao khi phe duy vật hoàn toàn thắng thế, thì lập tức vật chất trở nên khan hiếm vô cùng ? Sự việc lạ lùng này không chỉ tạm thời thoáng qua, mà kéo dài lê thê vài chục năm đằng đẵng, làm cho cuộc sống của hầu hết dân chúng bị lâm vào tình trạng thiếu thốn, nghèo nàn, cực khổ triền miên . Thật đau lòng quá !!!”…
Zhivago rất tâm đắc những suy nghĩ sâu sắc mà một văn hào Nga là Dostoyevsky đã đúc kết :“Ý tưởng về sự thủ tiêu tư hữu – đó là tư tưởng cổ xưa và tự nó rất hào hiệp . Nó có cả trong đạo Kitô giáo . Hầu hết các tôn giáo đều khuyên người ta từ bỏ tư hữu, nhưng với một điều kiện rất quan trọng đặt trước là cần phải diễn ra một cách tự giác ! Không thể thực hiện nó bằng con đường bạo lực để bắt buộc người khác ! Vấn đề ở đây không phải là sự tư hữu, mà là ở tình cảm và thái độ của con người đối với sự tư hữu... Vấn đề ấy sẽ trở thành cuộc cách mạng của tâm hồn, chứ không phải là cuộc cách mạng chính trị !”.
“Đào khoai tây trong vườn nhà”
Bởi vậy, tiểu thuyết “Bác sĩ Zhivago” bị các nhà kiểm duyệt xô-viết dứt khoát cấm, không cho phép in ấn xuất bản ! Pasternak quyết định bí mật chuyển bản thảo của tiểu thuyết này ra nước ngoài…
Năm 1957, một nhà xuất bản sách giàu có người Italy tên là Giangiacomo Feltrinelli đã quyết định in tiểu thuyết “Doctor Zhivago” . Ngay lập tức, tiểu thuyết này được dịch sang nhiều thứ tiếng, và trở thành một hiện tượng nổi bật ngày càng cuốn hút sự say mê của đông đảo độc giả khắp thế giới phương Tây ! Từ năm 1958 đến 1959, tiểu thuyết “Doctor Zhivago” đã có 26 tuần được xếp hạng là “Cuốn sách bán nhiều nhất” trên khắp nước Mỹ !
“Bìa sách “Doctor Zhivago” do Feltrinelli xuất bản lần đầu tiên tại Italy 1957”
“Bìa sách “Doctor Zhivago” xuất bản tại Mỹ”
Vì tiểu thuyết “Bác sĩ Zhivago” nổi tiếng và gây ra nhiều ảnh hưởng chính trị tại thế giới phương Tây, nên chính quyền CCCP quyết định trừng phạt Boris Pasternak đang sống ở nước Nga ! Trước nhất, Pasternak bị giam lỏng, không được phép bước chân ra khỏi làng Peredelkino . Sau đó, ông bị khai trừ ra khỏi Hội Nhà văn xô-viết, bị tước mất nhiều quyền lợi trước đây… Trên khắp đất nước CCCP lưu truyền một câu nói dân gian hài hước :”Mặc dù tôi chưa hề đọc cuốn sách nào của Pasternak, nhưng tôi vẫn lên án ông ta !”
“Bên trong ngôi nhà của Pasternak”
Ngày 23-10-1958, Hội đồng xét duyệt giải thưởng Nobel tại Thuỵ Điển đã tuyên bố nhà văn Boris Pasternak đoạt giải thưởng Nobel Văn Chương bởi tiểu thuyết “Bác sĩ Zhivago” !
Ngày 25-10-1958, Pasternak gửi bức điện tín từ Nga đến Thuỵ Điển, trả lời :”Vô cùng cám ơn, xúc động, tự hào, ngạc nhiên, bối rối…”
Nhận được lệnh đặc biệt từ Chính quyền Tối cao CCCP, các lực lượng công an mật vụ KGB lập tức bao vây chặt chẽ ngôi nhà của gia đình Pasternak tại làng Peredelkino suốt ngày đêm ! Họ giam lỏng ông, và thường xuyên tác động đe doạ gia đình ông…
“Đến cuối đời vẫn say mê viết…”
Kết quả là Pasternak lại gửi bức điện tín khác đến Thuỵ Điển :”Sau khi cân nhắc kỹ về những tác động chính trị của giải thưởng này đến toàn thể xã hội mà tôi đang sống ở trong đó, tôi quyết định phải từ chối nó ! Xin đừng phật ý về sự tự nguyện từ chối giải thưởng của tôi .”
Hội đồng xét duyệt giải thưởng Nobel của Thuỵ Điển trả lời như sau :”Sự từ chối này dĩ nhiên không thể thay đổi giá trị chắc chắn của giải thưởng . Giải thưởng vẫn được Hội đồng xét duyệt cất giữ bảo lưu . Mặc dù vậy, chúng tôi sẽ loan báo rằng giải thưởng vẫn chưa được trao .”
Tuy Pasternak đã phục tùng mệnh lệnh khước từ giải thưởng Nobel, nhưng Chính quyền xô-viết và Hội Nhà văn xô-viết vẫn tiếp tục lên án, lăng mạ ông trên báo chí, phát thanh, truyền hình…
“Hai vợ chồng Pasternak vẫn yêu thương nhau trong tuổi già”
Thậm chí, Chính quyền xô-viết đã gợi ý ép buộc Pasternak rời khỏi nước Nga, lưu vong sang phương Tây để sinh sống . Nhưng Pasternak kiên quyết viết thư trực tiếp trả lời Chủ tịch Nhà nước CCCP là Nikita Khrushchev như sau :”Rời xa Tổ quốc sẽ giống như cái chết đối với tôi ! Tôi gắn chặt với đất nước Nga bằng sự ra đời, cuộc sống và công việc…”.
“Nhớ thời trước kia”
Chính quyền xô-viết đã chấp thuận cho Pasternak tiếp tục sống ở nước Nga . Nhưng tiếc thay, ông không sống thêm được bao lâu nữa . Ngày 30-5-1960, Boris Pasternak từ giã cõi đời trong căn nhà của gia đình ông tại làng Peredelkino, vì chứng bệnh ung thư phổi .
Tuy sự kiện này chỉ được tờ báo Văn Nghệ tại địa phương đưa tin vắn tắt bằng một vài dòng chữ nhỏ ngắn ngủi, nhưng nhiều người hâm mộ Pasternak từ khắp nước Nga đã lũ lượt kéo đến làng Peredelkino, để bày tỏ tấm lòng kính trọng một nhà văn thơ tài hoa của thế giới ! Họ vô cùng xúc động, tình nguyện khiêng quan tài Pasternak, tiễn đưa ông đến nơi an nghỉ cuối cùng…
“Ngôi mộ của Pasternak tại nghĩa trang làng Peredelkino”
Pasternak đã để lại bài thơ “Giải Nobel” như sau :
Tôi mất hút, sa vào như con thú
Đâu đó tự do, ánh sáng, con người,
Và tiếng thét gào, xua đuổi sau lưng tôi…
Nhưng lối thoát bên ngoài không hiện rõ.
Khu rừng tối và bên hồ nước
Gỗ thông già chất đống khắp nơi
Cả bốn phía chặn bước con đường tôi !
Tôi chịu đựng, dù thế nào cũng được.
Có phải tôi làm điều chi thô bỉ
Tôi là tên ác độc, kẻ giết người ?
Tôi chỉ làm cho lệ thế gian rơi
Trước vẻ tuyệt vời của đất đai quê mẹ…
Cái chết đã cận kề, nhưng dù thế
Tôi vẫn tin rồi sẽ đến một thời
Khi tinh thần thánh thiện sẽ lên ngôi
Sẽ chiến thắng thói đê hèn, phẫn nộ !
Năm 1965, bộ phim “Doctor Zhivago” được một hãng phim của Anh Quốc hoàn thành và trình chiếu . Bộ phim này nhanh chóng trở nên “được nhiều người xem nhất” trên khắp thế giới phương Tây . Nhưng nó lại bị cấm trình chiếu tại quê hương của chính mình là CCCP, và tại các nước xã hội chủ nghĩa !
“Bộ phim “Doctor Zhivago” sản xuất tại Anh Quốc 1965”
Hai mươi năm sau khi Pasternak đã từ trần, năm 1980, nhà thiên văn học CCCP tên là Lyudmila Karachkina đã phát hiện ra một hành tinh nhỏ, bà đặt tên cho hành tinh mới mẻ này là 3508 Pasternak .
Mãi đến năm 1988, tại CCCP mới cho phép xuất bản tiểu thuyết “Bác sĩ Zhivago”, và trình chiếu bộ phim “Bác sĩ Zhivago” .
Tháng 12 năm 1989, tại thủ đô Stockholm của Thuỵ Điển, giải thưởng Nobel Văn Chương của Boris Pasternak đã được trao cho con trai của ông là Yevgeny Borisovich Pasternak .
Năm 2006, Đài truyền hình Nga sản xuất và trình chiếu bộ phim truyện nhiều tập “Bác sĩ Zhivago”.
“Tem in hình Pasternak phát hành tại CCCP năm 1990”
*