Dòng chảy khổng lồ những tài liệu “độc hại về mặt chính trị” này bao gồm một ít bản sao bài diễn văn mật được Nikita Khrushchev phát biểu tại Đại hội Đảng lần thứ XX ngày 25/2/1956. Bài diễn văn, “Về tệ sùng bái cá nhân và các hậu quả của nó”, là tiết lộ đầu tiên về những tội ác của Stalin được đảng cầm quyền cung cấp, và do đó nó là một sự kiện gây xúc động mạnh cả tại Liên bang Xô viết lẫn tại phương Tây, được đưa tin bởi The New York Times và các tờ báo khác. Bên trong Liên bang Xô viết, bài diễn văn chống Stalin của Nikita Khrushchev ban đầu được đọc cho các đảng viên, sau đó bị mật hóa cho tới 1989.
Dáng bè bè, đầu tròn và hói, Khrushchev là một nhà chính trị tới tận ruột gan, rất khó bị qua mặt, ranh mãnh, bướng bỉnh, và quan trọng nhất là đầy sinh lực đến quá mức. Nếu so sánh với Lenin và Stalin thì ông là người không có học thức. Những bài phát biểu vô số kể và thường là rất dài của Khrushchev được ứng biến lộn xộn, do ông hay đi lan man. Như một nhà thơ, ông bay lượn trên đôi cánh hùng biện của chính mình. Vào cuối đời, Khrushchev đọc cho chép hồi ký của ông nhằm dụng ý củng cố một hình ảnh tiến bộ của vị tác giả trong đầu óc của hậu thế. (Sau này nhà thơ Andrei Voznesensky sẽ khô khan lưu ý: “Tôi thích Khrushchev ở chỗ rất chú trọng đến văn phong.”)
Đỉnh cao sự nghiệp của Khrushchev là bài diễn văn chống Stalin của ông, như thường lệ được soạn bởi một nhóm cố vấn. Nhưng có một vài chi tiết sinh động trong bài diễn văn rõ ràng đã được chính Khrushchev đưa vào. Chính Khrushchev là người đầu tiên trích dẫn một số câu nói đáng nhớ của Stalin, lấy ví dụ tuyên bố của Stalin về việc ông sẽ ra tay với vị lãnh tụ nổi loạn của Nam Tư, Nguyên soái Tito, như thế nào: “Đây, chỉ cần tôi nhúc nhích ngón út là sẽ chẳng còn Tito nào nữa”. Trong bài diễn văn “mật” của mình, Khrushchev mỉa mai nói thêm: “Những cái ‘nhúc nhích ngón út’ như thế đã khiến chúng ta trả giá rất đắt”.
|