[nqbinhdi]

minminixi viết

Uhm! cụ Quái giới thiệu câu chuyện bên Hung có nhiều nét giống ta về hậu quả hình như để ngầm bảo: Theo Tư bẩn hay XHCN thì kết cục cũng chỉ đến thế thôi!?

Năm kia sang Hung rắc vừng, cụ giáo tự lái xe chở tôi tới thăm một Cty chuyên thiết kế và chế tạo thiết bị viễn thông - cả cho QS lẫn dân sự. Tôi cũng quen biết cá nhân với nhiều người trong ban lãnh đạo của Cty này, từ ngày còn làm NCS ở Hung kia. Trước khi vào thương thảo, một ông Dr. người quen cũ hỏi tôi: "Nước mày vẫn còn CNXH nhỉ?". Tôi mới hỏi lại rằng: "Bây giờ Hung đã thành nước theo CNTB rồi, thế ông thấy có tốt hơn ngày trước không?". Cả mấy ông cười ồ lên, một gã GĐ về sản phẩm (TS kinh tế nên tôi không quen từ trước) bảo rằng: "Với chúng tao hả, chẳng CNXH, cũng chẳng CNTB là tốt. Ngày trước dân chúng tao sướng đồng đều hơn song ít tự do hơn, bây giờ nhiều người giàu lên song cũng rất nhiều nghèo hơn đi - tự mày cũng thấy được chứ không cần chúng tao nói nhỉ - và đúng là có nhiều tự do hơn, kể cả tha hồ tự do nghèo". Hầy dà, cũng nên nói cho rõ hơn, CNXH như họ biết hẳn là thứ CNXH mang nặng màu sắc theo mô hình của Stalin ạ.

Cách nay cũng đã cả 1 chục năm có lẻ, có lần tôi đã hỏi chính Kornai János (nhân một cuộc nói chuyện của ông với SV của ĐH Kinh tế-ĐHQGHN mà tôi có mò đến nghe) về cái trade-off mà người dân phải chịu khi chuyển đổi chế độ, có so sánh bằng chính các thí dụ về đời sống của nhân dân Hung những năm trước và sau khi đổi chế độ. Kornai J. đã không trả lời câu hỏi ấy, viện rằng đã hết giờ.

Có lẽ bây giờ tình hình kinh tế-chính trị ở Hung vẫn còn rất lùng nhùng. Có phải cứ hô khẩu hiệu, cứ có những ý tưởng dù xem ra có vẻ đúng và tốt (cái này thì cũng còn tùy lập trường, cách nhìn ạ, điều đúng và tốt với người này chưa chắc đã đúng và tốt với người khác) thì mọi sự sẽ tốt (ngay) được đâu. Bởi tất cả những cái ấy liên quan sâu sắc tới cả một dân tộc - bao gồm cả những người lương thiện lẫn vô số kẻ không lương thiện, chưa kể là còn có nhiều tác động rất nhiều chiều từ bên ngoài nữa. Có cuộc sinh nở nào mà không phải mang thì nặng và đẻ thì đau chết đi được đâu. Không thế sao gọi là cách mạng?

Trách nhiệm của những người cầm vận mệnh quốc gia chắc chắn sẽ phải là chọn lựa cho được cái (cách) ít xấu nhất cho quảng đại nhân dân.