Các chương trình của Conover cho thính giả nếm trải lần đầu âm nhạc của Thelonious Monk, John Coltrane và Ornette Coleman và trở thành bách khoa toàn thư ngoài luồng về jazz của giới trẻ Liên Xô. Nghề ghi lại “âm nhạc trên xương” ra đời: phim chụp X-quang được dùng làm mặt đĩa và những đĩa nhạc jazz và sau này là nhạc rock and roll tự chế được bán trên chợ đen, truyền cảm hứng làm nảy sinh các nhạc sĩ jazz trên khắp Liên bang Xô viết.
Người Mỹ cũng không bỏ quên văn hóa “cao cấp”. Biết rõ thiên hướng của người Nga đối với nhạc cổ điển (Stalin bắt đầu tài trợ cho các nhạc sĩ Xô viết tham dự thi đấu quốc tế từ thập niên 1930), những dàn nhạc giao hưởng xuất sắc nhất nước Mỹ được đưa sang Liên Xô – dàn nhạc Boston năm 1956, dàn nhạc Philadelphia năm 1958. Nghệ sĩ piano người Canada hai mươi lăm tuổi Glenn Gould đến Moscow và Leningrad năm 1957 với các chương trình ra mắt (ngoài Bach, ông còn chơi những tác phẩm hiện đại của Paul Hindemith và Anton von Webern, bị cấm ở Liên Xô khi ấy), và đối với rất nhiều chuyên gia bị làm choáng váng, như lời một người trong số họ nói, cuộc đời được chia thành hai giai đoạn, tiền Gould và hậu-Gould. *
Tột điểm của cuộc đấu âm nhạc giữa hai siêu sức mạnh (nghệ sĩ viôlông Oistrakh và nghệ sĩ piano Gilels có các buổi công diễn thành công tại Carnegie Hall năm 1955 và nghệ sĩ piano Richter năm 1960) là chiến thắng gây xúc động mạnh của Van Cliburn, hai mươi ba tuổi, tại Cuộc thi Piano Tchaikovsky ở Moscow năm 1958. Cao, rụt rè với ánh nhìn mơ mộng, tay pianist hết sức quyến rũ ấy mà dân Moscow đặt tên là “Vanechka” một cách trìu mến, đã liên tục giành được sự tán thưởng của khác giả (đặc biệt là phụ nữ). Quan trọng hơn là, Cliburn cũng chinh phục được ban giám khảo cuộc thi, chủ tọa là Gilels, bao gồm những nhạc sĩ đầy quyền lực như nghệ sĩ trình diễn Scriabin xuất sắc Vladimir Sofronitsky, người cảm nhận được sự lãng mạn thân tình trong Cliburn, và vị trưởng lão âm nhạc Alexander Goldenveizer, nhạc sĩ ưa thích và là bạn cờ với Lev Tolstoi. Goldenveizer đã so sánh Cliburn với Rachmaninoff trẻ tuổi.
* Muzyka i zhizn’. Muzyka i muzykanty Leningrada [Âm nhạc và cuộc đời. Âm nhạc với các nhạc sĩ Leningrad] (Leningrad và Moscow, 1972), tr. 127.
|