Frederic Francois Chopin (1810 – 1849)
Năm 1980, nhiều đứa trẻ ở Việt Nam bỗng dưng bị đòn oan sau khi nghệ sĩ Đặng Thái Sơn giành giải nhất cuộc thi Chopin ở Ba Lan. Anh là người Châu Á đầu tiên đoạt được thành tích này.
Những đứa trẻ này bị đòn vì mải chơi, lười tập. Rồi nhiều đứa trẻ khác cũng được bố mẹ mua piano về cho con, hy vọng một ngày nào đó trở thành Đặng Thái Sơn thứ hai.
Ba mười năm đã trôi qua, nhưng rồi chưa có một Đặng Thái Sơn thứ hai. Thiên tài đâu có dễ dàng.
Dù thế nào thì Đặng Thái Sơn cũng làm cho nhiều người Việt biết đến Chopin, vốn trước đây các tác phẩm của ông chưa phải là món ăn tinh thần hàng ngày trong dân chúng.
“Hãy mang trái tim tôi trở về với Tổ Quốc! Và hãy rải lên nắp áo quan nắm đất của đất nước Ba Lan mà tôi đã giữ gìn như bảo vật suốt 20 năm trời xa xứ…” Đó là ý nguyện cuối cùng của nhạc sĩ thiên tài Frederic Chopin.
Ông sinh ngày 22 tháng 2 năm 1810 tại làng Żelazowa Wola (Ba Lan) dưới tên Fryderyk Franciszek Chopin. Cha ông - Mikołaj Chopin, một nhạc sĩ gốc Pháp , mẹ là Tekla Justyna Krzyzanowska, một người Ba Lan. Tài năng âm nhạc của Chopin được phát hiện từ rất sớm, đến mức người ta có thể so sánh ông với thần đồng âm nhạc Mozart. 7 tuổi Chopin đã bắt đầu sáng tác. Ông học piano theo hướng chuyên nghiệp từ năm lên 6 (1816) đến năm 12 (1822). Khi tài năng của cậu bé Chopin đã vượt cả người thày của mình là Zywny, một giáo sư - nghệ sĩ piano danh tiếng tại nhạc viện Warsawa đã tiếp tục theo dõi sự phát triển của tài năng trẻ này.
Ba năm sau đó, cậu bé Chopin học tại Warsawa Lyceum, nơi cha cậu đang giảng dạy. Tuổi trẻ của Chopin gắn bó với âm nhạc dân gian qua những lễ hội đồng quê. Chopin trở nên gắn bỏ với âm nhạc dân gian Ba Lan với những giai điệu thanh khiết, đặc sắc và những âm hưởng dân vũ. Khi sáng tác những bản mazurka (một vũ điệu dân gian của người Ba Lan) đầu tiên cũng như sau này, Chopin đã dựa vào nguồn cảm hứng ông lưu giữ được đến cuối đời.
Mùa thu 1826, khi 16 tuổi, Chopin bắt đầu học lý thuyết âm nhạc và sáng tác tại một trường trung học âm nhạc ở Warsawa, trường này là một vệ tinh của Nhạc viện Warsawa. Nhận thấy tài năng của Chopin, Jozef Elsner hiệu trưởng của trường đồng thời cũng là một nhà soạn nhạc cho phép Chopin tập trung vào Piano, nhưng vẫn buộc ông phải học các môn lý thuyết. Một số tác phẩm có tầm cỡ đã ra đời trong khoảng thời gian này.
Trong thời gian từ 1826 đến 1830 Chopin đã cho ra đời những bản nocturn, etude, waltz, mazurka đầu tiên. Cũng trong thời gian này Chopin có ý định ra nước ngoài. Cuối năm 1830 ông đã có buổi hòa nhạc chia tay tại Nhà hát quốc gia Warsawa với bản concerto cùng với nghệ sĩ K. Gladkowska trong vai trò ca sĩ. Ngày 2 tháng 11, cùng với người bạn Tytus Woyciechowski, Chopin đã đến nước Áo, với dự định đi tiếp sang Italy.
Mùa thu 1831, Chopin đến Paris, quê nội của ông. Ở Paris ông chọn nghề chơi đàn, dạy đàn và sáng tác. Ông lấy tên Pháp là Frédéric-Francois Chopin.
Frederic Chopin đã không viết giao hưởng, nhạc kịch (opera), tứ tấu (quartet) ngoài một bản tam tấu (trio) gồm dương cầm, vĩ cầm và hồ cầm (cello). Ngoài 2 sônát và 2 concerto dành cho dương cầm đặc sắc, Chopin nổi danh về những nhạc phẩm ngắn với kỹ thuật cao dành cho các nhạc công tài tử.
Frederic Chopin cũng không phải là một nhạc trưởng hay một giáo sư âm nhạc trong nhiều năm mặc dù do dạy đàn, ông đã kiếm được những món tiền lớn. Trong cả cuộc đời, Frederic Chopin đã trình diễn trước công chúng khoảng 30 lần với những đặc điểm trầm buồn, với sắc nhạc đi từ rất khẽ (pianissimo) tới mạnh vừa (mezzo forte) và rất ít khi dùng sắc nhạc mạnh (forte).
Khi tới Paris Chopin bắt đầu làm quen với những danh nhân của của thành phố hoa lệ này. Paris thập niên 30 là nơi quy tụ những tinh hoa của nước Pháp : các nhà văn, nhà thơ, danh họa, nhạc sĩ như Victor Hugo, Honore de Balzac, Alfred Victor Vigny, Alfronse de Lamartine, Henrich Heine, Ferdinand Delacrdoix…trong số các nghẹ sĩ lừng danh đó cũng có các nhạc sĩ như Liszt, Berlioz, Rossini và Meyerbeer.
Liszt đưa Chopin tới làm quen với bà Aurore Dudevant, một thiếu phụ có đôi mắt to, đen và u buồn được giới văn chương ở Paris biết đến qua bút danh George Sand. Ngoài tư cách là nhà văn, George Sand là một người chống vương quyền, phản đối những tập tục cổ hủ, những quy ước cổ điển đương thời. Khi họ mới quen nhau, Chopin 28 tuổi còn nữ văn sĩ đã 34. Họ có vẻ hợp nhau : George Sand mạnh mẽ, ưa áp đảo nhưng cũng khá lãng mạn, thích mặc đồ đàn ông với điếu thuốc thường ngậm trên môi, Chopin gày gò ốm yếu, ủy mị , dễ bị chinh phục.
Thời gian đầu ở Paris, Chopin dạy piano cho nhiều mệnh phụ phu nhân và nhận được những món thù lao rộng rãi. Ông cũng hiểu rằng ông không đủ sức cạnh tranh với những thiên tài về trình tấu như Frank Liszt, Sigismund Thalberg nên ông chỉ đóng cửa ở nhà, dồn sức lực vào việc sáng tác âm nhạc. Đây cũng là thời gian Chopin cho ra đời nhiều sáng tác tôn vinh tên tuổi của ông.
Mùa đông năm 1838-39, vì thương yêu, George Sand đã đưa Chopin đến sống tại đảo Majorca với hi vọng rằng nơi tĩnh dưỡng này sẽ sớm làm phục hồi sức khỏe cho chàng nhạc sĩ yếu đuối. Nhưng thời tiết đã trở nên xấu và sức khỏe của Chopin suy giảm, tuy thế nhạc sĩ thiên tài này đã sáng tác được 24 dạo khúc (preludes) tại Valldemosa, đây cũng là nguyên do nơi này về sau trở thành Viện Bảo Tàng Chopin. Trong các năm từ 1839 tới 1846, Chopin đã trải qua các mùa hè tại lâu đài Nohant của nữ văn sĩ, nơi thường quy tụ giới trí thức, tinh hoa của nước Pháp thời đó. Đây cũng là thời kỳ mà Chopin đã sáng tác phong phú nhất trong khi sức khỏe của chàng nhạc sĩ tài hoa này suy giảm dần, và rồi tình yêu đối với George Sand trở thành xung đột, ghen tuông và đố kỵ. Những người con của George Sand đã trở nên một vấn đề. Chopin đứng về phía Solange là người con gái của George Sand, còn phía kia là nữ văn sĩ và người con trai Maurice, họ thường bất đồng trong nhiều chuyện tranh cãi.
Hai người tình nghệ sĩ đã cách ly nhau. Sự việc này đã khiến cho Chopin mất đi nguồn cảm hứng và năng lực sáng tạo, cảm thấy thất vọng và bị suy sụp tinh thần. Tình cảm giữa Frederic Chopin và George Sand chấm dứt vào năm 1847. Chopin trở về Paris.
Năm 1848, Frederic Chopin sang nước Anh do lời mời của Jane Stirling. Tại London, Chopin đã trình diễn âm nhạc nhiều lần và vào ngày 15-5, đã biểu diễn trước Nữ Hoàng Victoria của nước Anh. Sau một thời gian ngắn nghỉ ngơi tại Scotland, Chopin trở về London. 16-11-1848, ông đã biểu diễn các nhạc phẩm của mình tại Thánh Đường Guildhall để gây quỹ cứu trợ cho các người tị nạn Ba Lan. Sau đó Chopin quay trở về Paris và sống nhờ sự giúp đỡ của gia đình Stirling. Jane Stirling, vốn là một học trò người Scotland rất giàu của Chopin.
Frederic Chopin chết vì bệnh lao phổi vào đêm 17-10-1849 tại Paris.
Tang lễ của Chopin được cử hành vào cuối tháng mười, tại nhà thờ Madeleine, Paris với sự đưa tiễn của cỡ ba ngàn người.Sự chậm trễ xẩy ra vì Chopin muốn có bài hát Requiem (Cầu hồn) của Mozart, bài này cần giọng một giọng nữ, nhưng nhà thờ Madeleine không cho phép phụ nữ ca trong đoàn ca nhà thờ, bà Pauline Viardot sau đó phải đứng ca sau một bức màn đen.
Bản Requiem của Mozart. Bản nhạc gồm 7 phần với 14 tiểu khúc. Mozart đã không kịp hoàn thành toàn bộ. Sau khi Mozart mất, một số nhạc sĩ đã hoàn thành nốt bản nhạc này. Tuy nhiên, những phần nào, do ai sáng tác hiện vẫn còn tranh cãi.
Đây là tượng nữ thần âm nhạc Euterpe trong thần thoại Hy lạp. Tượng Euterpe do nhà điêu khắc Auguste Clésinger con rể của nữ văn sĩ George Sand và là chồng của Solange, người con gái duy nhất của George Sand thiết kế và hoàn tất. Sinh thời, cô là người rất gần gũi và tâm đầu ý hợp với Chopin.
Chi phí cho mộ phần và cả chi phí cho người chị của Chopin trở về Warsawa để mang trái tim Chopin về quê đều do Jane Stirling, học trò người Scotland của Chopin đài thọ.
Nữ thần âm nhạc Euterpe đang ngồi gục đầu bên cây đàn lia đã vỡ. Dáng vẻ của nàng, nỗi buồn của nàng là biểu tượng cho âm nhạc của Chopin.
Theo nguyện vọng cuối cùng của Chopin, như tôi đã trình bày ở phần trên, thi hài ông được mai táng tại nghĩa trang Pere Lacaise, Paris cùng với nắm đất được dốc ra từ chiếc lọ bằng bạc mà ông đã đem theo từ Ba Lan ngày rời Warswa.
Người chị của Chopin đã đem về Ba Lan trái tim của ông cùng chiếc ly bằng bạc đã từng luôn bên ông trong suốt cuộc đời. Trái tim ông được niêm kín trong một chiếc hũ. Chiếc ly bạc được cham trổ tinh vi bên trong đựng nắm đất của Tổ quốc Ba Lan. Đó là chiếc ly bạc tinh xảo do một khán giả Ba Lan trao tặng Chopin trước khi lên đường sang Paris, với lời nhắn nhủ: "Chopin thân yêu! Đựng trong chiếc ly này là nắm đất Ba Lan, Tổ quốc của chúng ta. Nhạc sĩ sắp đi xa, tôi thay mặt nhân dân Warsawa tặng nhạc sĩ làm chút kỷ niệm".
Trái của Chopin được đặt vào một chiếc cột ở giáo đường trung tâm nhà thờ Holy Cross ở Warsawa, Ba Lan.
Trong những giây phút cuối cùng của cuộc đời, đôi bàn tay ông để trên bụng nắm chặt chiếc cốc bạc đựng nắm đất Tổ quốc Ba Lan.
Các nhân vật danh tiếng như các nhà văn Balzac và Heine, các nhạc sĩ tài danh như Liszt, Berlioz, Mendelssohn và Schumann đều ngưỡng mộ Chopin. Nhạc sĩ Schumann đã gọi Frederic Chopin là "một tinh thần thơ ca táo bạo nhất và hãnh diện nhất của thời đại" (the boldest and proudest poetic spirit of the time).
Trước khi chia tay Chopin, chúng ta cùng nghe một bản Waltz nổi tiếng của ông.
