Câu hỏi của bác rất hay. Tôi cũng băn khăn và tự giải đáp một cách suy đoán bấy lâu nay, hóa ra cũng sai lung tung cả. Nhân có câu hỏi của bác ỚT, tra trên mạng và có lời giải đáp khá thỏa đáng sau đây trên trang
http://www.infoflot.com.
Xin lược dịch:
Thành phố được thành lập ngày 16 (27) tháng 5 năm 1703, nơi đó có pháo đài có tên là Санктпитербурх để nhớ tới Petr đại đế. Pháo đài này sau khi xây thêm Nhà thờ Petr và Pavel liền đổi tên thành Petropavlovskaya, còn tên gọi ban đầu của nó ngưòi ta chuyển sang cho thành phố mới được thành lập. Tuy nhiên, chưa có một văn bản nào về tên gọi thành phố được thông qua. Lúc bấy giờ ở thành phố này có rất đông cư dân ngoại quốc sinh sống, họ gọi tên thành phố "thánh Petr" theo tiếng Đức, tiếng Thụy Điển, tiếng Hà Lan... Vì thế, vào đầu thế kỷ 18, người ta ghi nhận tới 30 variant tên gọi thành phố mới này, với các đuôi là
бург, бурх и бурк, với tên thánh đầu tiên là
Санкт, Сант и Сан;, tên của Petr là
Питер, Петер, Питерс, Петерс. Ngay trong các thư từ của Petr đại đế, người ta cũng thấy ông sử dụng tên thành phố khác nhau:
Санктъпетерсъбурк (1703), Санктпитербурх (1703), Питербурх (1706), Санктпетерзбурк (1710);Питер: Санкт-Питер-Бург (1714),Санктъ Питербурх (1720).
Báo "Ведомости" từ tháng 7 năm 1724 chuyển sang gọi tên thành phố là
Петер thay vì Питер-. Điều đó cho phép suy luận rằng tên gọi không chính thức Питер-được sử dụng rộng rãi đến ngày nay, đã từng được sử dụng từ trước năm 1724.
Sau khi bắt đầu Chiến tranh thế giới lần thứ nhất, ngày 18 (31) tháng 4/1914, tên gọi thành phố theo tiếng Đức
Санкт-Петербург được thay bằng một tên gọi thuần Nga
Петроград. Nhiều người cho rằng đó chính là một cách thể hiện lòng tự tôn dân tộc, thực ra tên gọi thành phố bây giờ không được gọi theo tên thánh nữa, mà là theo tên của vị Hoàng đế đã lập nên thành phố.