(tiếp theo)
3./Chủ nghĩa Cấu tạo như tấm màn sân khấu
Cái tính vô nguyên tắc đã thành thói quen của phong cách Hậu Hiện đại đã làm cho Chủ nghĩa Cấu tạo trở thành cái phông nền của sáng tạo: từ đấy người ta nhặt lấy những mẫu mã rời rạc, được xếp đặt một cách đầy ngẫu hứng và lộn xộn. Các KTS vay mượn các chi tiết mang tính châm biếm, gai góc dễ nhận biết để phản kháng lại cái “màu sắc nhễ nhại” của phong cách Hậu Hiện đại mang tên Luzhkov. Nhưng kết quả cũng chẳng hơn gì, cũng chỉ là bình mới rượu cũ: những cái “cột” cái “tháp” gợi nhớ Moskva của ngày xưa, thì bây giờ thay bằng các “góc” các “cạnh” để trở thành Moskva của ngày mới. Chúng trở thành tấm giấy “thông hành” để đến được các công trường xây dựng, giống như những cái “tháp” lừng danh ngày xưa. Mode đã thay đổi, nhưng các Nhà Kiến trúc thì vẫn thế. Họ vẫn còn nghĩ rằng những viên “đá” là vật liệu cơ bản đều tiên cần nghĩ đến của kiến trúc chứ không phải là cái bố cục không gian. Sự dung tục hóa, tầm thường hóa Chủ ngĩa Cấu tạo là không tránh khỏi, điều này đặc biệt rất dễ nhận thấy tại những công trình của những KTS thích nghi một cách dễ dãi với hoàn cảnh.
Chẳng hạn như tại tòa nhà mới của Duma thành phố Moskva trên đường Petrovka (kts M. Posokhin). Đặc điểm của nó là do không định hướng được phong cách kiến trúc của tương lai nên tác giả đã không dám đưa kiểu kiến trúc theo chủ nghĩa cấu trúc ra phía mặt tiền mà lại ẩn nó quay về phía sân trong, làm cho không nhìn rõ được từ ngoài đường phố. Rõ ràng ý đồ này hoàn toàn không giống với những công trình nổi tiếng như Câu lạc bộ Zuev trên đường Lesnyi của Ilya Golosov.: cũng dạng tháp tròn bằng kính với các cửa sổ chiếm hết mặt phía tây, kể cả màu sắc nữa. Nhưng khác ở chỗ, ở mức độ nào đó ngôi nhà nhìn không đẹp và có vẻ gượng gạo, chẳng khác nào tác giả vớ lấy cái “hộp” rồi gắn lên nó những vật trang trí kiểu chủ nghĩa cấu trúc (sự khập khễnh đó được thực tế chứng minh: những khung cửa sổ quá lớn đó buộc phải che lại bằng những màn che để giảm bớt tiếng ồn nơi những công sở).
Tòa nhà MosDuma
Cũng cần thấy rằng các công sở đã chọn kiểu kiến trúc này và chính các KTS đã ăn theo điều đó. Có thể nói rằng chính những tòa nhà kiểu này đã hợp thức hóa cho cái phong cách mới. Điều này còn được sự ủng hộ của quan chức cấp cao – phó KTS Trưởng thành phố Moskva Alekxey Vorontsov khi cho xây tòa nhà của tập đoàn dầu khí “Slavneft”. Thiết kế của nó là một ví dụ khá tốt về sự cách tân của chủ nghĩa cấu trúc bằng cách gắn thêm vào các yếu tố Hi-tech, tức là những cái mang tính thời thượng, thị hiếu của giới trẻ hôm nay. Nhưng tiền thì không đủ nên thay vì phải trang bị bằng cái xe Luxuri thì lại thay bằng chiếc máy giặt con con.
Tòa nhà "Slavneft"
Dĩ hiên đây chỉ là trường hợp hạn hữu, nhưng cũng có thể nói rằng chính cái tính vô nguyên tắc của các nhà kiến trúc đã làm cho tòa nhà được trang trí một cách bừa bãi và cẩu thả. Cũng thiếu vững vàng để rồi lại đưa các công trình khá tiêu biểu của chủ nghĩa cấu trúc theo chiều hướng này là các tác giả của công trình tòa nhà “Dukat Plaza” trên đường Gashek (Ted Libman, Arkadi Polovinkov): gắn thêm một cách bừa bãi vào mặt tiền tòa nhà những mảng đá granit và trổ thêm những cái cửa quá rộng.
4./Chủ nghĩa cấu tạo như một giai điệu.
Vận dụng chủ nghĩa cấu tạo thì cũng có nhiều cung bậc như thơ của Maya. Biết thế nào là được? Sự phối hợp hiệu quả chỉ đạt khi chọn ra được những giai điệu phù hợp với nhau trong cùng một chủ đề hoặc một trường đoạn. Ví dụ như công trình “Millenium House” trên phố Trubnyi đặc trưng bằng kiểu nửa hình ống tròn.
Tòa nhà "Millenium House"
Còn tòa nhà văn phòng tại số 3 phố Zatchevsky thì cũng kiểu bán trụ đó chuyển thành cái ly bằng kính vươn lên từ tầng 3 tòa nhà, ẩn chứa ý muốn thoát ly khỏi mặt đất để vươn vào không gian của chủ nghĩa cấu trúc. Và nếu như đối vời chủ nghĩa cấu trúc những cái tháp cổ điển chỉ như một khuynh hướng thì ở đây nó trở nên bình thường.
Nhà văn phòng tại số 3 phố Zatchevsky
Nếu lấy nguồn cảm hứng cho công nghiệp hóa thì CNCT hoàn toàn thích hợp đối với các trường kỹ thuật (các KTS Юрий Ильин-Адаев, Александр Локтев). Ở đây, sự sắc bén của các góc cạnh phối kết hợp với các cấu trúc kim loại kiểu Hi-tech, hình như rất nhất quán khi bao hàm cả ý tưởng tiên phong Nga ngay từ trên bản vẽ.
Còn tòa nhà “Millenium House” đã xảy ra câu chuyện lịch sử. Chủ nhân Юрий Аввакумов đề nghị thực hiện tại đây đồ án theo CNCT của Golosov năm 1924, theo đó sẽ là một khối lăng trụ hoàn toàn không tiếp xúc với mặt đất. Джеймс МакАдам suy nghĩ ra một cái đế trong suốt bọc quanh góc cong và cửa sổ. Thiết kế rất đẹp nhưng Văn phòng Kiến Trúc Moskva không thông qua. Sau đó Александр Скокан tiếp tục công việc bằng cách thay đổi ý tưởng của МакАдама bằng cách đưa thuyết cấp tiến (radicalism) vào: làm tròn luôn đầu hồi còn lại, còn các ô cửa lộn xộn thì thay bằng các “dải” cổ điển. Kết quả trông hơi “ngố” nhưng những “khoảng trắng” của các ô cửa cũng hàm chứa ý tưởng là tòa nhà như ở trên ngọn núi cao, để đến được phải đi theo những con đường bao quanh nó.
5./Chủ nghĩa Cấu tạo như “kiến trúc sinh thái”
Ở chỗ này có một nghịch lý. Văn phòng kiến trúc "Остоженка" trở nên nổi tiếng là nhờ đã đưa ra một thông tin nhậy cảm về sinh thái môi trường. Tất cả những những tòa nhà trong thành phố được ghi nhận một cách rất cẩn thận và chi tiết đều theo trường phái Chủ nghĩa Cấu tạo. Như đã biết, việc tính toán về môi trường là không được tính đến thời đó, thế giới mới được xây dựng lên từ một tờ giấy trắng. Cũng để hiểu rằng việc tiếp cận với môi trường khởi đầu từ cuối những năm 2x, đã thấm vào máu thịt của những nhà kiến trúc, tuy thế kết quả thú vị là: Chủ nghĩa Cấu tạo tác động đến mức có thể coi nó như là một công cụ của môi trường. Thật ra để hiểu điều này chúng ta cần xem Moskva không theo cách thông tường là “thành phố của những quần thể kiến trúc”, mà hãy xem nó như “thành phố của những mảnh ghép”. Cũng bằng cách đó, những người theo Chủ nghĩa Cấu tạo thời nay như Беньямин и Булгаков, Чаянов и Замятин, Дейнека и Родченко đã nhìn nhận vấn đề như thế.
Khi lấy một phạmvi lớn cỡ một dự án. Mọi sự khá rõ ràng: nếu bên cạnh có CNCT, các nhà kiến trúc sẵn sàng hưởng ứng ngay. Сергей Киселев và Сергей Скуратов bọc kính đầu hồi của tòa nhà văn phòng ở ngõ Щемиловск vì bên cạnh đó có một công trình nhỏ khó nhận biết của Георгия Мовчан. Điểm đặc biệt là người ta chỉ giải quyết vấn đề theo chủ nghĩa cấu tạo ở phần dưới của công trình, tất cả những phần còn lại là tháp cong dạng oval theo trường phái Tân Hiện đại.
Nhà văn phòng ở ngõ Щемиловск
Khi lấy trong phạm vi nhỏ hơn cỡ một khu phố. Николай Лызлов xây một cửa hàng trên đường Семеновской với các bức tường và cửa hoàn toàn theo các tỉ lệ của CNCT. Công trình chung quanh bố trí lộn xộn, trục cảnh quan bị băm nát. Góp phần hóa giải khu vực có bố trí lộn xộn như vậy, tòa nhà được phân thành 2 khối hình chữ nhật đặt chồng lên nhau với một góc lệch nhỏ.
Cửa hàng trên phố Семеновской
Khi xét trong phạm vi qui hoạch chung. Юлия Баданова đã xây dựng tòa nhà Сбербанк trên quãng trường Андроньевской. Tòa nhà đặc trưng kiểu nhà-thuyền: các hình khối qui mô khác nhau, các “dải” cửa sổ, các cột có chân, phần mũi thuyền hình bán nguyệt bị vát đi một nửa. Nhưng điều này không chi là một minh chứng, mà còn là một giải pháp buộc mà các nhà kiến trúc đã làm để giải bài toán qui hoạch đô thị. Quãng trường đã bị biến dạng không còn là quãng trường nữa, cần phải xây dựng một bộ mặt mới ở chỗ này.
Tòa nhà Сбербанк
6./Chủ nghĩa cấu tạo như một liều thuốc.
Tất nhiên Chủ nghĩa Tân cấu tạo chỉ tốt như một giải pháp mang tính phản kháng. Nó giống như người say bởi vẻ hào nhoáng của chủ nghĩa hiện nay khi tỉnh lại trở thành người theo chủ nghĩa Tân Cổ điển. Nhưng nếu như những người Tân cổ điển biết biến những nguyên mẫu theo cách mới một cách lố bịch rất đạt yêu cầu, thì các công trình tác phẩm của trường phái Tân cấu tạo là không có được tuyệt tác nào.
Điều chính yếu là còn lâu thì nền kiến trúc nhân loại mới nắm vững được trường phái Tân Phỏng sinh học bắt đầu từ đâu: hình thức tổ chức, tính linh hoạt của chính cấu trúc ngôi nhà, sự uyển chuyển trong hình dáng. Những người theo trường phái Chủ nghĩa Cấu tạo Nga cũng đã nghĩ đến điều đó, Эль Лисицкий đã viết: “Kiến trúc tĩnh lặng của các Kim tự tháp Ai cập chúng ta đã vượt qua được, nền kiến trúc của chúng ta sẽ biết bay, biết đi và biết bơi”. Vấn đề tồn tại là các hình mẫu nghệ thuật của nó (còn các vách ngăn di động trong Câu lạc bộ Rusakov đã bị hủy hoại hoàn toàn). Những người Tân Cấu tạo hiện nay để thể hiện sự chuyển động chỉ có thể bằng những “nét lượn lấm lét” (kiểu ban công hình móng ngựa) chỉ tại vì “ngõ phố lại đổi chiều”.
Bọn giặc “Style Moskva” hình như đã thắng. Mặc cho có những ngôi nhà với các tháp cao đã hoàn thành ở đâu đó, những kết quả “mặt cắt vàng” mới nhất (kết quả bình chọn hàng năm cho các thiết kế và công trình tốt nhất) cho thấy rằng điều đó (“Style Moskva) đã hết thời. Cho tới khi nào phong cách đột phá chân chính khác chưa diễn ra thì trào lưu Tân Cấu trúc còn tiếp tục được thấy tại những chỗ sang trọng, trong lĩnh vực trang trí, tại nhà ở gia đình và trong những căn phòng riêng tư, cũng dễ hiểu bởi vì không ai trong chúng ta có thể chối bỏ một thành phố quen thuộc thân thương và đoạn tuyệt hoàn toàn với quá khứ của mình!
Cuộc cách mạng kiến trúc nào sẽ xảy ra khi mà “liều thuốc” đang lóe sáng?