[dubravka]

Lệ Hằng viết

Lệ Hằng đã hai lần nấu cháo... hành để hâm nóng lại CHIỀU MATSCOVA mà chưa thành công. Lần này có thêm sự mách nước và góp sức của một thành viên cũ (tạm thời chứa được phép nói tên - mà thực ra cũng chưa biết là ai, tên là gì ngoài cái nick name vô thưởng vô phạt ra.
Vậy nên lại hì hụi quạt lò than tổ ong để nấu lần ba trình làng xem sao. Lần này mà không thành nhân thì cũng thành... vỏ, còn nếu vỏ cũng không thành thì đành Botay.com thôi
Món cháo lần này như sau:

Không nghe một tiếng xạc xào
Vườn lặng lẽ tới lúc chào bình minh
Biết chăng em thấm đậm tình
Mats-cơ-va của chúng mình mến yêu

Sông đầy ánh bạc trăng treo
Ngưng lại chảy như nhịp theo ca từ
Nghe chăng khúc nhạc mơ hồ
Khi dìu dặt, lúc lặng tờ trong đêm

Em ơi sao mắt nhìn nghiêng
Mái đầu cúi, tóc xõa mềm trên vai
Nói sao đây biết bao lời
Con tim dồn dập nhịp đời trong anh

Kìa bình minh đã long lanh
Hãy cùng trải rộng lòng mình đi em
Đừng bao giờ nhé, lãng quên
Mat-cơ-va lúc vào đêm những hè!

Kính gửi Bác Ngọc Châu - Lệ Hằng.


Em thì cũng ít đăng nhập, cũng không phải là một nhà thơ nhà văn gì, chỉ là một "kỹ thuật viên" thuần túy, do đó em không thể bình luận đặc biệt gì về bản dịch của Bác được đâu ạ. Cách đây vài năm, cũng trên diễn đàn này em có viết mấy bài PM, trao đổi với một thành viên là Bác LN, nay em xin mạn phép Bác LN và các bác khác trích lại ở đây:

TẢN MẠN VỀ THỂ THƠ LỤC BÁT (SÁU – TÁM)


Nói chung, những nhà trí thức Việt nam, kể từ thời phong kiến lập quốc, do ảnh hưởng của cả hơn ngàn năm Bắc thuộc đều bắt đầu ký âm bằng một thứ văn tự tượng hình xuất xứ ở Trung Quốc. Lần hồi, vì hệ thống quan điểm Nho giáo, bắt nguồn từ Khổng phu tử, trở thành nguồn tư tưởng thống lãnh của xã hội Việt nam (lý do chính cũng chỉ là đạo Khổng đã sắp đặt trật tự “quân - thần””phụ - tử”…phù hợp với ý thức hệ phong kiến trong thời đại), nên thứ văn tự ấy cũng còn được gọi là chữ Nho.
Chữ Nho đã giúp ghi lại những biên niên lịch sử, phong tục, tập quán, văn hóa, xã hội…của nước Việt nam trải qua nhiều triều đại hàng trăm năm. Nhưng chữ Nho cũng có một số điểm bất tiện, đặc biệt là nó không thể ký âm một cách chính xác ngôn ngữ của nước Nam ta. Từ đó, hệ thống chữ Nôm (Nam), dựa vào các ký tự của chữ Nho, đã dần dần xuất hiện và ngày càng hoàn thiện.
Do được học hành, rèn tập theo kiểu văn chương của Trung Quốc, nên tuyệt đại đa số những trí thức Nho học Việt nam đều làm văn, làm thơ theo thể loại, kiểu mẫu Trung quốc. Thế nhưng, len lỏi giữa những trào lưu văn chương ấy là một dòng chảy riêng biệt, đặc sắc Việt nam, không hề có ở Trung Quốc: thể thơ lục bát. Trong lịch sử văn học Việt Nam, thể thơ lục bát đóng những vai trò đặc biệt và có một sức sống vô cùng mạnh mẽ. Thể thơ lục bát là linh hồn vi diệu của dân tộc Việt Nam. Từ những bài ca dao, những điệu hát ru em…cho tới đỉnh cao là “Đoạn trường Tân thanh” (Truyện Kiều), đã được ghi nhận là một áng văn chương viết bằng chữ Nôm hay nhất mọi thời đại.
Giải thích cho điều này, ngay từ thế kỷ XI, trong bài tựa sách "Quốc âm từ điệu", nhà thơ Phạm Đình Toái đã viết rất tinh tế: "Ở thể thất ngôn (thơ Đường luật) thì có hình đối lập với nhau, ở lục bát thì có vẻ quanh co, lưu chuyển, đó là chỗ khác nhau vậy (…). Thể lục bát đâu cũng quen thuộc, không hẹn mà giống nhau, tao nhân mặc khách mở miệng nên thơ, gái dệt trai cày nói lời hợp điệu, cho đến câu hát của xóm làng, lời đùa của con trẻ, cũng không gì là không nhịp nhàng, hợp điệu".
Tuy là thể thơ dân dã nhưng người làm thơ lục bát nếu không dụng chữ kết lời, và ngay cả nếu điệu hồn mình không cộng hưởng với cảnh, tình, sự (Lê Quý Đôn) được miêu tả thì khó đạt đến cái tinh tế, cái thần của thơ lục bát.
Thơ lục bát là thơ dân gian, tưởng như rất dễ làm nhưng lại rất khó hay. Nó chênh vênh như đang ở bên mép của một bờ vực , một bên là dãy núi hùng vĩ xanh mát – chính là một thi phẩm tuyệt diệu xao động tâm hồn, còn một bên như vực thẳm không cùng – chỉ là một bài vè thô lậu.

I. NIÊM LUẬT CỦA THỂ THƠ LỤC BÁT

I.1. HỆ THỐNG THÔNG DỤNG

I.1.1. Hai nguyên tắc niêm luật của thể thơ Lục – Bát:
I.1.1.1. Nguyên tắc 1: Tuân thủ theo luật bằng trắc sau đây:
1 2 3 4 5 6 7 8
Câu Lục B B T T B B
Câu Bát B B T T B B T B
B: Ký hiệu thanh Bằng – Không có dấu hoặc có dấu huyền.
T: Ký hiệu thanh Trắc - Dấu Hỏi, Dấu Sắc, Dấu Nặng và Dấu Ngã.
I.1.1.2. Nguyên tắc 2: Tuân thủ quy ước đối nghịch, đối xứng thanh bằng chữ thứ hai:
Chữ thứ hai và thứ sáu (kể cả Lục, cả Bát), phải là hai thanh Bằng khác nhau: Một thanh không có dấu và một thanh có dấu huyền.
Chữ thứ hai và thứ tám câu Bát, phải là hai thanh Bằng giống nhau: Hoặc thanh không có dấu, hoặc thanh có dấu huyền.
Ví dụ:
Mình về với Bác đường xuôi
Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người.
I.1.2. Các Biệt lệ:
I.1.2.1. Nhất, Tam, Ngũ, Thất bất luận,
Nhị, Tứ, Lục, Bát phân minh.
Câu này có nghĩa là:
Chữ thứ nhất, thứ ba, thứ năm và thứ bảy ở trong câu (kể cả Lục, cả Bát) có thể phá luật bằng trắc.
Chữ thứ hai, thứ tư, thứ sáu và thứ tám) trong câu, phải tuyệt đối tuân thủ niêm luật.
Ví dụ:
Nhiễu điều phủ lấy giá gương,
Người trong một nước phải thương nhau cùng.
I.1.2.2. Riêng về chữ thứ hai:
Chữ thứ hai (kể cả Lục, cả Bát) là một chữ đặc biệt. Riêng nó lại có thể linh động tới mức có thể dùng cả thanh Bằng lẫn thanh Trắc.
Ví dụ:
Chẳng thơm cũng thể hoa nhài,
Chẳng lịch cũng thể con người Tràng an.
I.1.3. Ghi chú:
Tất nhiên, biệt lệ chỉ là biệt lệ; nó phản ánh việc câu thơ bị ép vần, ép điệu. Nếu một “cao thủ” trong “nghề”, ngoài việc cố tình sử dụng biệt lệ nhằm tạo hiệu ứng gây chú ý, thì nếu ít phải áp dụng biệt lệ mới là hơn.

I.2. HỆ THỐNG KHÔNG THÔNG DỤNG

I.2.1. Vần không phải thanh bằng mà là thanh trắc:
Ví dụ:
Tò vò mà nuôi con nhện
Ngày sau nó lớn, nó quện nhau đi.
I.2.2. Vần không phải ở chữ thứ sáu mà lại ở chữ thứ tư của câu Bát (vần lưng):
Ví dụ:
Núi cao chi mấy núi ơi,
Núi che mặt trời chẳng thấy người thương.
I.2.3. Không còn là câu Lục – Bát truyền thống mà đã kéo dài thêm ra nhiều chữ:
Ví dụ:
Con ong làm mật yêu hoa
Con cá bơi yêu nước, con chim ca yêu trời.

II. NHỊP ĐIỆU CỦA THỂ THƠ LỤC BÁT

II.1. NGẮT NHỊP

Có thể ngắt nhịp 2, nhịp 3, nhịp 4…
Ví dụ ngắt nhịp 2:
Trời mưa ướt bụi/ướt bờ
Ướt cây/ướt lá/ai ngờ ướt em.
Ví dụ ngắt nhịp 3:
Chồng gì anh/vợ gì tôi
Chẳng qua là cái nợ đời chi đây.

II.2. ĐỐI TRONG CÂU

Có thể tạo vế đối trong câu Lục, câu Bát riêng rẽ hoặc trong cả câu Lục, câu Bát để tạo hiệu ứng.
Ví dụ về đối trong câu:
Người quốc sắc - kẻ thiên tài
Tình trong như đã - mặt ngoài còn e.

.......

Như vậy thì em xin cố thêm một chút nữa là tạm dịch lại bài thơ của Bác Ngọc Châu - Lệ Hằng ra thể thơ lục bát như sau:

Vườn hoang cả tiếng rì rào,
Không gian ngừng đọng đợi chào ban mai.
Người ơi, sao nhớ thương hoài
Moskva thanh vắng đêm dài chung đôi.

Một dòng suối lững lờ trôi
Khi ngừng khi chảy lắng soi ánh vàng.
Một lời ca thoáng dịu dàng
Khi trầm khi bổng mênh mang bóng chiều.

Thẹn thùng giấu ánh mắt yêu
Em như lảng tránh bao điều nhớ thương.
Để cho anh phải ngập ngừng
Trái tim muốn nói dè chừng lại thôi.

Mà bình minh ửng lên rồi
Thì đành phải nói một lời chia tay.
Đừng quên, em nhé, hè này
Moskva thanh vắng đêm dài chung đôi.


Em chỉ xin nói là tạm dịch lại, là bởi vì em không có hứng dịch bản này ra lục bát, do vậy ý và lời của em đầy khiên cưỡng...Chẳng qua là em minh họa cho phần trao đổi với Bác LN mà em trích lại ở trên. Nó giống như Bác mimmixipi đã mô tả chính xác: thơ máy.

Em cũng rất khâm phục Bác Ngọc Châu - Lệ Hằng kiên trì theo đuổi mục tiêu của mình, nên em đã viết thêm một lời bình này. Em mong Bác đạt được mục đích của mình. Kính chúc Bác mạnh giỏi và vui vẻ.

Em xin các bác thành viên khác tha thứ cho em nhiều chuyện.

Em xin kính chào các bác.
Dubravka.