[nqbinhdi]

Cái cầu

Cha gửi cho con chiếc ảnh cái cầu

Cha vừa bắc xong qua dòng sông sâu

Xe lửa sắp qua, thư cha nói thế

Con cho mẹ xem, cho xem hơi lâu



Những cái cầu ơi yêu sao yêu ghê

Nhện qua chum nước bắc cầu tơ nhỏ

Con sáo sang sông bắc cầu ngọn gió

Con kiến qua ngòi bắc cầu lá tre



Yêu cái cầu vồng khi trời nổi gió

Bắc giữa trời cao vệt xanh vệt đỏ

Dưới gầm cầu vồng nhà máy mới xây

Trời sắp mưa khói trắng hơn mây



Yêu cái cầu treo lối sang bà ngoại

Như võng đung đưa ru người qua lại

Dưới cầu nhiều thuyền chở đá chở vôi

Thuyền buồm đi ngược thuyền thoi đi xuôi



Yêu cái cầu tre bắc qua sông máng

Mùa gặt con đón mẹ bên cầu

Lúa hợp tác từng đoàn nặng gánh

Qua cầu tre vàng cả dòng sâu



Yêu hơn cả cầu ao mẹ thường đãi đỗ

Là cái cầu này ảnh chụp từ xa

Mẹ bảo Cầu Hàm Rồng Sông Mã

Con cứ gọi cái cầu của cha.



Thư gửi lenmangtieusau, một thành viên của edu.net (một lưu học sinh, người đã mang từ Thổ Nhĩ Kỳ về tặng tôi cây đèn thần của Aladin và cuốn Kinh Cô-ran song ngữ).

Ngày còn học phổ thông tôi thường sợ thơ và bình thơ, ấy là vì thơ những năm đó mà người ta bắt chúng tôi bình luận toàn là những bài thơ đọc lên toàn nghe tiếng sắt thép. Đại loại những năm ấy, chúng tôi thường phải cắm đầu cắm cổ làm văn, bình luận những câu như: "Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến đánh quân thù" của Đại đội trưởng mù một mắt Lê Mã Lương (bây giờ đã là đại tá) hay bình luận cả bài thơ kiểu "Ngọn đèn đứng gác" hay ngắn gọn hơn, bình luận câu thơ "Sung sướng bao nhiêu, tôi là đồng đội của những người đi đánh giặc hôm nay", thảy đều của nhà thơ của cả 2 cuộc kháng chiến Chính Hữu (cụ cũng mới vừa ra đi, cho tôi kính cẩn bày tỏ lòng thương tiếc với nhà thơ, người mà cả một thời chúng tôi đã ra sức bình luận - ồ mà cái vế sau này đã lại nhuốm cái láo lếu của lính rồi đây).

Ấy thế nhưng tôi và chúng tôi - những người lính năm nào - thích thơ của Phạm Tiến Duật. Đó là do thơ của anh Duật bình dị, nhiều khám phá nho nhỏ về những cái gần gụi quanh ta mà chẳng mấy ai để ý. Cái hay hơn của thơ Phạm Tiến Duật là cung bậc lạc quan trong gian nan, nó vút lên trong trẻo, không cố ý chạm trổ bằng súng đạn hay sự hy sinh, không ngợi ca màu mè bằng những lời hoan hô vô hồn, mà vẫn như lời khẳng định: "Những người lính lạc quan, tin tưởng sắt đá vào thắng lợi là những người lính bất tử", vẫn là bức tranh chân thật về cuộc sống và tình cảm của những người lính ngoài mặt trận, của những cô thanh niên xung phong. Cứ lấy bài Cái cầu này làm ví dụ. Bây giờ, đọc bài thơ này người ta chỉ thấy đó là một bài thơ quá lắm là có nhiều ý lạ. Tuy nhiên nên biết rằng vào đầu những ngày chiến tranh leo thang (escalation war), những bộ óc điện tử của Lầu Năm Góc từ bên kia Thái Bình Dương đã đánh dấu trên bản đồ miền Bắc hơn 600 điểm chết - những nút thắt cổ chai - mà nếu đánh vào đó tiếp tế vào miền Nam từ hậu phương miền Bắc sẽ gián đoạn và ngưng trệ (tôi đọc được điều này từ bản tin tham khảo đặc biệt của VNTTX mà cha tôi được phát trong những năm chiến tranh). Gần hết cả hơn 600 điểm đó đều là những cây cầu lớn nhỏ, tập trung chủ yếu trên 4 tỉnh miền Trung, bắt đầu từ đất Thanh Hoá mà Phạm Tiến Duật đã từng viết "Từ mảnh đất này/Các tỉnh miền Trung sắp thành hàng dọc/Thành sợi dây chuyền vận tải khổng lồ/Lịch sử sẽ quên đi một số câu hò/Song sẽ lấy con đường này làm câu ví dụ/Đêm nay trên xe anh đi không ngủ/Nghe câu hò - đất nước sinh sôi" (Nghe câu hò đêm bốc vác). Đầu cái sợi dây chuyền vận chuyển khổng lồ ấy là cầu Hàm Rồng. Không quân Mỹ đã liên tục đánh đi đánh lại cây cầu ấy hàng trăm trận, không biết bao nhiêu đạn bom đã dội xuống cây cầu và dòng sông Mã trong suốt những năm từ 1965 đến 1972. Cũng từ cây cầu ấy, thế giới được biết tới một cô gái Việt Nam, gày gò nhỏ bé mà đã vác một lúc hai hòm đạn cao xạ nặng hơn chính bản thân mình băng qua mưa mảnh bom để tiếp đạn cho trận địa. Báo chí thời đó viết về cầu Hàm Rồng, về những hy sinh vô bờ bến của quân dân Thanh Hoá nhiều lắm. Anh hùng thiếu niên Nguyễn Bá Ngọc cũng đã hy sinh, lấy thân mình che chở cho bé em trong một trong những trận không quân Mỹ đánh Thanh Hoá ấy đấy. Phạm Tiến Duật cũng viết về cầu Hàm Rồng, song anh đã chọn cho mình một chỗ đứng độc đáo, để có cái nhìn độc đáo.

Suốt bài thơ là tự sự của một chú bé con, có cha là công nhân bảo đảm cầu Hàm Rồng, về cái sự kiện to tát của cuộc đời chú: Cha chú gửi cho 2 mẹ con nơi hậu phương tấm ảnh cái cầu. Với tấm ảnh cái cầu ấy, chú bé tưởng tượng tới đủ mọi loại cầu (hô hô, cái câu này tôi viết thêm vào để cho bài viết đỡ mang tính khọm giề nhé: còn thiếu một loại cầu nữa, ấy là cầu tõm - bọn lính chúng tôi ngày ấy khi đọc bài này đã tinh quái bình loạn như vậy ạ), song không cây cầu nào mà chú yêu thương hơn là cái cầu này ảnh chụp từ xa, nơi cha chú cùng đồng đội đang ngày đêm quên mình gìn giữ, giữ cho mạch máu giao thông không ngừng chảy, tiếp viện cho miền Nam. Toàn bài thơ chả có một tiếng bom, song người ta hiểu rằng, với một hậu phương ngóng chờ tin yêu như thế, bọn Mỹ không thể thắng nổi những người xây cầu và bảo vệ cầu. Cầu có thể sập vì bom, nhưng chiến thắng nhất định sẽ thuộc về chúng ta. Một dân tộc anh dũng nhường ấy, lạc quan trong trẻo nhường ấy nhất định phải thắng.

(Trích trao đổi trên edu.net.vn, mấy ngày sau khi anh Duật mất).