Nghệ thuật trong Cuộc sống
 

Маскировка Москвы во время войны 1941-1945г.г.

Những khu phố giả (Бутафорские кварталы)

Ngày 26 tháng 6 năm 1941. Tình hình ngoài tiền tuyến căng thẳng hơn. Quân Đức tiến công ở khắp các hướng. Daugavpils bị mất, các trận chiến ác liệt ở ngoại ô Minsk, L’vob đang cố thủ. Phần Lan tuyên bố chiến tranh với Liên Xô. Vào hôm đó Tướng Nicolai Spiridonov gởi đến cho Hội đồng Dân ủy tờ trình về việc ngụy trang điện Kremly. Mục đích là gây khó khăn cho đối phương định hướng trung tâm thành phố và làm giảm cơ hội thả bom trúng điện Kremly. Trong tờ trình vị tướng đề xuất 2 phương án ngụy trang. Phương án thứ 1 dự định “chủ yếu sơn giả lại các tòa nhà, loại bỏ các ánh vàng lộng lẫy trên các “củ hành”, tháo dỡ các cây thánh giá và sơn và quyét vôi trên quãng trường giả các khu phố chung quanh điện Kremly»; còn theo phương án thứ 2 “các khu phố giả được dựng theo các mô hình khác nhau và cầu giả qua cả bên kia sông Moskva để đánh lạc hướng quan sát của đối phương”. Để thực hiện Nicolai Spiridonov đề nghị các cơ quan NKVD, Sở Xây dựng Moskva và Cục Xây dựng điện Kpremly tham gia. Chỉ đạo kỹ thuật được giao cho các thành viên của hội đồng đặc biệt gồm các chuyên gia hàng đầu của Khoa ngụy trang Học viện Kỹ thuật quân sự V.V. Kuibyshev.

Tường và các tháp được sơn giả các ngôi nhà bình thường.
http://i1178.photobucket.com/albums/...angKremli2.jpg

Các thành viên hội đồng trong tờ trình cá nhân giải trình các ý kiến cụ thể về ngụy trang điện Kremly. Các kỹ sư quân đội quan sát thực địa từ tháp chuông Đại Ivan, từ mái khách sạn ‘Moskva” và bằng cách đi kiểm tra quanh khu vực. Đặc biệt các chuyên gia đã chỉ rõ rằng điện Kremly dễ dàng phân biệt với các khu vực khác của thành phố nhờ sự tập trung nhiều lâu đài với các vòm mái ánh vàng, các ngọn tháp có ngôi sao, nhiều cây xanh với mật độ xây dựng thấp. Đó là những công trình di tích văn hóa-lịch sử và cảnh quan tuyệt vời, từ quan điểm quân sự, tự nó trở thành những điểm định hướng đặc biệt cho không quân đối phương. Vì vậy các kỹ sư đã đưa ra hàng loạt biện pháp làm biến đổi diện mạo Kremly và khu vực chung quanh. Công việc cần thực hiện ngay lập tức, từ cuối tháng sáu. Dọc theo chu vi bên ngoài Vườn Alexander người ta trang trí giống những tòa nhà thành phố. Trên tường điện Kremly người ta dựng chồng lên mô hình có dạng các tòa nhà phố. Cầu giả qua sông Moskva được xây dựng gần tháp Taynitskaya. Mái, mặt tiền và các bức tường trong điện Kremly được sơn lại để mô phỏng nhu những dãy nhà phố thông thường. Các ngôi sao trên các tháp và mái vòm “củ hành” được che lại bằng các khung gỗ; cây thánh giá được tháo ra. Tất cả các quãng trường trong và xung quanh Kremly được tô màu để tạo ảo giác là những đường phố nhỏ hẹp. Một trong các góc của Kremly được sơn phủ hình dạng khu phố cổ thế kỷ 19. Trên những hình chụp trong những năm chiến tranh (một số chỉ mới được công khai gần đây) có thể thấy Moskva đã biến đổi một cách lạ lẫm như vậy. Nhiều người chứng kiến kể rằng trung tâm thành phố trong những ngày ấy hoàn toàn thay đổi so với trước.

Sơn hình mái nhà, tuyến đường trên quãng trường.
http://i1178.photobucket.com/albums/...R/_Kremli5.jpg

Ngày 9 tháng bảy Hội đồng Quốc phòng đã thành lập cơ quan ngụy trang “từ những kiến trúc sư và họa sĩ” trực thuộc Xô-Viết Moskva. Trách hiệm của cơ quan này là bảo đảm ngụy trang cho các công trình như nhà máy quốc phòng, trạm cấp nước, điện Kremly, Bưu điện Trung Tâm, kho xăng dầu và các cây cầu trong thành phố. Các cơ quan khác được yêu cầu hỗ trợ một cách đầy đủ cho cơ quan này. Đặc biệt ngành công ngiệp hóa chất phải “cung ứng theo yêu cầu của Xô-viết Moskva số lượng sơn màu cần thiết để ngụy trang các công trình quân sự”. Nhìn chung, sơn màu trong những ngày đó cần rất nhiều để ngụy trang, cả những màu mới và màu hiếm. “Gần Moskva người ta nghiên cứu và sử dụng sét dulevskie và kudinovskie, vôi bột, đất màu Khotkovo và Pavlovsky Posad. Các nhà địa chất đã xác định được một số mỏ đất sét, đá vôi dùng để sản xuất sơn màu ngụy trang. Từ những nguồn nguyên liệu được khám phá, ngành công nghiệp địa phương tổ chức sản xuất vật liệu ngụy trang”, trích chuyên khảo “Xây dựng trong Chiến tranh Vệ quốc” của V.N. Malyarov (СПб., 2000). http://szst.ru/library/malyarov/

Nhà hát Lớn được sơn giả mặt tiền.
http://i1178.photobucket.com/albums/...NhaHatLon1.jpg

Khi nhìn từ Cầu Lớn trên sông, điện Kremli trông giống như khu nhà ở.
http://i1178.photobucket.com/albums/...SR/_Kremli.jpg

http://i1178.photobucket.com/albums/...R/_Kremli2.jpg

Nhà hát Lớn.
http://i1178.photobucket.com/albums/..._NhaHatLon.jpg

Здание Манежа в маскировочной окраске.
http://i1178.photobucket.com/albums/.../_quanngua.jpg

Ngụy trang bằng sơn màu Nhà hát Hồng quân.
http://i1178.photobucket.com/albums/...atHongQuan.jpg

Tác giả: Андрей Мирошкин
Kóc Khơ Me lược dịch từ «Московская перспектива»

(còn tiếp)

Маскировка Москвы во время войны 1941-1945г.г.

Bọc giáp cho Lăng (Футляр для Мавзолея)

Vào những ngày đó Tổng hành dinh ra lệnh che dấu những công trình nổi bật như khách sạn “Moskva”, tòa nhà Dân ủy Liên-xô, thư viện Lê-nin, nhà hát Hồng quân, ngụy trang đoạn cong sông Moskva gần điện Kremly. “Rất nhiều công trình giả được làm vào tháng 6 và tháng 7 đã có vai trò quan trọng vì nhìn từ trên không trung nó giống như những nhà máy công nghiệp, nhà máy điện, nhà máy ô-tô. Như ở vùng Tomilin trên bản đồ quân Đức có ghi nhận cơ sở dầu mỏ lớn mà trên thực tế thì không hề tồn tại”- xem “1941. Chiến đấu trong không trung. Những bài học đắng cay” của nhà sử học Dmitri Khazanov (M. 2006).

Ngôi nhà bằng ván gỗ được dựng trùm lên Lăng Lenin.
http://i1178.photobucket.com/albums/...SSR/_Lenin.jpg

Sự quan tâm đặc biệt đến Lăng Lê-nin là điều dễ hiểu. Lãnh đạo đảng dùng mọi khả năng bảo vệ di tích thiêng liêng này khỏi bom đạn quân thù. Để bảo vệ Lăng thì phần trên mặt đất được gia cố bằng bê tông đặc biệt và các dầm thép cường độ cao – được lấy từ các cấu kiện làm sẵn cho Cung Xô-viết. Để đánh lạc hướng các phi công, bên trên Lăng người ta dựng mô hình căn nhà phố bình thường bằng gỗ ván. Chính Viện sĩ hàn lâm, kiến trúc sư Alexey Shchusev, tác giả công trình là người đứng đầu nhóm làm việc trong Lăng. Tuy có cái “áo giáp” mạnh mẽ như vậy thì cũng không thể bảo toàn được bên trong lăng khi các quả bom rơi trúng trực tiếp. Vì vậy thi hài V.I. Lê-nin đã được bí mật dời đến Tyumen. Còn di tích kiến trúc của quãng trường Đỏ đã không bị thiệt hại bởi bom đạn quân Đức.

Hàng hiên bằng ván gỗ giả dựng bên ngoài tòa nhà Xô-viết Moskva.
http://i1178.photobucket.com/albums/...angKremli3.jpg

Một trong những lãnh đạo công tác ngụy trang trong điện Kremly là họa sĩ của Nhà hát Lớn, tác giả của những phác thảo ngôi sao điện Kremly Fyodor Fedorovsky. Nhiều năm liền họa sĩ cảnh quan xuất sắc này đã trang trí trên sân khấu một Moskva cách điệu thời Boris Godunov hoặc Ivan Bạo chúa trong các vở diễn khác nhau. Thì mùa hè năm 1941, tài năng và kinh nghiệm của ông đã dành để trang trí một Moskva thực tế ngay sát tiền duyên.

http://i1178.photobucket.com/albums/...R/_Kremli4.jpg

Ông cũng không là duy nhất trong số những người kiệt xuất đã tham gia vào công việc ngụy trang thủ đô. Nhiều kiến trúc sư nổi tiếng đã tham gia vào công việc ngụy trang trong năm 1941. Họ là những người vừa mới đây đã xây dựng những tòa nhà cao tầng “Stalin”, thì bây giờ lại đã nắm vững được nghệ thuật mô phỏng kiến trúc. Theo thiết kế của Văn phòng Dmitry Chechulin thì trong những tháng này có những cái mái bằng gỗ ván đã được che lên kênh dẫn nước và vài tuyến đường, còn tại những chỗ xa xôi hẻo lánh thì lắp đặt chiếu sáng ngụy trang sao cho giống với các nhà máy đang hoạt động. Kiến trúc sư trưởng Alexey Dushkin của cơ quan Thiết kế-xây dựng Metro chỉ đạo các công tác ngụy trang các công trình công nghiệp và xây dựng hầm trú bom. Một trong những đồ án ngụy trang Kremly được nhóm của Viện sĩ Boris Iofan chuẩn bị. Những bản phác thảo này đã được lưu trữ và được công bố mới đây.

Trong tuần lễ đầu tiên của chiến tranh tại Moskva Viện Hàn lâm Kiến trúc đã thành lập Trung tâm thiết kế-ngụy trang dưới sự lãnh đạo của Viện phó Karo Halabyan. Đây là một chuyên gia đầu đàn từ trước chiến tranh đã thiết kế không ít các tòa nhà nổi tiếng ở thủ đô như Nhà hát Hồng quân (cùng với V.N. Simbirtseva). Có thể nói đề tài không mới đối với ông. Trung tâm đã hoàn thành các công việc thiết kế các giải pháp ngụy trang cho các công trình lớn của Moskva và của các thành phố lớn khác (tất cả đã hoàn thành 116 đồ án), đào tạo các chuyên gia ngụy trang lành nghề. Các công tác viên của Trung tâm Halabyan trong suốt cuộc Chiến tranh Vệ quốc duy trì mối liên hệ chặt chẽ với các đồng nghiệp từ các nước đồng minh của Liên-Xô trong Liên minh chống Hitler. Rõ ràng là kinh nghiệm đẩy lui các cuộc không tập của quân Đức ở Luân Đôn đã giúp ích cho những người bảo vệ Moskva trong năm 1941.

Tác giả: Андрей Мирошкин
Kóc Khơ Me lược dịch từ «Московская перспектива»

(còn tiếp)

Маскировка Москвы во время войны 1941-1945г.г.

Đơn hàng quốc phòng của giới siêu tưởng (Оборонный заказ супрематиста)

Tình tiết thúvị: trong các biện pháp ngụy trang thủ đô, bên cạnh các “nhà hàn lâm” là sự tham gia hiệu quả của các họa sĩ thuộc trào lưu tiên phong. Trong số đó có cả những người từ những năm 30-x đã ẩn vào “bóng tối”. Đường phố và các bức tường được sơn hình trang trí, những ngôi nhà giả, những cấu trúc được dựng vội vàng bằng gỗ, kim loại và vải bạt – tất cả giống như những cảnh trí tuyên truyền cổ động của những thành phố những năm đầu cách mạng. Nghệ thuật đường phố “tả khuynh” không ngờ quay lại Moskva trong giai đoạn lịch sử mới – giúp cứu thành phố khỏi sự phá hủy, còn cứu người dân khỏi sự hy sinh. Trong năm 1941 các họa sĩ tất cả các trường phái và thế hệ đã cùng làm một việc chung – giúp bảo vệ thủ đô bằng tất cả tài năng của mỗi người.

http://i1178.photobucket.com/albums/...20USSR/1-1.jpg

Tiểu sử của họa sĩ Yakov Chernikov minh chứng cho chuyện này. Đầu thế kỷ 20 ông như một superman tham gia vào nhóm “Chủ nghĩa cấu tạo”, sau đó làm tạo mẫu công nghiệp, đồ họa, tạo mẫu chữ, lý luận mỹ học. Ông giảng dạy trong các trường đại học xây dựng và kiến trúc hàng đầu của đất nước, viết hàng loạt quyển sách được quan tâm cũng như gây ra các cuộc tranh luận dữ dội trong nước và tại phương Tây. Do có khuynh hướng “kiến trúc trừu tượng” nên có danh tiếng và được coi như “Piranesi của Nga”. Loại hình này kém thú vị, bị quên lãng và ít được nghiên cứu. Vào năm 1941 theo yêu cầu của Dân ủy quốc phòng, Chernikov đã soạn ra giáo trình “Ngụy trang quân sự”. Giáo trình được chỉ định dùng trong các cơ sở giáo dục đào tạo quân sự chuyên nghiệp, kèm theo 63 tác phẩm sặc sỡ. Đến ngày nay vẫn còn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và không chỉ liên quan đến đề tài quân sự. “Ông nghiên cứu chi tiết các phương pháp ngụy trang bao gồm màu sắc sặc sỡ, ngụy trang ánh sáng, mái che trang trí, màn che hóa học, công trình nhân tạo, sơn phát quang, và cả các giải pháp thiết kế làm thay đổi các đặc tính thị giác của bề mặt và thể tích của công trình cần phòng thủ. Khi thực hiện một thiết kế ngụy trang, Yakov Chernikov sử dụng cách tiếp cận thiết kế mô phỏng theo tỷ lệ. Dựa trên sự hiểu biết tinh tế sự khác biệt của các phong cách (style), ông mạnh dạn phối hợp các giải pháp của trường phái lập thể và các bức tranh dân gian, đưa các tác phẩm hội họa vào công việc kỹ thuật của ngụy trang quân sự” – các nhà phê bình nghệ thuật đã viết về tập bài giảng của ông.

Những phác trong tập bài giảng "Ngụy trang quân sự" mới được công bố gần đây.
http://kp.by/f/3/image/39/09/1040939.jpg http://kp.by/f/3/image/37/09/1040937.jpg

http://kp.by/f/3/image/41/09/1040941.jpg

http://i1178.photobucket.com/albums/...e%20USSR/2.jpg

http://i1178.photobucket.com/albums/...rangKremli.jpg

Còn đây là kiến trúc sư D.N. Chechulin, tham gia tích cực trong công việc ngụy trang Moskva, là đồng tác giả Đài tưởng niệm lớn đầu tiên các chiến sĩ Hồng quân thắng trận được dựng ở thủ đô. Vào năm 1943 đã xây dựng cầu vượt mới trên xa lộ Leningrad, băng qua đường sắt tuyến đi Riga gần nhà máy Voykov. Chính tại chỗ này theo những người chứng kiến, toán thám báo bằng mô-tô của quân Đức đã bị chặn lại, sau khi đã thọc sâu vào Moskva hồi mùa thu năm 1941. Dù còn chiến tranh khốc liệt, cuối cùng thì quân thù đã bị đánh đuổi khỏi lãnh thổ chúng ta, tại chỗ cầu mới này xuất hiện công trình hung vĩ “Chiến Thắng” – công trình chung của 2 bậc thầy: điêu khắc gia Nikolai Tomsk và kiến trúc sư Dmitry Chechulin. Từ ngày đó cầu vượt đã được mang tên “Cầu Chiến Thắng”. Kể từ đó cầu không ít lần được xây dựng lại, nhưng những bức tượng điêu khắc người lính bảo vê Moskva, đã gần 70 năm vẫn vươn cao trên tuyến phòng thủ sát thủ đô nhất. Tác phẩm điêu khắc như thế nhắc nhở chúng ta rằng việc phòng thủ này, bên cạnh những chiến sĩ, sĩ quan Hồng quân còn có các kiến trúc sư, các họa sĩ-trang trí, các nhà xây dựng cùng tham dự. Tất cả mọi người ở Moskva năm 1941 đều có mặt trận của mình.

http://i1178.photobucket.com/albums/...hienThang1.jpg

Tác giả: Андрей Мирошкин
Kóc Khơ Me lược dịch từ «Московская перспектива»