Nước Nga trong tôi - Tín ngưỡng ở Nga

Nhà thờ và chính quyền – ai có ảnh hưởng hơn trong xã hội Nga hôm nay?
Những ngày đầu tháng 12/2008, Chính thống giáo và nước Nga chịu tang Đại Giáo chủ Aleksi II. Đây cũng là một dịp để các chuyên gia phân tích xem trong xã hội Nga hôm nay, ảnh hưởng của Chính quyền và Giáo hội với cộng đồng đang ở trạng thái nào.
Qua phát biểu của các lãnh đạo Nga những ngày này cũng thấy rằng chính quyền Nga gắn danh tính vị Đại Trưởng lão vừa tạ thế với sự phục sinh Nhà thờ và văn hóa Chính thống giáo, sự trở lại của Giáo hội Nga với chức năng phụng sự tinh thần rộng rãi trong cộng đồng dân cư. Phản ảnh cụ thể là trong thập kỷ vừa qua, ở Nga đã xây dựng hơn 20 nghìn giáo đường và tu viện, khai trương hơn trăm chủng viện. Nổi bật nhất là phục dựng nhà thờ Đức Chúa Cứu thể, công trình rất uy nghi ở trung tâm Matxcơva, như hình ảnh tượng trưng của Giáo hội Chính thống Nga, và mấy ngày vừa rồi đã đón hàng triệu lượt người Nga đến đây để viếng linh cữu Đại Giáo chủ Aleksi II.
Tuy nhiên, cũng vẫn có một số chuyên viên cho rằng, khi chèo lái con thuyền Giáo hội trong quãng thời gian gần hai thập kỷ đầy biến cố lịch sử, người đứng đầu Nhà thờ Nga cũng đã nhiều năm cộng tác với các cơ quan an ninh quốc gia như KGB và FSB, luôn tỏ ra trung thành với Kremli. Và nhìn chung, tất cả những điều đó cũng thể hiện vị thế và tính chất nhị nguyên của Giáo hội ở nước Nga ngày nay.
Khi chỉ nhìn riêng Giáo hội thì có thể thấy, ngay sau khi Liên Xô tan rã, ảnh hưởng của Nhà thờ và con số những người Nga tự nhận là tín đồ Chính thống giáo đã tăng đột ngột. Bước nhảy vọt rõ rệt nhất là ngay đầu những năm 90, qua những năm tiếp theo vẫn là đà gia tăng. Kể từ khi những nhà lãnh đạo quốc gia – vốn đều là cựu đảng viên cộng sản – xuất hiện khá thường xuyên tại các nhà thờ trong những ngày lễ tôn giáo, thì ảnh hưởng và ý nghĩa của Giáo hội Chính thống rõ ràng đã gia tăng trông thấy ở nước Nga.
Trong khi đó, các điều tra xã hội học lại chỉ ra rằng, mặc dầu đa số dân chúng tự cho mình là tín đồ Chính thống giáo nhưng vẫn chỉ có một số không đông người Nga đến nhà thờ đều đặn.
Chuyên gia xã hội học Denis Volkov của cơ sở thăm dò dư luận Levada-Centre dẫn ra một số dữ liệu nghiên cứu thường niên như sau:
Có khoảng 70% người Nga nói rằng họ là người theo Chính thống giáo. Có 6% theo Hồi giáo. Những người tự nhận là vô thần chiếm 17%. Còn số người tin theo các tôn giáo khác thì chỉ chiếm phần nhỏ hoàn toàn không đáng kể.
Ngoại trừ người theo Do Thái giáo và Hồi giáo, có 80% người Nga nói rằng họ đã chịu lễ rửa tội. 34% thừa nhận không cầu nguyện bao giờ. Khoảng 25% cầu nguyện 1 lần trong tuần. Số còn lại trong những người được hỏi thì hoặc khó trả lời, hoặc có cầu nguyện nhưng ít hơn mức trên. Gần 80% nói rằng không làm lễ bái thánh thể, và 10% cho biết có chịu lễ Mình thánh, dù chỉ 1 lần trong năm.
Khi được hỏi, người Nga có tin vào Chúa Trời hay chăng, thì khoảng 52% đáp rằng có tin, mặc dầu vẫn có một vài người còn ngờ vực. Cả thảy 42% người Nga tin rằng có sự tồn tại của Địa ngục. Đồng thời, 63% tin vào các điềm may rủi, 59% tin vào điều báo mộng, 33% tin vào người hành tinh khác.
Như vậy thấy rằng ở xã hội Nga song song với sự thề nguyện trang trọng trung thành với đức tin Chính thống giáo, vẫn tồn tại chỉ số khá cao cả về những xu hướng mê tín dị đoan khác nhau.
Qua các cuộc điều tra ý kiến, khoảng 50% số người được hỏi đã nói rằng nhà thờ xứng đáng được tin cậy. Thế nhưng nếu xếp chung vào bảng so sánh cùng với các cơ chế xã hội khác, lại thấy vai trò không mấy ý nghĩa của Nhà thờ. Giáo hội chỉ đứng vào nửa sau trong hàng 10 cơ chế - thậm chí khoảng dưới bậc thứ 5-6. Giành uy tín cao hơn Giáo hội là Tổng thống, Chính phủ, cơ quan đặc nhiệm-an ninh, quân đội. Ở đây, nếu xét theo biểu đồ xu thế tin cậy, trong khi quân đội Nga giữ truyền thống chiếm lòng tin ổn định của nhân dân, thì Chính phủ và Giáo hội đều thuộc loại có độ tin cậy gia tăng, tuy nhiên, tốc độ gia tăng sự tin tưởng mà dân Nga giành cho Chính phủ là cao hơn cho Nhà thờ. Còn nhiều cơ chế khác được xem là trội hơn Nhà thờ về mức độ ảnh hưởng đến cộng đồng Nga.
Vậy người Nga có xem Nhà thờ là một cơ chế xã hội, độc lập trước Nhà nước, cơ quan an ninh-đặc nhiệm hay là các tổ chức và ảnh hưởng khác?
Chuyên viên nghiên cứu xã hội Nga nhận định: Nhà thờ luôn cố gắng liên hệ với Nhà nước. Vai trò một cơ chế không biến đổi, bình ổn của Nhà thờ tạo điều kiện chinh phục lòng tin khá cao của người dân. Theo quan điểm của nhiều cư dân trong nước, làm tín đồ Chính thống giáo ở Nga, cũng chính là làm người Nga. Nhà thờ đang giữ vị trí của một trong không nhiều “chất xúc tác liên kết chung” ở nước Nga hôm nay.
Chính quyền và những nhà lãnh đạo quốc gia của LB Nga hiển nhiên cũng hiểu điều đó và sự có mặt của bản thân các quan chức cao cấp này trong các giáo đường có lẽ trước hết là lý giải về nghệ thuật thống nhất cộng đồng, sau đó mới đến niềm tin tôn giáo của cá nhân.
Đan Thi Moscow (Theo Svobodanews)