Nước Nga trong tôi - Nước Nga sau Thông điệp của Tổng thống Medvedev

Ngày 5/11, lần đầu tiên trên cương vị nguyên thủ quốc gia ông Dmitry Medvedev đã đọc bản thông điệp Tổng thống gửi Quốc hội và nhân dân Nga.
Ngày 11/11, Tổng thống Dmitry Medvedev chuyển giao cho Đuma Quốc gia (Hạ viện Quốc hội Nga) dự án luật về tăng thời hạn nhiệm kỳ Tổng thống LB Nga và Đuma Quốc gia, cũng như về quyền hạn kiểm soát của Đuma Quốc gia với các hoạt động của Chính phủ.
Ngày 14/11, Đuma Quốc gia Nga tiến hành bước một nghiên cứu dự luật, theo đó, nhiệm kỳ Tổng thống LB Nga sẽ là 6 năm.
Như vậy, chỉ một tuần lễ sau khi công bố, những đề xuất của nguyên thủ Nga trong Thông điệp đã nhanh chóng được khởi động để chính thức đi vào đời sống.
Khi chờ đón bản thông điệp này, người ta nhận thấy ngay từ đầu đã có vài yếu tố kỹ thuật khác biệt so với những lần trước đây. Dường như “vạn sự khởi đầu nan”, thời điểm Tuyên bố Thông điệp của ông Medvedev đã từng bị hoãn hai lần, trước là 23/10, sau đó định 30/10 nhưng cũng lại đổi. Địa điểm cũng có khác. Trước đây có nề nếp là Tổng thống đọc thông điệp tại Phòng Cẩm thạch của Đại điện. Lần này, ông Medvedev đọc thông điệp gửi Quốc hội Nga từ Phòng Georgiev thuộc Kremli, gian phòng mà năm ngoái khi còn giữ chức Tổng thống ông Vladimir Putin đã dùng làm nơi trình bày luận thuyết phát triển nước Nga đến năm 2020. Georgi là vị thánh bảo trợ chiến thắng và niềm vinh quang quân sự của nước Nga, và trong Kremli, gian phòng mang tên vị thánh này cũng là lễ đường trang trọng nhất.
Thêm một chi tiết nữa: giới phân tích cho rằng, qua văn phong Thông điệp thì thấy phần nào đó lý do dời ngày đọc cũng bởi văn kiện Tổng thống quan trọng nhất của năm và là đầu tiên của ông Dmitry Medvedev đã do chính ông chấp bút.
Nhưng nội dung Thông điệp mới là điểm khác biệt nổi bật – bởi trong đó, nhà chính trị cao cấp trẻ tuổi của nước Nga đã tuyên bố những điều chưa một vị tiền nhiệm nào nói tới.
Nga không lui bước và sẽ trở nên mạnh mẽ hơn
Ông Medvedev mở đầu thông điệp bằng nhận định năm nay đã là thời gian thử thách nghiêm trọng đối với nước Nga. Cụ thể là cuộc chiến tranh hồi tháng 8 ở Nam Osetya và lối hành xử của Mỹ trên trường quốc tế. Xung đột tại Kavkaz đã được dùng làm cái cớ để đưa các tàu chiến của NATO vào khu vực Biển Đen, rồi tiếp đến cũng là lý do để biện giải cho việc đẩy nhanh ràng buộc châu Âu vào hệ thống phòng thủ chống tên lửa. Cuộc khủng hoảng tài chính thế giới thoạt đầu giống như một tình trạng bất thường cục bộ của thị trường nội địa Mỹ, nhưng do quan hệ và vị trí của nền kinh tế Mỹ, những diễn biến bất lợi đã trở thành sự sụp đổ mang tính dây chuyền trên toàn cầu.
Theo quan điểm của nguyên thủ Nga, tuy diễn ra trên các bình diện khác nhau (xung đột vũ trang – kinh tế tài chính, khu vực – toàn cầu), nhưng các sự kiện đó có mối liên quan chặt chẽ với nhau, chung qui lại “là hậu quả từ thói tự mãn, không tiếp thu chỉ trích và luôn thi hành đường lối giải pháp đơn phương của ban lãnh đạo Mỹ”. Chính vì thế, không những Mỹ đã tự chuốc lấy kết quả tồi tệ mà còn gây hệ luỵ cho các quốc gia khác.
Kết luận từ đây là thế giới cần tạo lập cơ chế mới để “phong tỏa những quyết định sai trái, vị kỉ và nguy hại” của một số quốc gia riêng biệt. Vốn đã thu nhận được những thành tựu ưu việt đáng kể trong thời kỳ kinh tế thế giới tăng trưởng tích cực, Nga sẵn sàng làm việc cùng với các nước khác về những vấn đề trên. Ông Dmitry Medvedev hứa hẹn, Nga sẽ không thay đổi đường lối và cơ cấu dân chủ, tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại những mưu toan thiết lập thế giới đơn cực.
“Chúng ta sẽ không thoái lui tại Kavkaz. Chúng ta sẽ vượt qua những hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới và sẽ bước ra từ đó trong tư thế còn mạnh mẽ hơn”, - ông Medvedev tuyên bố. Tổng thống Nga cho biết, đang thông qua những quyết định liên quan đến đời sống, phúc lợi và sức khỏe của mỗi người dân cũng như thanh danh và số phận của đất nước Nga vĩ đại. “Chúng ta có cái để tự hào, có cái để yêu mến, có cái để gìn giữ, có cả những cái để cố gắng vươn tới. Chúng ta sẽ làm tất cả để thế giới trở nên công bằng và an ninh hơn. Tôi tin rằng sẽ là như vậy, bởi đất nước chúng ta mạnh cả về kinh tế, cả về chính trị”, - Tổng thống Nga khẳng định.
Công thức cho một nước Nga hùng mạnh mà ông Medvedev nêu ra là một tập hợp 5 “I” (I là vần đầu của các từ “cơ chế”, “đầu tư”, “hạ tầng cơ sở”, “ứng nghiệm” và “tri thức”). Về tài chính, hai nhiệm vụ ưu tiên của Liên bang Nga là tạo lập ở Nga một trung tâm tài chính hàng đầu của thế giới và đưa đồng rúp Nga lên qui chế phương tiện thanh toán quốc tế. Theo hướng củng cố vị thế của đồng tiền quốc gia, hãng Nga chuyên về năng lượng điện “Inter RAO EES” đã dùng đồng rúp trong khoảng 1/3 khối lượng giao dịch của mình với các nước SNG, cụ thể là với Belarus và Kazakstan.
Trước ngày ông Dmitry Medvedev đọc Thông điệp Liên bang, trong các tiếp xúc thượng đỉnh song phương với Việt Nam và Trung Quốc, lãnh đạo Nga và các cơ chế hữu quan cũng đã đề xuất nội dung sử dụng trực tiếp các đồng tiền quốc gia của nhau (rúp và VN đồng, rúp và nhân dân tệ) trong giao thương hàng hóa hai chiều.
“Chiếc găng tay ném ra cho Mỹ”
Ông Medvedev tuyên bố: Nga sẽ không để bị lôi cuốn vào cuộc chạy đua vũ trang, nhưng cũng sẽ lưu ý đến thực trạng này khi xây dựng nền quốc phòng và an ninh quốc gia của nước mình.
Nga ủng hộ phương hướng xây dựng hệ thống an ninh thống nhất, thông qua giải pháp tập thể cho những vấn đề toàn cầu và khu vực, chống độc quyền, có tính đến mối quan ngại và quyền lợi chiến lược của tất cả các thành viên một cách đầy đủ và công bằng.
Ý tưởng chiến lược về an ninh chung mà nguyên thủ Nga nêu trong Thông điệp cũng đã được giải trình cụ thể hơn, qua những diễn biến ngay gần đây. Tiến hành chuyến thăm Nhật Bản, Bộ trưởng Ngoại giao Nga đề xuất với khu vực châu Á-Thái Bình Dương một cách đi trong vấn đề an ninh. Đó là sử dụng những cơ chế hợp tác sẵn có (mà điển hình tiêu biểu, là Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN hoặc Tổ chức hợp tác Thượng Hải) để tiến tới thành lập hệ thống an ninh tập thể, trong điều kiện chưa có nền tảng pháp lý chung cho nội dung này, - vốn là điểm khác biệt với tình hình châu Âu.
Tuy nhiên, nếu như với châu Á chỉ là ý kiến ở mức khuyến nghị và tham vấn, động thái của Nga về an ninh với châu Âu và phương Tây có phần quyết liệt hơn. Mặc dầu Thông điệp Tổng thống giành gửi Quốc hội Nga, - và ông Medvedev khi trả lởi phỏng vấn của Le Figaro cũng nhắc lại rằng, bài nói của ông là về những chuyện trong nước -, nhưng ai cũng thấy trong đó nêu những biện pháp rất cụ thể và cứng rắn, để đáp trả xu thế NATO triển khai về hướng Đông sát gần biên giới Nga, và kế hoạch thiết lập các thành phần thuộc hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở Đông Âu. Trước đây, trong tiến trình cải tổ quân đội, Nga dự định rút bớt 3 trung đoàn thuộc sư đoàn tên lửa bố trí tại Kozelsk khỏi chế độ trực chiến và giải giáp sư đoàn này vào năm 2010. Bây giờ, ông Medvedev tuyên bố tạm ngưng thực thi chương trình đó.
Nhưng, khiến dư luận thế giới chú ý nhất, là tuyên bố quân đội Nga có thể bố trí tổ hợp tên lửa tầm trung siêu việt “Iskander” tại Kaliningrad, sẵn sàng vô hiệu hóa hệ thống NMD của Mỹ khi cần, cũng như tăng cường những bệ phóng tên lửa từ tàu chiến của các hạm đội.
Nguyên thủ Nga nói: “Tôi muốn nhấn mạnh rằng đó là những biện pháp buộc phải tiến hành. Chúng ta đã không chỉ một lần nói với các đối tác về chủ trương hợp tác tích cực. Chúng ta mong muốn cùng hành động để chống lại những mối đe dọa chung. Song, thật đáng tiếc, hết sức đáng tiếc, là người ta không muốn nghe chúng ta”.
Có tờ báo phương Tây đã nhận xét, bằng những lời nhã nhặn kèm với “Iskander”, ông Dmitry Medvedev đã ném ra trước Mỹ chiếc găng tay thách đấu.
Mặc dù mới đây ông Medvedev nói rằng, ông tin vào triển vọng mới của quan hệ Nga-Mỹ, bởi có niềm hy vọng gắn với cuộc thay đổi chủ nhân Nhà Trắng, nhưng bang giao giữa hai cường quốc này hiển nhiên không thể một sớm môt chiều ấm lại chỉ bằng những lời nói và hy vọng từ một phía.
Nhiệm kỳ dài hơn giành cho ai?
Điểm mới nổi bật về đối nội trong Thông điệp của ông Dmitry Medvedev là kiến nghị sửa đổi những qui định về cơ chế. Theo đó, nhiệm kỳ Tổng thống LB Nga sẽ kéo dài từ 4 năm lên 6 năm. Quốc hội Nga sẽ có thêm quyền hạn giám sát Chính phủ, và nhiệm kỳ của cơ quan lập pháp dân cử này cũng sẽ tăng từ 4 năm lên 5 năm.
Trên thực tế có nghĩa là sửa đổi Hiến pháp - Đạo luật chính của quốc gia. Tuy nhiên, như ông Dmitry Medvedev khẳng định, và sau đó một số chuyên gia thân Kremli cũng lý giải thêm, động thái này không phải là cuộc cải tổ viết lại Hiến pháp, mà chỉ sửa đổi một số chi tiết cụ thể và chính xác trong Văn bản luật chính yếu nhất mà thôi.
Trên thế giới, nhiệm kỳ Tổng thống của một số nước theo thể chế Cộng hòa nghị viện như sau: Tổng thống của các nước Cộng hòa Italy và Israel được bầu chọn cho 5 năm (trong đó ở Israel chỉ được một nhiệm kỳ duy nhất). Tại Đức qui định 5 năm (không quá 2 nhiệm kỳ liền). Tại Pháp từ 2002 trở đi nhiệm kỳ Tổng thống là 5 năm (trước 2002 là 7 năm). Tại Mehico – 6 năm (không hơn một nhiệm kỳ).

Trong một diễn biến khác có liên quan, những ngày qua, đảng cầm quyền “Nước Nga thống nhất” tích cực chuẩn bị cho Đại hội lần thứ 10, tiến hành vào ngày 20/11. Đại hội lần chẵn của đảng này đã được các kênh truyền hình quốc gia tường thuật trực tiếp. Tại đó, ông Vladimir Putin trình bày bản báo cáo “Chiến lược-2020 và việc thực thi”, khẳng định rằng “cuộc khủng hoảng chỉ làm chúng ta thêm vững chắc hơn”. Tổng thống Dmitry Medvedev cũng tới dự và có bài diễn thuyết, cam đoan thực hiện tất cả các nghĩa vụ xã hội trước công dân, bất kể bối cảnh khủng hoảng mà chính các trợ tá của ông đã dự đoán sẽ phải mất chừng 2 năm mới qua được.
Bên thềm đại hội này, thủ lĩnh đảng Dân chủ-Tự do Nga Vladimir Jirinovski đưa ra đoán định khá “giật gân”: tại Đại hội, người đứng đầu nội các Nga sẽ hoàn tất thủ tục để chính thức làm thành viên của đảng “Nước Nga thống nhất”, và có thể, sau đó ông Putin sẽ rời Chính phủ để “chuyên sâu vào chính trị”, lãnh đạo đảng và làm Chủ tịch Quốc hội Liên bang.
Nhà nghiên cứu chính trị Mark Urnov cho rằng một kịch bản sự kiện như vậy là khó có thể diễn ra. Lý do: “Việc ông Putin rời cương vj Thủ tướng bây giờ sẽ bị tiếp nhận đồng nghĩa với cuộc chạy trốn, thể hiện sự yếu kém. Dư luận xã hội sẽ lập tức gắn hành động như vậy với cuộc khủng hoảng, rồi đi đến kêt luận là, khi mọi sự tốt đẹp thì có thể giữ những chức vị cao cấp (Tổng thống, Thủ tướng), nhưng khi “mây đen bắt đầu dày đặc” hơn, thì lập tức rời bỏ trọng trách, đó là cách hành xử của kẻ yếu. Mà ở Nga, thì ai cũng biết kẻ yếu không được yêu mến, thậm chí như chính ông Putin từng nói, kẻ yếu thường bị diệt vong”.
Ủy viên Hội đồng khoa học của Trung tâm Carnegi Moscow Nikolai Petrov cũng không loại trừ giả thiết người đứng đầu Chính phủ Nga sẽ nhận thẻ đảng viên “Nước Nga thống nhất” tại Đại hội. Đồng thời chuyên viên phân tích quốc tế này dự đoán: Putin sẽ không vội giã từ “Nhà Trắng” (tên gọi ở Nga của trụ sở Chính phủ). Lý do: “Trong chặng dài suốt 9 năm sự nghiệp của Putin, không thấy có một phút nào mà ông ấy rời đi và trao quyền bính vào tay ai đó. Vì thế, phương án Putin trở lại chức vụ Tổng thống xem ra có lý và chắc chắn hơn là từ bỏ chính quyền để làm công việc gì đó của đảng chính trị”.
Thêm nữa, dù là đảng mạnh nhất toàn quốc nhưng “Nước Nga thống nhất” vẫn có thể trở thành nạn nhân tiếp theo của cuộc khủng hoảng. Nhìn lại, chỉ có đảng này luôn lớn mạnh, trải qua ba chu kỳ bầu cử, nhưng được thế cũng chỉ vì suốt thời gian đó kinh tế Nga liên tục tăng trưởng. Còn khi kinh tế đi xuống, thì đảng chính trị cũng sẽ thay đổi. Mỗi kỳ bầu cử ở Nga đã xuất hiện đảng mới với tên gọi và thủ lĩnh mới, bởi nếu cuộc sống của cử tri tồi đi chứ không khá hơn, thì không thể có chuyện đảng ấy gia tăng uy tín và nhận được phiếu bầu. Chuyên gia Nikolai Petrov cho rằng sự tham gia chính thức của Putin sẽ tăng thêm trọng lượng cho “Nước Nga thống nhất”.
Đang chờ đợi rằng, đã trót lọt với đa số tán thành qua vòng nghiên cứu thứ hai, chỉ còn vòng thứ ba nữa trong thời gian gần tới, rồi những sửa đổi sẽ được Đuma Quốc gia Nga chính thức đưa vào Hiến pháp Nga, cụ thể là kéo dài nhiệm kỳ Tổng thống và Quốc hội. Điều đó có nghĩa là vị nguyên thủ Nga tiếp theo sẽ lãnh đạo đất nước 6 năm, chứ không phải 4 năm như hiện nay. Ai sẽ là người được sử dụng thời hạn nhiệm kỳ gia tăng như vậy, Thủ tướng Vladimir Putin hay Tổng thống đương nhiệm Dmitry Medvedev? Đa số các chuyên viên phân tích, nhà chính trị học và các chính trị gia đều gặp nhau ở nhận định rằng nước Nga sẽ lại có ông Vladimir Putin là nguyên thủ trong thời hạn dài.
Ở đây, có ý kiến đáng chú ý của Giám đốc Viện các vấn đề toàn cầu hóa, chuyên gia kinh tế Mikhail Delyagin, cho rằng nhân vật đó khó có thể là Putin. Chuyên gia Mikhail Delyagin phát biểu: ”Tôi không nghĩ rằng Medvedev kéo dài nhiệm kỳ Tổng thống để giành cho Putin. Có thể, ông Putin tính toán như vậy, những chuyên viên nào đó cũng nghĩ vậy, nhưng riêng tôi không cho rằng Medvedev cũng nghĩ như thế. Medvedev gây ấn tượng cho thấy ông không phải là người sau khi đã nắm giữ chức vụ chính trong nước, lại ra sức làm việc vì người khác, cho dù đó là “ông chú” rất hữu hảo chăng nữa”.
Quan sát Đại hội 10 của đảng “Nước Nga thống nhất”, được tiến hành tại Cung Đại hội, dư luận có những nhận xét khác nhau từ những liên tưởng khác nhau. Thí dụ, tuy chưa thể sánh về qui mô hoành tráng và trọng thể như các Đại hội từng có của Đảng Cộng sản Liên Xô, nhưng đồng thời gợi nhớ đến hoạt động tương tự của một đảng lớn ở Hoa Kỳ. Lại có người cho rằng diễn đàn này giống Đại hội Đòan thanh niên Komsomol thời xưa.
Ngoài hành lang đại hội, vẫn là câu hỏi, liệu thời gian tới ông Vladimir Putin có rời chức Thủ tướng hay chăng. Đây là ý kiến của cựu Thủ tướng Nga, hiện là Chủ tịch Viện Kiểm toán, ông Sergei Stepashin: “Tôi cho rằng, (ông ấy) cần ở lại cương vị Thủ tướng và tích cực thu hút đảng vào việc giải quyết các vấn đề xã hội-kinh tế. Tích cực hơn nữa. Biết rõ Putin, tôi không nghĩ là vào giờ phút phức tạp ông ấy sẽ tránh ra đâu đó. Mặc dầu quả thật tất cả đều đồn thổi về chuyện này. Xin nhắc lại, tôi biết rõ con người này, và ông ấy sẽ không bao giờ tránh đi vào những giờ phút phức tạp”.
Những ngày cuối tháng 11, diện mạo chính quyền Nga vẫn như vậy. Ông Medvedev sang Peru dự Hội nghị thượng đỉnh APEC và tiến hành chuyến công du một loạt nước châu Mỹ Latinh – châu lục ưu tiên trong hướng đối ngoại của LB Nga. Ông Putin chủ trì Đại hội đảng “Nước Nga thống nhất” và xuất hiện liên tục trên truyền hình Nga, với những tuyên bố về việc Nhà nước sẽ hỗ trợ cư dân để vượt qua khủng hoảng, từ những ngân hàng, tập đoàn xí nghiệp lớn cho đến kinh doanh vừa và nhỏ và những người Nga bình thường có khoản tiển dành dụm gửi nhà băng…
Trong khi vẫn chờ đợi những đổi thay nào đó không bất ngờ của cơ chế lãnh đạo, có hiện tượng người dân thủ đô Nga đổ xô sắm sanh vật dụng hàng hóa. Khủng hoảng kinh tế thế giới, chạy đua với sự tiền tệ mất giá, hay chỉ vì một lễ Năm Mới lại đang đến gần ?
Từ Moscow, những ngày cuối tháng 11.08.