Đôi điều về giới quý tộc Nga
 

Dịp đi Singapore-Melaka vừa rồi, danngoc có mua thêm sách về lịch sử nước Nga. Có lẽ hiện giờ mình sở hữu số sách hồi ký binh lính Xô viết WW2 + lịch sử Gulag tiếng Anh tương đối lớn. Dịp này, danngoc xin giới thiệu cuốn "Hồi ký nữ hoàng Ekaterina Đại đế", NXB The Modern Library 2006, bản dịch tiếng Anh mới nhất của Mark Cruse và Hilde Hoogenboom.

PS: trong topic này không đón chào các nhân vật sau: phuongnn, nthach, Trungdn

Đề nghị mod, vì tôn trọng những cống hiến cho nnn từ những ngày đầu, không được xóa các dòng trên.

Vào thế kỷ 18, vị trí xã hội của người quý tộc Nga được đánh giá theo một tổng hợp của nguồn gốc gia phả, tước hiệu quý tộc, cấp bậc chức vụ, nghề nghiệp, tài sản và trình độ học vấn. Cấp độ của mỗi yếu tố này, tương ứng với uy tín xã hội vốn ít khi được nói ra trực tiếp, là điều cốt yếu để giúp ta hiểu về mỗi cá nhân và mối quan hệ giữa họ. Các nội dung dưới đây sẽ giải thích nguồn gốc của cấp bậc quý tộc, một điều ảnh hưởng tới hầu hết những hành vi cá nhân và chính trị của họ.

Trong suốt thế kỷ 18 và 19, giới quý tộc Nga chiếm chỉ khoảng 1,5 phần trăm dân số, gồm cả từ các quý tộc mang tước hiệu điền địa cho tới những viên chức dân sự nghèo kiết không một tấc đất, và được phân chia thành đẳng cấp theo các đặc quyền được pháp lý hóa. Năm 1722, trong nỗ lực để hiện đại hóa nước Nga, Piotr Đại đế đã ban hành Bảng tước hiệu nhằm xây dựng nên bộ máy hành chính và quân đội có khả năng và hiệu quả. Ông đã buộc giới quý tộc phải làm việc cho nhà nước mới được nhận bậc tước, một điều trở thành yếu tố quyết định địa vị xã hội. Ông cũng cho phép thường dân có công phục vụ nhà nước được nhận cấp bậc quý tộc. Tầm quan trọng của chức vụ là rất lớn bởi nếu một quý tộc không có chức vụ sẽ có địa vị rất thấp, mặc dù vẫn là quý tộc. Sau năm 1762, mặc dù quý tộc không còn bị buộc phải làm việc nhà nước, phần lớn vẫn tự nguyện tham gia hầu có được bậc tước mong muốn.

Có tất cả 14 bậc chức vụ trong quân đội, công chức và triều đình, tồn tại từ năm 1722 cho tới 1917. Bậc 14 là thấp nhất và bậc nhất là cao nhất. Chức vụ trong quân đội có giá trị cao hơn so với chức vụ cùng bậc trong triều đình, và chức vụ triều đình được xếp trên so với công chức nhà nước, và nhiệm vụ đi kèm theo mỗi bậc thay đổi liên tục theo thời gian. Tất cả các bậc trong quân đội và từ bậc tám tới bậc nhất trong ngạch công chức được ban kèm theo tước bổng và được quyền thừa kế. Trừ một số trường hợp ngoại lệ, phụ nữ không được tham gia trong quân đội và chính quyền để có được cấp bậc chức vụ, do đó các sử gia viết về giới quý tộc Nga thường hay bỏ qua các phụ nữ quý tộc. Cấp tước của nữ quý tộc được hưởng nhận xuất phát trước hết từ người cha và kế tiếp là từ chồng, và cấp tước của cô ta có liên hệ với mẹ mình và sau đó là với những người vợ khác (and her rank was in relation to her mother and later to other wives). Tuy nhiên, tại triều đình Nga được nhắc đến trong hồi ký của Ekaterina, nữ quý tộc còn có thể nhận được bậc tước nhờ công phục vụ trong triều của Nữ hoàng Elizabeth và Đại công tước Ekaterina (là tước của nữ hoàng Ekaterina trước khi lên ngôi – danngoc).

Cấp tước phục vụ hiển nhiên nâng bậc cho những đặc quyền của quý tộc và giúp phân cách giữa người quý tộc và không quý tộc, giữa một thời kỳ mà danh hiệu quý tộc không còn chỉ tùy thuộc vào dòng máu thừa kế. Quy định về thứ bậc chi phối mọi khía cạnh diện mạo của người quý tộc trong xã hội, từ cách thức được xưng danh, quyền tham gia vào các sự kiện, và quyền ưu tiên về trang phục, xe cộ và chế phục (của gia nhân), với mức độ cầu kỳ trong hành vi và ăn mặc ứng với từng bậc tước (with fines for acting and dressing above one’s rank). Chỉ có những trường hợp đặc biệt cụ thể được xếp vào diện rank-free (không cần tước), và Ekaterina tự dựng ra “luật” của mình để diễn tả thể thức phù hợp trong mỗi buổi tụ họp (Catherine composed her “Rules” to describe proper conduct at such a gathering). Mặt khác, bậc tước giới hạn mọi hành động lễ nghi tại triều đình. Trong hồi ký của bà, khi Ekaterina lên tước Đại công tước, bà đã bỏ không dùng tước của mẹ mình nữa, vốn sẽ gây va chạm giữa họ (có lẽ là làm khó phân biệt, dễ dẫn đến hiểu lầm vị trí xã hội – danngoc). Như Ekaterina giải thích trong bản hồi ký cuối cùng, “Mẫu thân tôi, người tôi vốn luôn luôn vâng lời, không nhìn nhận mà không có chút khó chịu rằng tôi đã vượt bậc người, điều mà vốn tôi tìm cách tránh né mọi chỗ mọi nơi có thể, nhưng lại không thể làm ở chốn công cộng”. Theo cả hai hồi ký đầu tiên và thứ 2 của Ekaterina, vào ngày đầu sau khi họ đến Moskva ngày 9 tháng Hai 1744, Nữ hoàng Elizabeth I đã ban tặng trước tiên là Ekaterina và sau đó mới đến mẹ bà, Công tước Johanna, Huân chương Nữ thánh Ekaterina. Trái lại, trong ghi chép Công tước Johanna viết cho chồng lại nhấn mạnh rằng huân chương được “ban cho tôi cùng với ngôi sao rồi sau đó là đến con gái chúng ta”. Địa vị cấp bậc là rất cần thiết để xác định vị thế của người quý tộc, đặc biệt là tại triều đình, đối với cả nữ lẫn nam giới.

Theo ý kiến cá nhân của Nina, thì đề nghị bạn danngoc bỏ đi những cụm từ bổ nghĩa về tính chất của một nick trong bài đầu tiên của bạn ở chủ đề này, như thế sẽ phải đạo hơn chăng?

Còn nói về giới quý tộc Nga thời sau Piotr I thì có lẽ rất nên đọc một vở kịch - "Недоросль" của Fonvizin D., vở kịch này vẽ nên chân dung của một bộ phận khá lớn quý tộc ở nông thôn Nga.

(tý nữa viết tiếp)

Có lẽ, đc Nina nên dịch vở kịch này và post lên đây. Còn về những tính từ bổ nghĩa thì xin cứ để đấy, dĩ hòa vi quý cũng hay, nhưng sự rõ ràng có lẽ còn hay hơn.

Vở kịch "Недоросль" thì rất dài, chắc mình chả đủ kiên nhẫn và thời gian đâu

Còn về sự rõ ràng - đương nhiên đó là điều cần thiết, nhưng theo mình, cái gì cũng có chỗ thích hợp của nó. Các cụm từ bổ nghĩa trên, theo ý kiến của mình, chỗ của chúng là ở nơi khác, không phải ở trên forum. Theo mình, đây không phải là dĩ hòa vi quý, đơn giản là political correctness và tolerance thôi.

Trong ngôn ngữ Nga cổ trước đây chữ nedorosl (недоросль) -- tức là thiếu niên cho tới 15 tuổi (U-15), còn "недоросль" quý tộc - thiếu niên quý tộc, gần sẵn sàng cho binh nghiệp khi tròn 15 tuổi. Danh hiệu này là hẳn một trang trong lịch sử luật pháp Nga. Luật pháp và chính phủ vạch ra chi tiết vị trí của nedorosl, điều cũng dễ hiểu, vì đó là dự trữ sĩ quan tương lai. Danh sách các nedorosl quý tộc này được theo dõi kỹ càng để gọi gia nhập hàng năm - có hẳn thứ tự xem xét kỹ năng của các nedorosl này, để phân vào các vị trí khác nhau trong quân ngũ, thứ tự phân chia các lãnh địa cha ông của họ. Vì vậy, mà các nedorosl tới 15 tuổi thì khó lòng có thể chơi rong ở nhà - vì thái ấp, lãnh địa, lương bổng chỉ cấp cho những người có phục vụ thật sự hoặc chứng tỏ được họ phù hợp với vị trí phục vụ. Còn những người "trốn tránh nghĩa vụ" thì không những không được nhận thêm thái ấp mới, mà còn có thể mất đi những đất đai cũ của cha ông.

Từ thời Piotr I thì sự trốn tránh này trở nên mạnh hơn - phục vụ trong quân đội trở nên vất vả hơn nhiều so với trước đó; và luật năm 1714 bắt buộc con cái (có lẽ phải hiểu là con trai) của các quý tộc phải được học hành để chuẩn bị cho quân ngũ; mà việc chia các thái ấp mới bị ngừng lại - đất đai trở thành thừa kế.

Sự bắt buộc phải học hành của con cái các nhà quý tộc là một trong những bối cảnh của vở "Nedorosl".

Đầu năm 1699, trong dịp trờ về sau chuyến Đại công du tới Châu Âu (1697-1698), Piotr Đại đế bắt tay vào xây dựng nên hệ thống huân chương hiệp sĩ (chivalric orders), học theo hình mẫu hệ thống huân chương Châu Âu, nhằm làm phần thưởng cho những đóng góp phục vụ nhà nước. Cũng như bậc tước, huân chương mang ý nghĩa bao hàm như phần thưởng cá nhân cho công lao phục vụ, nhằm thay thế cho hệ thống quyền lợi ưu đãi nhờ dòng máu quý tộc thừa kế tồn tại trước đấy (and to supplant a system of precedence through noble birth). Hình ảnh vật chất hóa (The symbol) của một huân chương là một mề đay khắc một khẩu hiệu-phương châm (motto); các viên kim cương nạm trên đó (the addition of diamonds) và một dải ruy băng màu (colored ribbon) rộng bản biểu thị cho các bậc cao nhất (the highest degrees – có lẽ là ứng với mỗi bậc từ bậc 3 hoặc bậc 4 cho tới bậc 1 sẽ được thêm vào kim cương và ruy băng – danngoc) của loại huân chương đó, với bậc nhất thì dải ruy băng đeo choàng chéo qua vai, còn bậc hai thì dải ruy băng đeo vòng trên cổ. Hầu hết các huân chương có y phục (uniforms), các lễ mừng (anniversary gatherings), quyền lợi (dues – cái này em không hiểu rõ lắm, nhất là chưa phân biệt nổi khác biệt với priviledge – danngoc), bổng lộc (pensions), bản quyết định trao tặng giới hạn số lượng các thành viên (charters that limited the number of members) và một hiệp sĩ lãnh đạo (and a chief knight – vụ này em không hiểu lắm, có lẽ là khi được ban huân chương thì đương sự sẽ nghiễm nhiên gia nhập một hội có một vị lãnh đạo làm trưởng tràng - danngoc). Trừ ngoại lệ của Huân chương Nữ thánh Ekaterina, vốn chỉ dành riêng cho phụ nữ (mặc dù nữ hoàng Ekaterina đệ nhất [tức vợ kế của Piotr Đại đế - danngoc] từng ban tặng nó cho người tình [nguyên bản là her favorite, nhưng có lẽ phải hiểu là cựu tình nhân thì đúng hơn – danngoc] của bà, Aleksandr Menshikov), và với những ngoại lệ hiếm hoi, gần như tất cả huân chương đều chỉ dành cho nam giới. Không như bậc tước, huân chương không đem lại quyền ưu đãi (did not confer priviledges), nhưng huân chương có quan hệ với bậc tước và bởi thế phải đi kèm việc thăng bậc tước và chức vụ. Trong hồi ký, Ekaterina có bóng gió rằng những đối thủ của bà đã mua chuộc lòng trung thành của Lev Naryshkin bằng việc vận động cho ông này có được Huân chương Thánh Anna.

Chi tiết cuộc biến chính (coup) của Ekaterina năm 1762 hé mở về quyền lực tượng trưng các huân chương. Vào lúc bắt đầu cuộc biến chính của Ekaterina, việc xuất hiện tin đồn rằng Piotr III đã ban cho tình nhân (mistress) của ngài, Elizabeth Vorontsova, tấm Huân chương Thánh Ekaterina đã khiến cho Ekaterina càng thêm cương quyết chiếm lấy quyền lực. Như nữ công tước Ekaterina Dashkova (vốn cùng họ Vorontsova, tức chị ruột của Elizabeth http://en.wikipedia.org/wiki/Yekater...tsova-Dashkova ) đã viết trong hồi ký của bà, tấm Huân chương Thánh Ekaterina này chỉ có thể “ban cho các thành viên của gia đình hoàng tộc và cho các nữ công tước (princess) của các dòng họ nắm quyền ngoại quốc, trừ phi người phụ nữ ấy có công cứu mạng một đấng thống lĩnh hoặc có công lao phục vụ rất đáng kể đối với tổ quốc”. Nói cách khác, sự việc này cho thấy Piotr đang chuẩn bị để hạ bệ Ekaterina và đẩy bà vào nhà tu kín hoặc ngồi tù, rồi tiến tới kết hôn với Elizabeth. Trong cuộc biến chính, khi Ekaterina thay xiêm y đi gặp các trung đoàn cận vệ, bà đã tháo bỏ tấm Huân chương Thánh Ekaterina, sau đó trao cho Dashkova, người ngay sau ấy đưa lại cho Ekaterina tấm Huân chương Thánh Andrey từ Bá tước Nikita Panin, và bà lập tức đeo lên bộ quân phục cận vệ mình đang mặc. Một lần nữa, Dashkova giải thích rằng “dải ruy băng xanh không dành do một người vợ đơn thuần của Sa hoàng đeo” (the blue ribbon was not worn by the Emperor’s wife). Điều này chỉ ra rằng Ekaterina giờ đã nắm lấy quyền uy. Những chi tiết như vậy trong các chân dung của quý tộc và hoàng tộc Nga mang những ý nghĩa quốc gia rất quan trọng. Do đó tại cuốn hồi ký cuối cùng, trong một chân dung tự họa bằng lời, Ekaterina đã tự gọi mình là “một hiệp sĩ chân thành và trung thực”, bởi bà đã là một hiệp sĩ của bộ Huân chương Thánh Ekaterina, Thánh Andrey, Thánh Georgi và Thánh Vladimir (for she was a knight of the orders of St. Catherine, St. Andrei, St. George, and St. Vladimir – câu này có lẽ khó dịch hết ra tiếng Việt, bởi hệ thống huân chương Việt Nam, ngay cả với VNCH, không có khái niệm tương đương. Ví dụ như nếu một người lính được trao lần lượt Huân chương Thánh Georgi từ bậc 4 tới bậc 1, anh ta sẽ được gọi là một hiệp sĩ Huân chương Thánh Georgi, và có lẽ gia nhập Hội Huân chương Thánh Georgi theo Bản quyết định trao tặng huân chương đã nêu trên. Bản thân Nữ hoàng Ekaterina được đeo bốn loại huân chương kể trên ở bậc cao nhất, do đó bà được gọi là hiệp sĩ 4 loại huân chương ấy. – danngoc)

Bước ra ngoài hệ thống vị trí xã hội bậc cao phát triển hết sức phức tạp này (well-developed system of elite status), chúng ta sẽ thấy những đám đông bình thường (undistinguished) không có gì nổi bật phân theo 3 nhóm: thương nhân, tăng lữ, nông dân và nông nô. Trong châm ngôn mở đầu của cuốn hồi ký này, Ekaterina gọi họ là “bầy tầm thường” (common herd). Từ mà bà dùng trong tiếng Pháp, le vulgaire, được sử dụng theo một khái niệm truyền thống (traditional notion), theo tiếng Hy Lạp là hoi polloi, tiếng latin là profanum hay ignobile vulgus hay mobile vulgus, hay từ ngữ của Shakespeare là “con thú nhiều đầu”. Trong hồi ký này, bà minh họa cho quan niệm hết sức hạn chế của mình về xã hội bằng những dòng sau:

Một trong những buổi vũ hội đeo mặt nạ chỉ dành riêng cho triều đình và cho những ai được Nữ hoàng hạ cố mời, những buổi khác dành cho tất cả những người có địa vị (the titled people) trong thành phố, thấp nhất là hàm đại tá, và những sĩ quan hoặc từng là sĩ quan quân cận vệ (those who served as officers in the guards). Đôi khi toàn bộ giới quý tộc và những thương gia giàu có nhất cũng được pháp tới dự. Các buổi vũ hội triều đình không vượt quá 150 tới 200 khách và những buổi còn lại – thường được gọi là vũ hội công cộng (that were called public) – có khoảng 800 con nạ (xin dùng từ của dịch giả Trần Đông dùng trong bản dịch vở Lôrenzăcciô của Muyxê để dịch từ masker, chỉ những người đeo mặt nạ trong vũ hội)

Trái ngược với khái niệm “công cộng” (public) mà ngày nay chúng ta đang dùng, đối với Ekaterina từ này chỉ giới hạn cho những người có quyền được xuất hiện tại triều đình. Cần nhớ rằng khi Ekaterina viết những dòng hồi ký này, các công dân nước Pháp vừa mới chặt đầu Louis XVI và các đại cử tri Mỹ quốc vừa bầu ra vị tổng thống đầu tiên của họ với 69 trên 138 phiếu ủng hộ. Hồi ký của Ekaterina thuộc về một thế giới của những người có địa vị và chức vụ trong xã hội mà nền tảng của nhóm người đó vừa bị sụp đổ một vài chỗ, nhưng vẫn tồn tại ở nước Nga cho tới 1917, và cũng có thể cho rằng họ vẫn còn tồn tại cho tới tận ngày nay. Thời đại của Ekaterina thực sự là Thời đại Vàng của quý tộc Nga.

BẢNG BẬC QUÝ TỘC (TABLE OF RANKS)


Quy tắc chi phối Bảng bậc quý tộc được điều chỉnh ở từng thời kỳ, và bảng tổng hợp giản hóa dưới đây mô tả vị trí của từng bậc trong giai đoạn thế kỷ 18. Mười chín điểm bổ sung (Nineteen additional points) cho Bảng bậc quý tộc cho biết cụ thể hơn về chức vụ của phụ nữ, các đặc quyền (priviledge), các nghĩa vụ và các mức hình phạt. Bậc quý tộc trong quân đội ở bảng dưới đây đồng nhất với cấp bậc trong quân đội. Vào cuối thế kỷ 19, bảng bậc cấp hoàn chỉnh đã phân cấp hàm quân đội ra thành nhiều quân chủng như sau: cận vệ (bộ binh và kỵ binh), quân đội (bộ binh và kỵ binh), long kỵ binh (dragoon), cô dắc, pháo binh và hải quân. Lấy ví dụ, hàm thiếu tá quân cận vệ có bậc (quý tộc) cao hơn 2 bậc so với người phục vụ trong quân đội thường (tức hàm đại tá) (có lẽ, sau này hệ thống chính ủy của Hồng quân công nông có phần nào chịu ảnh hưởng của cách phân bậc này, danngoc sẽ đề cập đến vấn đề này sau, nếu công việc cho phép có thời gian nghỉ trưa). Có các luật hạn chế việc thăng tiến với việc đặt ra/quy định số lượng vị trí trong mỗi bậc và số năm tối thiểu cần phải trải qua ở một bậc quý tộc. (Cam ơn admin - danngoc). Cũng có trường hợp được nhận một bậc (quý tộc) trên hay dưới 1 bậc so với trình độ nghiệp vụ hay cấp hàm của đương sự, và vẫn có khi được thăng tiến vược bậc, mặc dù điều này có giới hạn.

Bậc quý tộc---------Quân đội---------Triều đình dân sự---------Nam giới--------------Nữ giới

Bậc 1--------------Nguyên soái-------------Thủ tướng--------------______-----------_______
--------------------(Field Marshal)---------(Chancellor)
Bậc 2---------------Đại tướng----------Phó thủ tướng---------Chánh thị thần-----Chánh thị nữ
a----------------(General in Chief)-----Vice Chancellor-----Chief Chamberlain---Chief Stewardess

Bậc 2 (tt)------Quân đội------Triều đình dân sự---------Nam giới--------------Nữ giới
b-----------------------------Chánh Cố vấn cơ mật -----Chánh chủ tế--------------------
-------------------------------Actual Privy Counselor----Chief Marshal
c-------------------------------------------------------------Chánh thị đồng----------------
--------------------------------------------------------------Chief Steward
d------------------------------------------------------------Quan bồi tửu-------------------
------------------------------------------------------------Chief Cup-Bearer
e----------------------------------------------------------Quan trưởng ngự xạ------------
-----------------------------------------------------------Chief Master of the Hunt
f-----------------------------------------------------------Chánh giám mã-----------------
-----------------------------------------------------------Chief Equerry

Theo ngu ý của admin: (Các) luật hạn chế việc thăng tiến với việc đặt ra/quy định số lượng vị trí trong mỗi cấp và số năm tối thiểu cần phải trải qua ở một cấp.

Bậc 3----------Quân đội----------Triều đình dân sự---------Nam giới-----------Nữ giới
a--------------Trung tướng---------Quan biện lý---------Chủ tế thị đồng-Chánh cận thân thị nữ
-----------Lieutenant General--------Procurator--------Marshal Steward----Actual Lady-in-Waiting Stewardess
b------------------------------------Cố vấn cơ mật---------Quan ngự xạ--------------
-------------------------------General Privy Counselor---Master of the Hunt
c------------------------------------------------------------Quan giám mã-------------
------------------------------------------------------------------Equerry
d-------------------------------------------------------------Quan chủ lễ----------------
-----------------------------------------------------------Chief Master of Ceremonies

Bậc 4----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a-------------Thiếu tướng------Cố vấn trưởng quốc gia---Viên thị thần---Cận thân Thị nữ
------------Major General-----Actual State Counselor-----Chamberlain--Lady-in-Waiting

Bậc 5----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a----------Quân đoàn trưởng----Cố vấn quốc gia--------Quan chủ lễ--- Thị nữ ngự phòng
---------------Brigadier----------State Counselor----Master of Ceremonies--Maid of the Bedchamber (em thua, đành dịch tạm là ngự phòng, bác nào giúp với-danngoc)
b-----------------------------------------------------------Quản ngự phòng----------------
---------------------------------------------------------Gentleman of the Bedchamber

Bậc 6----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a-----------------Đại tá-----------Cố vấn học thuật------Quan dọn ngự phòng--Thị nữ
-----------------Colonel---------Collegiate Counselor--------------------danh dự triều đình
-----------------______---------__________________----Purveyor of--------Court Maid of
------------------_____--------------_____________-----the Bedchamber-------Honor
b---------------________-----------______________-----____________------Thị nữ danh dự
-------------------------------------------------------------------------------------Maid of Honor

Bậc 7----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a---------------Trung tá-----------Cố vấn triều đình---------________----------______
------------Lieutenant Colonel---Court Counselor

Bậc 8----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a----------------Thiếu tá---------Hội thẩm học thuật--------_________---------________
------------------Major-----------Collegiate Assessor

Bậc 9----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a---------------Đại úy-------------Quan cố vấn--------------Tham biện----------______
-----------------Captain----------Titular Counselor----------Court Pruveyor

Bậc 10----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a----------------Thượng úy--------Chánh thư ký-------------_________-----------______
--------------------------------------Collegiate Secretary

Bậc 11----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a---------------________----------Thư ký hải quân----------________----------________
----------------________-----------Navy Secretary

Bậc 12----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a----------------Trung úy----------Thư ký nhà nước----------_________----------______
------------------------------------Government Secretary

Bậc 13----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a---------------Thiếu úy------------Thư ký hàng tổng---------_________----------_____
--------------------------------------Provincial Secretary

Bậc 14----------Quân đội----------Triều đình dân sự----------Nam giới-----------Nữ giới
a--------------Quản cầm cờ--------Collegiate Registrar
---------------Standard Bearer

HUÂN CHƯƠNG HIỆP SĨ

Các huân chương dưới đây được xếp hạng theo tầm quan trọng của chúng, danh sách hoàn chỉnh còn cần bổ sung thêm các bậc của mỗi loại huân chương trong tương quan giữa các loại huân chương với nhau. Tại Nga người ta cũng thêm vào nhiều huân chương nước ngoài, một số trong chúng có gốc từ tận thời kỳ Thập tự chinh.

Huân chương Nga------------Màu dải ruy băng----------Châm ngôn của huân chương

Thánh Andrey (1699)----------Xanh dương---------------Trung thành và chính trực
Thánh Georgi (1769)----------Sọc da cam/đen----------Vì công lao và lòng dũng cảm
Thánh Vladimir (1782)-----------Sọc đỏ/đen--------------Công lao, danh dự và dũng cảm
Thánh Ekaterina (1714)---------Đỏ viền bạc----------------Vì tình yêu và tổ quốc
Thánh Aleksandr Nevsky (1725)----Đỏ----------------------Vì chiến công và tổ quốc



Huân chương nước ngoài----------Màu dải ruy băng----------Châm ngôn của huân chương

Thánh Anna (1736,1742)------------------Đỏ viền vàng------Vì tình yêu sự thực, đức hạnh và trung thành
Ưng trắng (1325,1831)------------------Xanh dương nhạt------Vì sự thực, Sa hoàng và pháp luật
Thánh Stanislav (1765, 1831)----------Đỏ, hai viền trắng---------Tưởng thưởng và động viên
Thánh John/Hiệp sĩ xứ Malta (1098,1797)---Đen---------------Danh dự và hào hiệp

Chú thích

1. Các đặc quyền quý tộc gồm: (1) Quyền sở hữu điền trang do nông nô quản lý (bị hủy năm 1861), (2) Quyền không phải phục vụ trong chính quyền hay quân đội (tồn tại từ 1762 tới 1874, khi chế độ cưỡng bách tòng quân áp dụng cho mọi công dân trở thành luật) và ưu tiên cho những người đã từng tham gia phục vụ, (3) Không phải chịu hình phạt của cảnh sát (coporal punishment) tồn tại tới 1863, (4) Miễn thuế thân (tồn tại tới 1883), (5) Quyền được (bị) xét xử bởi người quý tộc (áp dụng cho mọi công dân Nga sau khi cải tổ luật năm 1864, cùng với quyền ưu tiên về đời sống, địa vị và tài sản), và (6) Quyền được du lịch nước ngoài (bị giới hạn thời Nicolai I). Sa hoàng Paul I đình chỉ các quyền số 2 và 3 từ 1796-1801, điều này khiến ông bị ám sát chết năm 1801.

2. Năm 1725, trong đám tang Piotr I, cận thân thị nữ của Ekaterina I đặt ra tiền lệ cho vợ của những người có bậc 1 tới 8, theo đó nữ quý tộc có thể dành được bậc của mình nhờ công phục vụ cho triều tiền nhiềm.

3. Bảng bậc tước ban đầu gồm cả những chức danh thêm vào, nhưng đã bị giản bớt sau này. Trong tk 18, có tổng cộng khoảng 82 phụ nữ được nắm các vị trí đó. Thị nữ danh dự không được lấy chồng, và có đặc quyền được nữ hoàng ban cho hôn lễ với một món hồi môn, hầu hết là xuất thân từ các dòng họ trong triều đình, và có 1/3 thuộc các nhà quý tộc danh giá. Sau khi lấy chồng, họ sẽ rời khỏi triều đình, dù vẫn giữ được quyền có mặt tại triều. Cận thân thị nữ và các vị trí bậc trên đó thường là vợ của những nhân vật quan trọng trong quân đội hay chính quyền dân sự, và cũng là các hiệp sĩ Huân chương Thánh Ekaterina.

4. Năm 1736, Công tước (Duke) xứ Holstein-Gottorp lập ra huân chương Thánh Anna để vinh danh vợ mình là Anna Petrovna, huân chương này được nhập vào hệ huân chương Nga năm 1742 theo quyết định của nữ hoàng Elizabeth I, em gái của Anna.

5. Thay đổi một quy tắc là không gả chồng cho các công chúa (có lẽ để tránh mất ngôi vào các họ khác. Do đó các công chúa hoặc là tìm mọi cách dành lấy quyền chính như chị họ Piotr là công chúa Sophia, hoặc là vào nhà tu kín-danngoc), Piotr Đại đế tìm kiếm hôn nhân cho hai con gái mình để bảo vệ các lợi ích Nga ở vùng Baltic chống lại Thụy Điển - kẻ thù phương Bắc của nước Nga - trong khi Karl Friedrich lại muốn có 1 đồng minh mạnh để giành lại những vùng đất mà dòng họ mình bị mất vào tay Đan Mạch. Karl Friedrich đã gả cưới cho con trai mình, Peter III, để làm người thừa kế không chỉ nước Nga mà còn cả của ngai vàng Thụy Điển, bởi ông của Peter, Friedrich IV (1671-1702), Công tước xứ Holstein-Gottorp, đã lấy Công chúa Hedwig Sophia (1681-1708), chị của Vua Thụy Điển Charles XII (1660-1697), mẹ vua này là Hedwig Eleonora (1636-1715) xứ Holstein-Gottorp.

6. Năm 1717, Piotr Đại đế tới thăm Paris trong một cố gắng thất bại nhằm sắp xếp một đám cưới cho con gái Elizabeth lấy nhà vua tương lai Louis XV và muốn giảm sự hỗ trợ của Pháp cho một Thụy Điển đang suy yếu, bị Piotr đánh bại ở trận Poltava 1709. Piotr cố gắng lần nữa nhưng vẫn thất bại vào năm 1721. Sau đó có tin đồn rằng Elizabeth bí mật cưới Bá tước Alexei Razumovsky (1709-1771), bà không sinh nở.

Rất vui được gặp lại cậu! :emoticon-0150-hands

Thật ra vẫn có tin đồn - Elizaveta Petrovna có một cô con gái, sau này tự xưng là nữ công tước Tarakanova, và đòi tranh vương miện với Ekaterina II. Tuy nhiên, cô "con gái" này thất bại và chết trong tù.

Một giai thoại về Ekaterina II, thôi cứ đưa vào đây

Năm 1789 - 1790 đô đốc Vasily Chichagov đã thắng lớn hạm đội Thụy Điển lần lượt do một công tước và vua Gustav III chỉ huy. Khi đô đốc tới Peterburg, nữ hoàng tiếp đón ông rất nồng nhiệt, và đề nghị ông kể về các trận chiến. Ban đầu, vị đô đốc già còn rụt rè, nhưng càng kể chuyện, càng say mê, tuy nhiên dùng những từ đệm hết sức lính tráng, đến nỗi khán giả xanh mặt, không biết nữ hoàng sẽ phản ứng ra sao. Đến một lúc, đô đốc chợt hiểu ra, và quỳ xuống xin nữ hoàng tha lỗi

- Không sao, - nữ hoàng dịu dàng nói - Vasily Yakovlevich, tiếp tục đi, tôi hoàn toàn chẳng hiểu gì các thuật ngữ và tên gọi hải quân ấy.

Những lưu ý về các gia đình quý tộc


Trong hồi ký, Ekaterina thường đề cập tới những mối quan hệ của một nhân vật để phác họa chân dung họ, nhằm chỉ ra những nét đặc sắc của anh ta hoặc cô ta, và để giải thích rõ một tình huống. Những mối liên hệ ấy tạo thành các ngóc ngách chằng chịt (warp and woof) của triều đình, chính quyền và giới quân sự Nga thế kỷ 18, và chúng thường là bất thành văn bởi mọi người đều biết và cùng chấp nhận tầm quan trọng của chúng.

Trong hồi ký này, Ekaterina có lưu ý đặc biệt tới tầm quan trọng của Mme. Vladislavova, được Nữ hoàng Elizaveta ban chức chủ tọa triều đình cá nhân của Ekaterina (head of Catherine’s personal court).

Tên của cô ấy là Praskovia Nikitichna. Cô có một khởi đầu hết sức thuận lợi; cô hòa đồng thân thiện, thích trò chuyện, hay kể và bàn tán những câu chuyện chứa đầy thông tin, hiểu biết một cách tường tận tất cả các giai thoại thời xưa và thời nay, biết rõ khoảng từ 4 đến 5 thế hệ của từng dòng họ, nhớ như in phả hệ của cha mẹ, ông bà, cụ kỵ bên nội bên ngoại của từng người một, và không ai có thể cho tôi biết về những gì đã xảy ra ở nước Nga trong khoảng 100 năm qua nhiều hơn cô.

Kiến thức cốt yếu về lịch sử những mối quan hệ họ hàng của các gia đình quý tộc tại triều đình Nga đã tỏ ra rất giá trị đối với Ekaterina, một người ngoại bang. Trang bị các thông tin này, bà có thể hiểu rõ hơn và sử dụng điều khiển được những đàn ông đàn bà xung quanh mình.

Từng dòng tộc đã tạo thành mạng lưới bảo trợ quyền lực (patronage networks) thông qua hôn nhân, đặc biệt là nhờ hôn nhân với các Sa hoàng. Nhờ những mối thông gia và các chức vị chính thức và không chính thức, các dòng tộc chiến đấu vì quyền lợi và thế lực, vì đường tới ngai vàng và để nhận được những ân sủng quyền bính. Quan trọng nhất đối với mục đích Ekaterina đặt ra là những âm mưu của các dòng tộc thông qua những cuộc giành giật liên tiếp để củng cố các ứng viên của mình và hạ bệ đối thủ. Bởi vậy trong hồi ký của mình, Ekaterina thể hiện mối quan tâm cá nhân to lớn đối với kiến thức của Mme. Vladislavova.

Trong thế kỷ 17, các bà vợ của những Sa hoàng đã hình thành nên hai dòng tộc chính, nhà Naryshkin và nhà Saltykov. Mẹ đẻ của Piotr Đại đế là Natlia Kirillovna Naryshkina (1651-94), và gia tộc Naryshkin mở rộng ra gồm thêm nhà Streshnev (bà của Piotr) và nhà Lopukhin (vợ cả của Piotr), rồi tiến tới gồm luôn cả nhà Golitsyn và nhà Trubetskoi. Anh cùng họ và là người đồng trị vì với Piotr Đại đế, Ivan V, đã lấy Praskovia Fedorovna Saltykova (1664-1723); con gái của họ là Anna, Nữ công tước (Duchess) xứ Courland, sau lên ngôi nữ hoàng.

Dòng họ Saltykov bao gồm cả nhà Dolgorukov và Apraksin. Như Ekaterina đã viết trong hồi ký, “họ Saltykov là một trong những dòng họ lâu đời và quý phái nhất đế quốc này. Họ này quan hệ với chính hoàng tộc (Imperial house) nhờ mẹ của Nữ hoàng Anna, người thuộc họ Saltykov”. Khi Elizaveta, con gái Piotr Đại đế kế vị Anna sau cuộc biến chính (coup) 1741, nhà Naryshkin đánh bại nhà Saltykov bằng việc đưa thêm nhiều thành viên vào Hội đồng Duma của Elizaveta (the Naryshkins defeated the Saltykovs by adding several members to Elizabeth’s senate), đặc biệt là phó tể tướng (Vice Chancellor – em không biết dịch thế nào), người về sau thành tể tướng (Chancellor), Bá tước Bestuzhev-Riumin và Công tước hoàng thân (Prince) Aleksandr Kurakin (1697-1749). [Anh của Bestuzhev-Riumin là Mikhail cưới Anna Gavrilovna Golovkina (mất 1751), cha của bà này là Gavriil Golovkin là em con cô con cậu họ (second cousin) với Natalia Kirillovna Naryshkina. Mẹ của Kurakin, Kseniia Fedorovna Lopukhina (1677-98) là em gái Evdokiia vợ cả của Piotr Đại đế. – Chú dẫn của sách] Uy thế, quyền lực và những tài sản thu được của hai dòng tộc này có thay đổi, nhưng họ vẫn là hai nhóm quyền lực mạnh nhất trong suốt thời Ekaterina trị vì và kéo dài tới tận thế kỷ 19.

@danngoc - một đôi lời về cách dịch từ "prinx": trước đây, trong bản dịch "Pi-ốt Đại đế" của NXB Văn học, người ta dịch "Prinx" thành "Vương hầu". Trong bản dịch "Chiến tranh và Hòa bình" cũng của NXB Văn học từ này được dịch là "công tước". Từ "Vương hầu" hơi có khuynh hướng Châu Á, trái lại từ "công tước" thì lại là Châu Âu. Đối với 2 bản dịch văn học ở trên thì sử dụng như vậy là phù hợp. Tuy nhiên, từ "công tước" lại khiến ta nhầm lẫn với tước vị "Duke", mặc dù duke thì không có vai trò liên hệ với hoàng tộc (theo ý em là thế). Do đó, em xin dịch từ "Prince" trong bản dịch này là "Công tước hoàng thân"

Ơ, trước giờ Nina cứ tưởng là ban đầu thì Duke phải có liên hệ với hoàng tộc, dù là xa xôi chục đời bắn đại bác. Tất nhiên là sau đó, có một số vua chúa ban tước Duke cho những người không liên quan, nhưng tước князь thì cũng thế thôi...

Cuộc đấu tranh không khoan nhượng giữa hai dòng họ ấy xen giữa những giành giật quyền kế vị sau khi Piotr Đại đế qua đời đã dịu bớt dưới thời Elizaveta. Nhà Saltykov mở rộng ra thêm họ Trubetskoi (nhờ 3 cuộc hôn nhân), còn nhà Naryshkin tiếp thêm họ nhà Kurakin và Golitsyn. Hơn nữa, gia đình bên ngoại của Elizaveta, nhà Skavronsky, đã tạo ra một tiền lệ để phát triển về mặt chính trị và bản thân nhu cầu của họ củng cố quyền lực của mình bằng địa vị. Elizaveta gả cháu gái của mình Anna Skavronskaia cho Mikhail Vorontsov (thuộc một gia đình quý tộc lâu đời). Vorontsov tiếp tục đi lên nhờ câu kết với gia đình người tình của Elizaveta, gia đình Shuvalov, để chống lại tể tướng Bá tước Bestuzhev-Riumin, và lên thay thế ông này sau khi ông bị bắt giam năm 1758, thời điểm hồi ký thứ 2 của Ekaterina kết thúc. Hai ông chồng của hai cháu gái khác nhà Skavronsky cũng như vậy, đã tiến lên những vị trí quan trọng vào thời ấy, cũng giống như các họ hàng nhà Naryshkin, và vì thế đã bỏ lại nhà Saltykov ở phía sau. Dưới triều Piotr III, nhà Vorontsov đã sắp xếp cho Elizaveta Vorontsova trở thành tình nhân của vua, nhưng Ekaterina đã cắt đứt hy vọng của họ vào năm 1762 bằng cuộc biến chính của bà. Tuy nhiên, chị của Vorontsova, nữ công tước hoàng thân (Princess) Ekaterina Dashkova, đã sát cánh Ekaterina trong suốt cuộc biến chính ấy, và gia đình này tiếp tục thăng tiến dưới triều Ekaterina.

Nhưng nếu xem các công tước Duke Italia thì sẽ thấy chẳng biết cái hoàng tộc ấy có mặt ở đâu không nữa

Cái đám hoàng tộc Italia thì mình không biết, nhưng các duke của Pháp (theo các tiểu thuyết của Duma bố chẳng hạn) đều xuất phát từ một hoàng tử con vua nào đó (không nhất thiết là con chính thức), hoặc được vua ban tước