Lịch sử nền khoa học công nghệ Tin học Xô Viết
 

Những người Tiên phong trong nền Tin học Xô Viết

Nhóm dự án


http://i187.photobucket.com/albums/x...Malinovsky.jpg
Boris Nikolaevich Malinovsky

Chủ nhiệm đề tài: Boris Nikolaevich Malinovsky, ông sinh ngày 24 tháng 8 năm 1921 tại Nga. Tháng 8 năm 1939 ông theo học tại trường cao đẳng mỏ Leningrad và sau đó ông được biệt phái vào quân đội Liên Xô, ông phục vụ trong quân đội liên tục cho đến tận năm 1945. Sau đó ông được giải ngũ và đã từng được trao tặng 6 huân chương cho các cống hiến trong cuộc Chiến tranh Ái quốc Vĩ đại (WWII). Ông là người thiết kế chính của hệ thống máy điện toán số hóa vạn năng đầu tiên của Liên Xô, và đã từng cho xuất bản hoặc đồng tác giả của hơn 200 bài báo về đề tài khoa học và 12 công trình nghiên cứu chuyên đề. Ông tững nắm giữ cương vị tiến sĩ khoa học kỹ thuật điện toán và là thành viên của học viện khoa học tự nhiên Ukraina. Ông từng được nhận phần thưởng quốc gia Ukraina và các giải thưởng khoa học V.I. Vernadsky, S.A. Lebedev, V.M. Glushkov. Hiện nay Malinovsky cùng gia đình đang cư trú tại Kiev


http://i187.photobucket.com/albums/x...itzpatrick.jpg
Anne Fitzpatrick

Lập trình soạn thảo: Tiến sĩ. Anne Fitzpatrick hiện là một nhà nghiên cứu khoa học công nghệ trong ban an ninh nguyên tử quốc tế tại Washington, DC. Năm 1998, bà còn giành được Ph.D. trong đề tài nghiên cứu khoa học công nghệ tại trường đại học quốc gia và học viện bách khoa Virginia. Bà còn là một thành viên kỹ thuật cốt cán tại phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos trong chương trình vũ khí hạt nhân, chủ nhiệm các dự án hợp tác thí nghiệm nguyên tử của nước Nga và một số cơ quan khác trong nước Nga và Ukraina. Bà đã viết một số bài báo cũng như có rất nhiều bài diễn thuyết và chuyên đề nghiên cứu. Những người Tiên phong trong nền Tin học Xô Viết, là cuốn sách đầu tiên do bà biên tập. Hiện nay bà đang viết một bản thảo về tin học, công nghệ thông tin, và cuộc chạy đua vũ trang.


http://i187.photobucket.com/albums/x.../Maldonado.jpg
Kate Maldonado

Cố vấn biên tập: Kate Maldonado là một cố vấn biên tập của Những người Tiên phong trong nền Tin học Xô Viết. Hiện bà là kế toán viên tại Hội khoa học liên bang Mỹ tại Washington, DC. Trước đây, bà từng giữ cương vị thư ký nghiên cứu Dự án Chiến lược An ninh, và còn tại FAS. Sinh ra tại Moscow, Kate thông thạo cả hai ngôn ngữ Anh và Nga. Bà từng làm việc tại khối truyền thông Đông Tây. Bà đoạt được bằng cấp BS tài chính tại trường đại học Maryland và cũng đã từng là kế toán viên và nhân viên phân tích tài chính của Host Marriott, Inc.


http://i187.photobucket.com/albums/x...ch1/Aronie.jpg
Emmanuel Aronie

Dịch thuật: Emmanuel Aronie, ông sinh vào tháng 5 năm 1946 và lớn nên trong thời kỳ chiến tranh lạnh. Ông từng học bốn năm tiếng Nga tại trường trung học ở Concord, Massachusetts. Năm 1992 ông có cơ hội đến Kiev Ukraine, để dạy tiếng Anh và đã quen biết với gia đình Malinovsky



http://sovietcomputing.com

Chương I: Con đường dẫn đến rạng danh

Những người mở đường trong những người tiên phong: Những người sáng lập nền công nghệ điện toán của Xô Viết.

http://i187.photobucket.com/albums/x...dev_sergey.jpg
Sergei Alexeevich Lebedev

Giữa những năm 1940 và 1970, ngành công nghệ điện toán của Xô Viết được phát triển rất nhanh. Trong thời gian này, tất cả các trường khoa học điện toán danh tiếng nhất của Xô Viết được thành lập bởi Sergei Alexeevich Lebedev , Victor Mikhailevich Glushkov, Isador Semenovich Brook và Bashir Iskandarovich Rameev. Nhưng chỉ có Lebedev là người quan trọng nhất
Từ năm 1948–1951, tại học viện khoa học tự nhiên Ukraine (ASU), Lebedev trực tiếp thiết kế và phát triển một chương trình kho dữ liệu máy điện toán đầu tiên trên lục địa châu Âu. Tuy Lebedev đã đặt tên cho chiếc máy là – Máy điện toán điện tử thu nhỏ, nhưng nó được cấu tạo bởi sáu ngàn chiếc bóng đèn điện tử và nó cũng khó có thể đặt vào được phía bên trái một ngôi nhà cũ của tu viện ở gần Kiev nơi mà nó đã được lắp ráp. Đó là vùng Feofania, ngoại ô của Kiev, một trạm của bệnh viện tâm thần Kiev đã sử dụng từ trước thời chiến tranh thế giới lần thứ hai.
Đến khi bọn quốc xã Đức đến chiếm đóng Feofania vào năm 1941, chúng đã tàn sát hết tất cả bệnh nhân ở đây và dựng lại làm một bệnh viện quân đội. Ngôi nhà đó bị thiệt hại nghiêm trọng trong thời gian giải phóng Kiev. Năm 1948, nó được sử dụng làm phòng thí nghiệm của học viện xây dựng khoa học kỹ thuật điện. Chẳng dễ dàng gì khi đến Feofania bằng xe buýt, bởi vì những con đường trong mùa xuân và mùa thu thực sự không thể vượt qua được. Vào mùa hè, tuy nhiên Feofania lại bị bao bọc bởi một khu rừng gỗ sồi và trở nên một chốn tuyệt đẹp đông đúc với những tiếng chim hót, thỏ con và ngập tràn những nấm cùng quả mọng rừng. Tôi gặp Sergei Alexeevich lần đầu tiên vào mùa thu năm 1950 tại một trong những cuộc hội nghị của hội đồng xây dựng kỹ thuật điện. Khi đó, diện mạo của ông không có gì gây ấn tượng và đặc biệt cả. Ông là một người có dáng thấp, gầy và đeo một cặp kính gọng đen nên nó đã làm cho khuôn mặt của ông trở nên thô ráp hơn so với thực tế. Giọng nói của ông rất lớn hơi khàn nhưng điềm đạm. Ông đã chủ tọa hội nghị một cách êm ả và có tổ chức, ông rất chăm chú lắng nghe diễn thuyết. Ông bình luận một cách gãy gọn và vắn tắt. Nếu như có một ai đó nói một câu đùa vui, ông liền cười vang thiện cảm.
Khi nụ cười trùm lên khuôn mặt nghiêm nghị vốn có của Sergei Alexeevich, nó như bùng lên những tia nắng mặt trời làm lóe lên rực rỡ trong căn phòng u ám. Khuôn mặt ông trở nên ân cần và ngây thơ như trẻ nhỏ…
Sergei Alexeevich Lebedev sinh ngày 2 tháng 11 năm 1902 tại Nizhniy Novgorod - nước Nga, trong một gia giáo. Cha mẹ ông thường khẳng định rằng, một giáo viên nhất định là phải là một khuôn mẫu cho các học sinh giống như con cái trong gia đình của anh ta. Nguyên tắc chính trong sự giáo dục của Sergei Alexeevich là tính lương thiện, chính trực, đạo đức nghề nghiệp không thể phạm sai lầm, không dung thứ cho những nhỏ nhen đê tiện và thái độ khúm núm. Những đức tính đó đã sớm ảnh hưởng tới nhân cách của Sergei Alexeevich và đứa con Lebedev

Năm 1923, Lebedev theo học tại học viện kỹ thuật Baumann ở Moscow. Ở đây, ngay lập tức, ông đã mải mê chăm chú đến môn khoa học tự nhiên. Ông đã vào chuyên ngành trong trường của công nghệ điện áp cao và bảo vệ luận án "Tính ổn định của cách mắc song song trong các trạm phát điện". Đây là một bài luận văn quan trọng rất có tính khoa học và ứng dụng cao.
Nhận bằng tốt nghiệp kỹ thuật điện vào tháng tư năm 1928, Lebedev lập tức giữ lại làm giảng viên của học viện Baumann và là một nhân viên nghiên cứu tại viện kỹ thuật điện quốc gia V. I. Lenin (VEI). Không lâu sau, ông nắm giữ cương vị lãnh đạo nhóm nghiên cứu của (VEI) và sau đó là phòng thí nghiệm hệ thống năng lượng điện. Năm 1933, cùng với A.S. Zhdanov, ông cho công bố một chuyên khảo mang tên – Tính ổn định của cách mắc song song trong hệ thống điện, chuyên khảo này vào năm 1934 được xem lại và tái bản. Một năm sau, ủy ban chứng chỉ cấp cao quốc gia đã công nhận nhà khoa học trẻ là giáo sư đại học. Năm 1939, Lebedev bảo vệ thành công luận án tiến sĩ.


Sergei Alexeevich công tác tại Moscow hầu như trong 20 năm, trong mười năm cuối ông là giám sát của ban tự động hóa của (VEI). Trước khi xảy ra cuộc chiến tranh Ái quốc Vĩ đại, (VEI) là một trong những viện nghiên nghiên cứu khoa học nổi tiếng nhất và có rất nhiều các nhà khoa học lỗi lạc từng công tác tại đây. Ban tự động hóa chuyên nghiên cứu các hệ thống kiểm soát năng lượng, nguyên lý kiểm soát tự động, biện pháp mới của kỹ thuật tự động và cơ học từ xa. Viện đã kết hợp chặt chẽ các kết quả nghiên cứu để đưa ra ứng dụng trong thực tiễn

http://sovietcomputing.com

http://i187.photobucket.com/albums/x...ach1/MESM3.jpg
Dashevsky Lev, Nhà nghiên cứu thuộc viện Kỹ thuật Điện, tiến sĩ Khoa học Kỹ thuật. Ông là người khai triển và thực hiện gỡ rối cuối cùng của MESM . Ông cũng là tác giả của cuốn "Chiếc máy tính điện tử cỡ nhỏ" 1952


http://i187.photobucket.com/albums/x...ach1/MESM4.jpg
Rabinovich Zinoviy – Tham gia sáng tạo chiếc MESM (các bộ phận bên ngoài)


http://i187.photobucket.com/albums/x...ach1/MESM5.jpg
Pogrebinsky Solomon - – Tham gia sáng tạo chiếc MESM (Biến thể cơ bản của thuật toán)


Hai tháng sau khi thuyết minh mô hình, Lebedev đã làm một báo cáo tại một phiên họp khép kín của hội đồng khoa học kỹ thuật năng lượng nhiệt và điện. Biên bản của phiên họp được lưu trữ tại học viện khoa học Ukraina. Xét về tầm quan trọng lịch sử của tài liệu này, xin được giới thiệu dưới đây:

Tối mật.
Biên bản phiên họp khép kín số 1 của hội đồng khoa học thuộc Viện ASU Công nghệ Kỹ thuật Năng lượng Nhiệt và Điện ngày 8/1/1951

Thành phần tham dự:
Các thành viên thuộc hội đồng khoa học: Các thành viên chủ động của ASU I.T. Shvetz, S.A. Lebedev, thông tin viên Teitelbaum, các tiến sĩ khoa học kỹ thuật A.D. Nesterenko, V.I. Tolubinsky, các ứng viên khoa học kỹ thuật, E.V. Kruschova, A.N. Miliakh, A.I. Petrov.

Khách mời tham dự
Chủ tịch cục OTN, quyền thành viên ASU, N.N. Dobrokhotov
Viện toán: Giám đốc viện, quyền thành viên ASU, A.U. Ishlinsky, trưởng ban I.B. Pogrebisky, tiến sĩ khoa học kỹ thuật S.G. Krain.
Viện Công nghệ Mạ điện: đổng sự phòng thí nghiệm biến cải và mô phỏng (Trưởng phòng thí nghiệm S.A. Lebedev), các ứng viên khoa học L.N. Dashevsky và E. A. Shkabara, trợ lý khoa học Z. L. Rabinovich, kỹ sư S. B. Pogrebinsky, đồng sự phòng thí nghiệm tự động hóa, ứng viên khoa học G.K. Nechaev.

Chương trình nghị sự:
Giải tính máy điện tử (Báo cáo của giám đốc viện ASU công nghệ điện tử, quyền thành viên ASU S.A. Lebedev)

Chấp thuận:
Báo cáo của quyền thành viên ASU S.A. Lebedev “Giải tính máy điện tử”

Các nguyên lý thao tác của máy hiệu suất cao có các nguyên tắc số học. Mục tiêu căn bản của máy là làm gia tốc và tự động giải các phép tính. Phòng thí nghiệm đã được giao nhiệm vụ tạo dựng một nguyên mẫu hoạt động của một máy điện toán điện tử có hiệu suất cao. Trong sự phát triển nguyên mẫu, chúng ta có thể chấp nhận một vài hạn chế, tốc độ của máy điện toán có khả năng giải 100 phép tính trên giây, máy có giới hạn 5 bit trong hệ thống thập phân (16 bit trong hệ thống nhị phân)

Máy có thể cộng, trừ, nhân, chia và thực hiện các hoạt động khác như, so sánh, dịch chuyển và dừng lại, nó còn cho phép những khả năng cải biến để làm tăng thêm những chức năng khác

Nguyên tố cơ bản của máy là làm các phép tổng kết. Các Rơle điện tử cũng đã được sử dụng (các ngăn trigơ), trong các ngăn đó dòng điện được chuyển mạch từ một bóng đèn điện tử đến một bóng khác bằng đường dẫn xung lượng trên một khung lưới. Máy tính cũng cho các tổng từ các phép tính khác đã được thiết lập. Để thay thế cho hệ thống thập phân, một hệ thống nhị phân được cài đặt, hệ thống này được xác lập bởi các cấu phần của các ngăn trigơ (S.A. Lebedev đã sử dụng một lưu đồ để sàng lọc các hoạt động của máy tính). Để bổ sung thêm cho các nguyên tố cơ bản của tin học, chiếc máy cần phải có các nguyên tố khác chi phối qui trình tính toán như, cho quyền cài đặt thiết bị và các cơ sở dữ liệu của bộ nhớ.

Năm 1951, phòng thí nghiệm được giao nhiệm vụ chuyển nguyên mẫu thành một chiếc máy hoạt động.Cho đến thời điểm này, sự trở ngại lớn nhất là thiếu các thiết bị tự động nạp và xuất dữ liệu của các kết quả nhận được. Sự tự động của các quá trình này được thực hiện bởi sự trợ giúp của băng từ do viện vật lý khai triển (Trong phòng thí nghiệm của ASU thông tin viên A.A. Kharkevich).

Các câu hỏi được đặt ra:

N.N. Dobrokhotov: Các máy tính khác sẽ được phát triển ở Liên Xô như thế nào và nếu như chúng đã được triển khai thì trên nguyên lý gì?

A.I. Petrov: Lĩnh vực ứng dụng của tính như thế nào?

A.U. Ishlinsky: 1) Thời gian hoạt động của các nguyên lý máy tính như thế nào? 2) Độ tin cậy máy tính như thế nào trong trường hợp phân tử gặp sự cố? 3) Các anh sẽ giải quyết ra sao khi sử dụng các tài liệu kỹ thuật nước ngoài? 4) Cần phải có đủ năng lực như thế nào cho những người sử dụng máy tính?

G.K. Nechaev: Sự tương quan gì giữa thời gian tính toán và thao tác xuất (nhập dữ liệu) trong cơ cấu tự động của máy tính?

I.T. Shvetz: 1) Tình trạng phát triển các máy tính điện tử như thế nào ở các viện khác? 2) Tình hình về vấn đề này như thế nào ở các nước khác và các tham số của họ được so sánh với chúng ta như thế nào? 3) Ai là người đã khai triển ra các ngăn Trigơ, đã được bao lâu rồi và hiện nay chúng đang được sử dụng ở đâu? 4) Viện ASU đang áp dụng thuật toán ra sao, Viện ASU vật lý và Học viện Khoa học Liên Xô đã xây dựng các qui tắc cho độ chính xác cơ học và công nghệ thông tin trong thành phần cấu tạo của tổ hợp này?

L.I. Tsukernik: Những giải pháp gốc đã được viện ASU kết hợp chặt chẽ bằng công nghệ mạ điện trong máy tính như thế nào

S.G. Krain: Những nhiệm vụ gì sẽ được tiến hành triển khai và máy tính có thể hoạt động tự động?


S.A. Lebedev: Tôi đang tiến hành thực hiện các công việc tương tự như các câu hỏi trên. Hiện nay, tôi đang có số liệu của 18 chiếc máy tính do Mỹ chế tạo. Những số liệu này, chỉ mang tính chất quảng cáo, chứ nó không có bất kỳ một dữ liệu thông tin để chế tạo chiếc máy tính như thế nào. Về câu hỏi đến sự xây dựng nền tảng máy điện toán, chúng ta cần phải đuổi kịp những sự phát triển của nước ngoài và chúng ta cần phải tiến hành thực hiện một cách thật nhanh chóng.
Như trong tài liệu của nước ngoài đã có, để thiết kế dự án và dựng lên được một chiếc máy tính thì cần phải mất từ 5 đến 10 để hoàn thành. Những tham số của những chiếc máy tính do Mỹ sản xuất là: Thời gian tính nhân trên ENIAC – 5.5 phần nghìn giây, trên EDVAC – 4 phần nghìn giây, còn của chúng ta là 8 – 9 phần nghìn giây
Cùng sát cánh với Học viện Khoa học Kỹ thuật Công nghệ Mạ điện, chúng tôi đang đồng tiến hành để khai triển máy tính này tại: a) Bộ Xây dựng Máy và Công cụ SKB-245 ; ở đây họ bắt đầu đang phát triển một bộ phận sử dụng các Rơle cơ học, nhưng hiện nay họ đã chuyển sang sử dụng hệ thống điện tử; b) Viện năng lượng ASU, ở đây họ đang tiến hành phát triển các ngăn Trigơ; c) Viện Cơ khí Chính xác và Công nghệ Máy tính AS-USSR, họ cùng hoạt động chung với các công việc của chúng tôi. Chiếc mày này gần giống như chiếc MESM, nhưng trong dự định, nó có hiệu suất cao hơn cả những chiếc máy do Mỹ chế tạo hiện nay. Thời gian giải toán của chiếc máy tính này sẽ có giá trị bằng 0.2 phần nghìn giây
Đó là là các ứng dụng cho chiếc máy tính của chúng ta. Trên lý thuyết, tất cả các luận đề có thể đơn giản hóa vào một định dạng số và có thể giải bằng chiếc máy này. Nó cũng có thể giải được các phương trình vi phân và tự thành lập các bảng tính. Các tiện ích khác của chiếc máy này là nó có khả năng thực hiện tương tự như giải các phép tính với dữ liệu nhập vào biến đổi (Thí dụ như: tính toán đường bắn của tên lửa điều khiển). Máy tính điện tử cũng cho phép áp dụng các phương pháp toán học mới để giải các bài toán vật lý.
Rút ra kinh nghiệm từ những khó khăn ở nước ngoài đã gặp phải, khâu xuất bản tài liệu rất khan hiếm. Chúng ta cần phải chia nhân viên làm ba phân đoạn để tiến hành làm việc trên máy: Các nhà toán học (Lập trình mã hóa): những người thợ máy (để sử lý các sự cố của máy); và những người có thể làm được cả hai công việc trên
Thời hạn nhập dữ liệu và thời gian xuất kết quả dữ liệu của máy tính ngang bằng với thời gian chu kỳ thao tác. Học viện Khoa học Kỹ thật Toán sẽ tham gia triển khai lập trình các thuật toán và viện Vật lý
ASU sẽ tiến hành khai triển băng ghi từ tính
Để tăng thêm độ tin cậy của máy, chúng ta sẽ thực hiện một thử nghiệm sơ bộ bóng đèn điện tử.
Sự hỏng hóc của bất kỳ yếu tố nào trong máy cúng có thể dễ dàng phát hiện ra.

Những phát biểu:

A.U. Ishlinsky: Tạo dựng nguyên mẫu chiếc máy tính, đó cũng là một trong những thành tựu ấn tượng nhất của ban khoa học công nghệ và của S.A. Lebedev. Ở đây không cần phải thảo luận về sự quan trọng của chiếc máy tính. Sự ra đời của chiếc máy điện toán sẽ gỡ bỏ các khó khăn và nó sẽ trợ giúp chúng ta đi bằng một con đường ngắn nhất để đạt kết quả nhanh chóng cho ứng dụng của các phương pháp tính toán hiện nay. Phải khẳng định là, những chiếc máy tính sẽ được sử dụng khắp nơi ở trong các lĩnh vực như công nghiệp quốc phòng cũng như trong lĩnh vực khoa học.
Công trình thiết kế chiếc máy tính là một thành tựu vĩ đại trong khoa học. Trong tương lai, máy tính sẽ không còn là một chiếc máy tính toán thông thường cho các mục đích ứng dụng nữa. Trái lại, những công việc nghiên cứu khoa học sẽ được tiến hành thực hiện nhanh chóng bởi sự trợ giúp của những chiếc máy tính này.

N.N. Dobrokhotov: Tầm quan trọng trong sự chỉ đạo nghiên cứu chiếc máy tính khá là hiển nhiên. Nhiệm vụ của ASU là cần phải thiết kế một chiếc máy tính tốt hơn những chiếc máy tính của nước ngoài hiện nay. để đảm bảo rằng, những điểm thiết yếu của nó sẽ làm thay đổi những dư luận, cũng như những tranh luận về các điểm chủ yếu trong thiết kế máy điện toán. Tình hình cấp bách hiện nay là cần thảo luận công việc này trên lĩnh vực toàn quốc gia.

S.E. Teitelbaum: Cần phải mở rộng và tăng cường thêm nhân viên và nguyên vật liệu để đẩy nhanh tiến độ công trình quan trọng này.

S.G. Krain: Sử dụng một chiếc máy tính sẽ cho phép chúng ta ứng dụng được các phương pháp công nghệ tiên tiến. Để thuận tiện cho vấn đề này, chúng ta cần phải tăng cường và nỗ lực trong nghiên cứu.

I.T. Shvetz: Theo báo cáo của Lebedev đã giới thiệu, nó đã mang đến một cảm giác mãn nguyện và niềm hãnh diện trong Học viện Khoa học của chúng ta, công trính nghiên cứu máy điện toán có liên quan đến một số công trình quan trọng nhất của ASU. Cần phải trợ giúp sự phát triển công trình này và thúc đẩy sự thực thi chiếc máy tính ở mức độ cao nhất. Ở đây có một số thiếu sót như: 1) S.A. Lebedev không có chủ trương làm công trình này cho ASU. 2) Sự tương tác giữa các viện với nhau không được toàn diện và chúng cần bảo đảm rằng, viện ASU và viện Toán Lý cần sự cộng tác thật chặt chẽ. 3) Chúng ta sẽ không sử dụng giới hạn "Toán logic" đối với máy tính, bởi vì máy tính không thể thực hiện được các phép tính logic. Chúng ta sẽ thay thế giới hạn khác để hoàn thiện hơn. Dĩ nhiên tôi tin rằng, phạm vi của công việc sẽ tăng thêm, nhưng đây không phải là công việc quan trọng nhất tại ASU. Một điều nữa cần phải chú tâm là vấn đề tài chính được cấp cho ASU năm 1951 sẽ bị cắt giảm.

S.A. Lebedev: Tôi cần nhấn mạnh tầm quan trọng của công trình thiết kế chiếc máy tính. Mọi người hãy lắng nghe một ví dụ sau đây: Chỉ có một phương pháp hiệu quả nhất để ngăn chặn tên lửa tầm xa là bắn lên một tên lửa chống – tên lửa. Để làm được vấn đề này, chúng ta phải xác định được điểm có khả năng đánh chặn. Sự ứng dụng máy tính sẽ cho phép chúng ta tính toán được đường bay của tên lửa và bảo đảm đường bắn vào mục tiêu chính xác. Phù hợp với chỉ thị của chính phủ, dự án thiết kế máy tính sẽ được hoàn thành vào quí một năm 1951. Dự án dạng biểu đồ này sẽ được đệ trình lên ban hội thẩm chuyên viên để định giá toàn diện. Tôi đồng ý rằng, sẽ thúc đẩy tính hợp tác chặt chẽ giữa Viện ASU với viện Toán Lý. Chúng ta có những mối liên kết Viện Cơ khí Chính xác và Công nghệ Máy tính không chỉ ở trong lĩnh vực tài chính (Tuy đây là vấn đề quan trọng bởi nó sẽ cung cấp khả năng để tạo dựng một chiếc máy nguyên mẫu) mà còn trong lĩnh vực khoa học. Nếu ai tôn trọng để sử dụng chiếc máy tính MESM này, thì nó sẽ rất khó từ chối với những ai cần đến nó; chúng ta rất khẩn thiết để phát triển công trình này bởi chiếc MESM là chiếc máy tính duy nhất đang hoạt động ở Liên Xô tại thời điểm này
Giải quyết:
1) Công việc của viện công nghệ ASU – dưới sự giám sát của S.A. Lebedev – chiếc máy điện toán được hoàn thiên khá hiện đại, rất khoa học và đặc biệt thích hợp với nền quốc phòng của Liên Xô cũng như trong rất nhiều môn nghiên cứu khoa học khác.
2) Đề nghị S.A. Lebedev đưa ra yêu cầu chính thức đến đoàn chủ tịch ASU, đề nghị tài trợ để tiếp tục phát triển nền máy tính Xô Viết, để xúc tiến công việc và mở rộng cơ sở thí nghiệm ở Feofania, để chuẩn bị tăng cường nhân viên và để bảo đảm cho sự tham gia thiết yếu của các viện ASU khác trong công trình này.
3) Xét về đặc tính phức tạp trong công việc được thực hiện bởi Viện Công nghệ Mạ ASU cùng với Viện Cơ khí Chính xác và Công nghệ Máy tính và Viện Toán Lý ASU, cần phải sắp đặt một kế hoạch để cùng cộng tác nghiên cứu có hiệu quả cao nhất và sắp xếp công việc dựa trên sự tham gia của những cơ quan khoa học Ukraina và Xô Viết, cùng với bộ Chế tạo Máy và Công cụ của Liên Xô.

Chủ tịch Hội đồng Khoa học, thành viên ASU - I.T. Shvetz.
Thư ký khoa học — E. V. Krushchova

http://i187.photobucket.com/albums/x...ach1/MESM6.jpg


Zorina-Rapota Zoya - Bộ nhớ trên trống từ
Gladish Anna – Trống từ
Okulova Ivetta – Bộ nhớ trên trống từ
Chernjak Rostislav - Bộ nhớ trên trống từ

http://i187.photobucket.com/albums/x...ach1/MESM7.jpg

Lidiya Abalishnikova – phần Số học
Kondalev Andrei – Bộ nhớ thụ động
Kraynitskiy Vladimir – Bàn điều khiển
Pinevich Mikhail - -Biến thể thứ nhất của phần số học



Dưới đây là một tài liệu rất quan trọng khác, Lebedev đã viết trong ghi chép hàng ngày của ông, tài liệu này có thể cho chúng ta thấy được niên đại những giai đoạn thiết kế của chiếc máy điện toán đầu tiên của Liên Xô – chiếc máy MESM.

Bản nháp mật.
Các giai đoạn phát triển của chiếc máy tính điện tử (cỡ nhỏ) đầu tiên.

1. Tháng 10 – 12 năm 1948: Phát triển các nguyên lý cấu tạo cơ bản cho một chiếc máy tính.
2. Tháng 1 – 3 năm 1949: Các nguyên tắc chung đã được thiết lập để triển khai các yếu tố phân tử tách rời. Hội thảo trên máy tính với các đại diện của viện toán, lý ASU
3. Tháng 3 – 4 năm 1949: Phát triển các Trigơ trên các đèn chân không 6N9M và 6N15
- Phát triển các Logic
- Phát triển các máy phát xung
- Phát triển các máy đếm trên các đèn chân không 6N15
4. Tháng 5 – 6 năm 1949: Phát triển các đơn vị số học trong các đèn chân không 6N15 (phiên bản 1).
- Chuyển giao các vị trí mới và cơ cấu của phòng thí nghiệm

5. Tháng 7 – 9 năm 1949: phát triển các đơn vị số học cho các đèn chân không 6N9 (phiên bản 2)
- Phát triển các nguyên lý bộ nhớ tĩnh.
- Phát triển bảng chuyển mạch điện tử.
6. Tháng 10 – 12 năm 1949: Thiết lập các thiết kế chính cho máy nguyên mẫu
- Phát triển thiết kế tổng thể cho máy tính.
- Chuẩn bị và tạo dựng cấu trúc cho máy tính.
7. Tháng 1 – 3 năm 1950: Phát triển và chuẩn bị các tổ ngăn cách và gỡ rối của chúng
- Phát triển và chuẩn bị bảng điểu khiển máy tính.
8. Tháng 4 – 7 năm 1950: Phát triển các điều kiện kỹ thuật của ổ nhớ từ tính.
- Cài đặt các bộ phận vào khung máy và lẳp ráp các bộ phận kết nối chìm
- Lắp ráp các phần kết nối giữa khung máy và bảng điều khiển.
- Tu sửa giao diện giữa các bộ phận khung máy và các bộ phận nhóm.
- Chế tạo ổ nhớ từ tính tại viện lý ASU.
- Thành lạp chi nhánh của viện Cơ khí chính xác và Công nghệ máy tính tại kiev.
9. Tháng 8 – 11 năm 1950: Gỡ rối các các chương trình máy từ bảng điều khiển.
- Thử nghiệm khởi động lần đầu tiên trên nguyên mẫu máy tính (6/11/1950).
10. Tháng 11 – 12 năm 1950: Tăng thêm các khối nhớ để mở rộng dung lượng bộ nhớ.
- Sàng lọc các phép tính: Cộng, trừ, nhân và so sánh.

11. Tháng 1 – 2 năm 1951: - (4/1/1951) Thuyết minh sự vận hành của máy nguyên mẫu với ủy ban quốc gia.
- Soạn thảo các hoạt động để hoàn thành công việc trên máy nguyên mẫu. Trong khi thuyết trình nguyên mẫu, đã giải quyết một trục trặc trên máy tính do phép toán số học của một chuỗi số lẻ giai thừa đã tăng lên một bậc.
- Bắt đầu tiến hành chuyển máy nguyên mẫu thành một máy tính có thể hoạt động (MESM).

12. Tháng 3 – 5 năm 1951: Phát triển hệ thống lệnh và hằng số.
- Giới thiệu các kết quả bản ghi hình ảnh.
- Phát triển hệ thống kiểm soát bộ nhớ từ tính.
- Khởi động hệ thống lệnh và hằng số
- Trình bày các hoạt động của máy tính với hội đồng chính phủ và ủy ban chuyên môn.

13. Tháng 6 – 8 năm 1951: Lắp các thiết bị cho các thẻ tách rời của nguồn dữ liệu nhập ban đầu.

- Lắp thiết bị cho các thẻ đục lỗ tách rời của dữ liệu đầu vào ban đầu.
- Tích phân các nguyên số mới để thi hành các lệnh của phép tính tổng, nạp dữ liệu cho các chương trình phụ và kết nối với mã hóa của bản ghi tư tính.
- Lắp ráp và gỡ rối các hệ thống kiểm soát ổ ghi từ tính.
- Phát hành nghị quyết chính phủ (Số. 2759–1321 từ ngày 1 tháng bảy năm 1951), đưa chiếc máy tính điện tử (MESM) hòa mạng vào quí tư năm 1951.

14. Tháng 8 – 11 năm 1951: Rà soát và cải tiến phép chia và các phép tính khác.

- Sửa đổi các bộ nhớ để tăng thêm độ tin cậy của chúng.
- Hoàn thành sự biến đổi của chiếc máy tính nguyên mẫu và thử nghiệm tổng quát trước khi đưa vào hoạt động.

15. Khởi động máy MESM – ngày 25/12/1951.
- Giải quyết một vấn đề thực tế trên máy tính: tính toán trên máy tính chức năng phân bố xác suất


16. Tháng 1 năm 1952: S.A. Lebedev - quyền thành viên ASU báo cáo (4/1/1952) tại đoàn chủ tịch Học viện Khoa học Liên Xô AS - USSR thông qua bản đề nghị đưa chiếc Máy tính Điện tử Cỡ nhỏ đi vào hoạt động.
- S.A. Lebedev - quyền thành viên ASU (Học viện Khoa học Liên Xô) báo cáo (11/1/1952) tại đoàn chủ tịch ASU tiến hành đưa máy tính vào hoạt động.
17. Ngày 12 tháng giêng năm 1952: Hoàn thành các bậc của các phép tính trên MESM. Tính hàm:


2100 giá trị của X được tìm thấy với hơn một triệu phép tính

18. Ngày 25 tháng giêng năm 1952: Tính hàm:

850 giá trị của X đã đựoc tính toán và một triệu phép tính đã được xác lập.
- Gỡ rối và đặt chương trình cho hệ thống nhớ từ tính
- Hoàn thành các tính toán sự ổn định trên Hệ thống Truyền tải Mạ điện Cao thế Kiubyshev-Moscow
19. Ngày 18 tháng chín năm 1952: Tăng thêm các con số của máy tính từ 16 lên 20 để cải thiện độ chính xác của sự tính toán cho 6 vị trí thập phân
20. Ngày 19 tháng 10 năm 1952: Giải quyết vấn đề cân đối các máy phát điện năng lượng đồng bộ tại trạm thủy điện Kuibyshev theo yêu cầu của nàh máy thủy điện trung tâm Volga.
- Lập trình các tính toán đồng dạng theo yêu cầu của các tổ chức quốc gia khác cho các dự án quan trọng của đảng.

Người được ủy quyền xây dựng hệ thống máy tính điện tử
Quyền thành viên ASU – S.A. Lebedev.


http://sovietcomputing.com

Kiev – Quê hương của chiếc máy tính MESM

http://i187.photobucket.com/albums/x...ach1/MESM8.jpg
Semenovsky Anatoliy
Zaika Vladimir
Parkhomenko Ivan
Mozyra Yuriy


Chiếc máy MESM ban đầu được Lebedev lập kế hoạch hợp với mẫu cho BESM. Thoạt đầu, chiếc MESM được tính toán thiết kế cho một Mẫu máy tính điện tử. Nhưng trong quá trình sáng tạo, nó dần trở thành một chiếc Máy tính Cỡ nhỏ. Bởi vì trong qúa trình phát triển, người ta đã thiết kế thêm đầu vào và đầu ra cho máy tính, cùng với sự gia tăng thêm dung lượng bộ nhớ trên một trống từ tính, do đó từ “Mẫu” đã được đổi thành từ “Cỡ nhỏ”.
Trong thời gian Kiev lâm vào tình trạng chiến tranh, Học viện Khoa học của Ukraina đã phải đương đầu với một khó khăn mới, do họ sẽ cần phải tạo dựng chiếc máy tính này ở một địa điểm nào. Nhưng phần việc khó khăn nhất của dự án đã được thiết lập thực tại trên chiếc MESM. Tôi tin rằng nó sẽ dễ dàng hơn bởi kinh nghiệm từng trải của Sergei Alexeevich từ cuộc nghiên cứu trước, nó sẽ đem lại cho ông những thành công rực rỡ với những khía cạnh kỹ thuật của các yếu tố xây dựng máy điện toán. Tuy nhiên, sự tính toán của tôi đã sai lầm, chiếc MESM đã được đặt tại tầng trệt của một ngôi nhà hai tầng nơi mà Học viện Khoa học đã cho phép Lebedev đặt làm phòng thí nghiệm. Khi đó chiếc máy đã được lắp ráp và đã được đóng điện, sáu ngàn chiếc đèn chân không của nó đã được chuyển vào nhà tắm.
Dưới sự chỉ đạo của Lebedev và các phụ tá của ông, những ứng viên khoa học; Lev Naumovich Dashevsky và Ekaterina Alexeevna Shkabara, cùng với một đội gồm hai mươi năm kỹ sư, kỹ thuật viên và các nhân viên lắp ráp, tất cả cùng tham gia tích cực trong thiết kế, lắp ráp, hiệu chỉnh và vận hành chiếc MESM.
Vào cuối năm 1951, một nhóm nhà nghiên cứu thuộc Học viện khoa học Liên Xô từ Moscow đã đến Feofania để đưa chiếc MESM vào hoạt động. Trưởng nhóm nghiên cứu là viện sĩ hàn lâm hoa học Mstislav V. Keldysh, các thành viên trong nhóm gồm có các viện sĩ hàn lâm khác là Sergei L. Sobolev, Mikhail A. Lavrentiev, and Professors K.A. Semendayev và A.G. Kurosh.
Ngày 4/1/1952, Lebedev đã trình bày một bản báo cáo về chiếc máy tính MESM với đoàn chủ tịch Học viện Khoa học Liên Xô. Sau đó một năm, sau khi Lebedev đã chuyển đến Moscow, viện Kỹ thuật Điện thuộc Học viện Khoa học Ukraina đã đề cử trao giải thưởng quốc gia của Liên Xô cho dự án MESM. Lebedev, Dashevsky và Shkabara là những người trong danh sách lãnh đạo của nhóm MESM và họ rất xứng đáng được đánh giá cao trong dự án này: Phần lớn các nguyên lý cấu tạo của máy tính do Lebedev khai triển đến nay vẫn còn được ứng dụng trong nền công nghệ vi tính hiện đại. Năm 1950, khi mẫu máy MESM đã được thử nghiệm thành công, thì những chiếc máy tương tự mới được Frederick Williams, Tom Kilburn Con và Maurice Wilkes' EDSAC cho khai triển tại Anh.
Tuy nhiên, các máy tính của Anh mới chỉ hoạt động trên một phần số học toán tử tuần tự, trong khi đó chiếc MESM đã được chạy trên nhiều đơn vị thuật toán song song.
Vào năm 1952, ủy ban giải thưởng quốc gia đã công nhận; chiếc MESM thực tế là một máy điện toán duy nhất trong nước đã giải quyết được vấn đề quan trọng nhất về khoa học và công nghệ thuộc các lĩnh vực;
Qui trình vũ khí nhiệt hạch (phản ứng tổng hợp hạt nhân ở nhiệt độ cao), ví dụ như công trình của Yakov B. Zeldovich,
Các chuyến bay vào vũ trụ.
Công nghệ kỹ thuật tên lửa.
Các tuyến chuyển tải điện đường dài.
Kiểm soát chất lượng thống kê và nhiều lĩnh vực khác.
http://sovietcomputing.com

http://i187.photobucket.com/albums/x...ach1/MESM9.jpg

Dedeshko Evgeniy - Nguồn cấp điện
Ofengenden Rafail - Trống từ
Pokhilo Nikolai - Kỹ thuật vi mạch



Tài liệu sau đây là một trong rất nhiều bằng chứng cho sự quan trọng và độc đáo của chiếc máy tính MESM:

Tối mật
Học viện Khoa học thuộc Liên bang Cộng hòa Xã hội Xô Viết
Ban ứng dụng Toán học
Viện toán V.A. Steklov
Ngày 26 tháng mười một, năm 1953, N438.

Kính gửi: Giám đốc Học viện Khoa học Liên Xô, viện Kỹ thuật Năng lượng Điện, thành viên thông tấn Học viện Khoa học nước cộng hòa Ukraina – A.D. Nesterenko
Ban giám đốc ban ứng dụng toán học thuộc Học viện Khoa học Liên Xô, viện toán V.A. Steklov muốn bày tỏ sự cảm ơn nồng nhiệt nhất đến Học viện Khoa học nước cộng hòa Ukraina, viện Kỹ thuật Năng lượng Điện đã tham gia vào xây dựng công trình máy điện toán cực kỳ quan trọng đã được tiến hành từ tháng 11 năm 1952 đến tháng 7 năm 1953 trên chiếc máy điện toán cỡ nhỏ MESM do viện sĩ hàn lâm khoa học S.A. Lebedev thiết kế. Trong thời kỳ này, nhóm khoa học thuộc Học viện Khoa học Kỹ thuật Toán Liên Xô dưới sự chỉ đạo của viện sĩ hàn lâm A.A. Dorodnitsyn và tiến sĩ toán – lý A.A. Lyapunov đã cùng cộng tác với nhóm khoa học của phòng thí nghiệm số 1 thuộc Học viện Khoa học Liên Xô, viện kỹ thuật năng lượng điện (do viện sĩ hàn lâm S.A. Lebedev giám sát) đã bỏ rất nhiều công sức để tính toán cho ba chương trình phức hợp, thực hiện gần 50 triệu phép tính cho máy tính. Chúng tôi cũng mong muốn nêu ra đây một cách tỉ mỉ và những công việc rất tận tâm của các nhà khoa học: Phó phòng thí nghiệm – L.N. Dashevsky; Kỹ sư trưởng – R.Y. Cherniak; các kỹ sư A.L. Gladish, E.E. Dedeshko, I.P. Okulova, T.I. Petsukh và S.B. Pogrebinsky cùng các kỹ thuật viên U.S. Mozipa, S.B. Rosenzweig và A.G. Semenovsky. Những người đồng sự này cùng nhau phối hợp tận tụy với nhau hàng ngàn giờ trong công việc và đã cố gắng nỗ lực hét sữ mình để bảo đảm chất lượng cao nhất cho chiếc máy tính hoạt động không xảy ra sự cố.
Giám đốc Ban ứng dụng Toán học thuộc Học viện Khoa học Liên Xô.
Viện Toán, Viện sĩ hàn lâm M.V. Keldysh.

Nhưng Lebedev và các động nghiệp của ông đã không nhận được phần thưởng Quốc gia như đã định. Đây là lần đầu tiên, nhưng cũng phải là lần cuối cùng khi sự đóng góp quan trọng của ông trong công cuộc hình thành và phát triển nền công nghệ máy điện toán đã không được đánh giá một cách đúng đắn.
Thật đáng tiếc, ban giám đốc học viện khoa học Ukraina lúc bấy giờ được lãnh đạo bởi một nhà nghiên cứu sinh vật học, ông ta đã không hiểu hoặc cố tình không chịu hiểu tầm quan trọng của công trình do Lebedev khai triển. Bí thư ban chấp hành trung ương đảng Cộng sản Ukraina, ông Ivan Dmitrievich Nazarenko, người đã đến thăm phòng thí nghiệm của Lebedev vào cuối năm 1950. Sau khi đã hiểu được khả năng của chiếc MESM và toàn cảnh cho sự tiến bộ cùng với sự ứng dụng của công nghệ tin học, ông ta rất sửng sốt và thích thú thốt lên: “ Thật là ma thuật!” Rời khỏi phòng thí nghiệm, Nazarenko nói với Lebedev rằng, ông ta sẽ đợi các đề xuất cho sự phát triển tiếp theo của dự án.
Sau khi đã nghe ngóng các diễn biến về dự án của Lebedev trong một tuần lễ, đoàn chủ tịch của Học viện Khoa học Ukraina đã gửi một bức thư cho Đảng Cộng sản Ukraina yêu cầu trợ giúp để tiếp tục đề tài nghiên cứu máy điện toán. Điều này không có tác dụng, với sự thiếu khả năng nhận thức thấu đáo và không đánh giá đúng đắn được ý nghĩa quan trọng trong nền công nghệ máy điện toán của Học viện Khoa học Ukraina và của chính quyền Ukraina và liên tục mười năm tiếp theo, cho đến khi Victor Glushkov xuất hiện. Một trích dẫn đã được lấy ra từ một lá thư do Lebedev đã gửi đến Ủy ban Trung ương đảng Cộng sản Ukraina vào năm 1956 ông đã nói lên tình trạng của sự việc này: “Nước cộng hòa của chúng ta đã giữ quan điểm có liên quan đến nến công nghệ tin học như vậy chẳng khác gì một tội ác chống lại Quốc gia”. Tác giả của cuốn sách này cũng là một trong số những người đã ký vào lá thư đó. Một cơ hội cho Ukraina để gánh vác vai trò chủ đạo trong lĩnh vực quan trọng nhất của nền Khoa học và Công nghệ ở thể kỷ Hai mươi đã bị rơi khỏi tầm tay.
Phó chủ tịch Học viện Khoa họcUkraina đồng giám đốc viện toán, ông Mikhail Alexeevich Lavrentiev rất hiểu về tầm quan trọng của dự án do Lebedev khai triển và những phức tạp của nó, ông đã viết thư cho Stalin nói về sự cần thiết để mau chóng tiếp tục nghiên cứu về lĩnh vực công nghệ điện toán và hết sức có triển vọng để sử dụng máy điện toán, kể cả trong các mục đích an ninh Quốc gia. Một kết quả khá bất ngờ cho nhà toán học Lavrentiev: Năm 1951, ông được bổ nhiệm làm giám đốc Viện Cơ khí Chính xác và Công nghệ Máy tính ở Moscow, cương vị này cũng đã được chính phủ tuyển chọn vào mùa hè năm 1948 để phát triển nền công nghệ tin học hiện đại.
Lavrentiev quyết định tận dụng những kinh nghiệm đã từng trải của Lebedev. Lebedev cũng đã chứng tỏ được khả năng sáng tạo của mình, ông đã tiến hành hình thành và biên soạn giản đồ tạm thời và các biểu đồ cho chiếc BESM. Tháng ba năm 1951, Lavrentiev cho thành lập phòng thí nghiệm số 1 tại Viện Cơ khí Chính xác và đề nghị Lebedev làm trưởng phòng. Do đó chiếc BESM, tuy đã có kế hoạch làm nguyên mẫu ở Kiev, đã được tiến hành xây dựng tại Moscow.

http://i187.photobucket.com/albums/x...ch1/MESM10.jpg
Chiếc máy tính SESM. ( Học viện Khoa học Liên Xô, 1950-1951).


Lebedev đã viết một bài bài báo ngắn có tựa đề “ Cái nôi của chiếc máy tính đầu tiên” tặng Lavrentiev trong lần sinh nhật thứ 70 để ca ngợi vai trò tạo dựng trong cả hai chiếc MESM và BESM của Lavrentiev.
Lebedev viết:
Ngay từ năm đầu thời hậu chiến, tôi làm việc ở Kiev. Khong lâu sau, tôi được phong tặng là một viện sĩ hàn lâm của Hoch viện Khoa học Ukraina, khi đó phồng thí nghiệm được thành lập ở Feofania ngoại ô Kiev, ở đây chiếc máy tính đầu tiên của Xô Viết đã được sinh ra. Khi đó là một thời kỳ thật khó khăn. Đất nước đang trong công cuộc xây dựng lại nền kinh tế bị chiến tranh tàn phá. Mỗi một vấn đề bé nhỏ nó cũng trở thành thật to tát. Chiếc máy đầu tiên của Xô Viết sẽ có thể không được ra mắt tại Feofania nếu như không có được sự bảo trợ của M.A. Lavrentiev, khi đó ông là phó chủ tịch của Học viện Khoa học Ukraina. Còn bây giờ, tôi không hết kinh ngạc và vui mừng với những nghị lực vô biên của Lavrentiev đã bảo vệ và xúc tiến các ý tưởng của ông. Theo quan điểm của tôi, rất khó có thể thấy được ai sau khi đã gặp gỡ Lavrentiev mà không bị lây nhiễm lòng nhiệt tình của ông. Mikhail Alexeevich. Dã được bổ nhiệm là giám đốc Viện Cơ khí Chính xác và công nghệ tin học AS – USSR. Khi chiếc máy tính – BESM – đã sẵn sàng, nó sẽ không hề thua kém với bất kỳ kiểu máy mới nhất nào của Mỹ và nó sẽ trở thành một thành tựu đích thực của những ý tưởng những người tạo dựng ra nó.
Sau khi chiếc MESM đã được hoàn thành, Zinovy Lvovich Rabinovich bắt đầu chỉ đạo các công việc thiết kế cho một chiếc máy tính chuyên dụng, Chiếc máy Tính Điện tử Chuyên dụng – tiếng Nga Spetsialnaya Elektronnaya Shetnaya Mashina, hoặc còn gọi là SESM, để giải các tập hợp của các phương trình đại số. Chiếc SESM là dự án cuối cùng của Lebedev ở Ukraine, nhưng nó và chiếc MESM đã mở đường cho rất nhiều các thao tác đặc trưng riêng biệt của các máy tính chuyên dụng sau này. Sau khi Lebedev chuyển lên Moscow, các sinh viên của ông như; Dashevsky, Shkabara, Pogrebinsky và nhiều người khác đã ở lại Ukraina, họ bắt đầu triển khai một chiếc máy điện toán mới, chiếc Kiev. Dù rằng tính năng hoạt động của chiếc Kiev còn thua xa chiếc máy tính M – 20 đời mới của Lebedev, nhưng nó vẫn là một công trình công nghệ tại thời điểm đó.
Năm 1958, Viktor Glushkov là lãnh đạo phòng thí nghiệm trước đây của Lebedev và chiếc Kiev dã được hoàn dưới sự chỉ đạo của ông. Sau này, chiếc máy đó được sử dụng một thời gian khá lâu tại Trung tâm Tin học thuộc Học viện Khoa học, nơi mà một phòng thí nghiệm máy điện toán được thành lập tại đây. Trung tâm Tin học này cuối cùng được tổ chức lại thành Viện Điều khiển học; Ngày nay nó được mang tên Glushkov, người đã sáng lập ra nó.
Glushkov đã phát biểu tại lễ kỷ niệm lần thứ 25 ngày thành lập chiếc máy MESM tại Học viện thuộc Hội đồng Khoa học Kỹ thuật, Viện Điều khiển học, ông đã bày tỏ lòng biết ơn đến tầm quan trọng của chiếc máy tính MESM trong công cuộc phát triển nền công nghệ máy điện toán ở Ukraina và ở khắp Liên Xô:

Không hề phụ thuộc vào các nhà khoa học của nước ngoài, S.A. Lebedev đã phát triển các yếu tố cơ bản để xây dựng một chương trình máy tính bộ nhớ lưu trữ. Dưới sự chỉ đạo của ông, chiếc máy điện toán đầu tiên ở châu Âu đã được ra đời. Nó có khả năng giải quyết các vấn đề có tính khoa học và kỹ thuật rất quan trọng, nó cũng là một vai trò chủ chốt để thành lập trường lập trình tin học Xô Viết.
Sự cống hiến của Lebedev cho nền khoa học Ukraina đã được thừa nhận. Một đường phố ở Kiev đã mang tên ông, Học viện Khoa học cũng đã tổ chức một cuộc thi trong danh nghĩa của ông. Những người đầu tiên đã được giành giải thưởng Lebedev trong cuộc thi Khoa học Điện toán gồm có: Mikhail A. Lavrentiev, Vladimir Andreevich Melnikov, Zinovy Rabinovich và tác giả của cuốn sách này. Tại Kiev, lối vào của tòa nhà thuộc Viện Kỹ thuật Năng lượng Điện nơi mà Lebedev đã từng làm giám đốc, có một tấm biển kỷ niệm đã được đặt ở đây để ghi nhớ thanh danh ông. Phát biểu tại lễ kỷ niệm, giám đốc Học viện Khoa học Ukraina – viện sĩ hàn lâm Boris E. Paton đã nhận xét:
Chúng ta luôn kiêu hãnh trước một sự thật rằng, tại Học viện Khoa học Ukraina ở Kiev thân yêu của chúng ta, nơi mà Lebedev — một nhà khoa học ưu tú đầu tiên đã phát triển mạnh mẽ trong các lĩnh vực công nghệ tin học, toán học và những hệ thống tự động hóa rộng lớn. Ông đã mở đường cho sự thành lập trường Khoa học Công nghệ Vi tính nổi tiếng ở Kiev, ngọn đuốc của ông sau này đã được tiếp tục thắp sáng bởi V.M. Glushkov. Hôm nay, chúng ta có Viện điều khiển học Glushkov, một trong những viện máy điện toán đầu tiên và rộng lớn nhất trên toàn thế giới
Lebedev sống và làm việc trong thời kỳ phát triển mạnh mẽ của những nền Khoa học điện tử, công nghệ điện toán, tên lửa cũng như trong lĩnh vực làm chủ ngoài không gian và năng lực nguyên tử. Nhà ái quốc Sergei Alexeevich đã đóng góp một phần công sức cùng với I.V. Kurchatov, S.P. Korolev và nhà toán học M.V. Keldysh vào những dự án vĩ đại nhất để tạo dựng lên một tấm lá chắn kiên cố cho tổ quốc. Vai trò quan trọng to lớn của máy điện toán do Sergei Alexeevich tạo dựng được thực hiện trong các dự án đó là không hề phóng đại. Tên ông đang đứng ở hàng cao nhất của những nhà khoa học vĩ đại trên thế giới.
http://sovietcomputing.com

Đua tài sáng tạo

http://i187.photobucket.com/albums/x79/nthach1/1-54.jpg
Chiếc máy tính BESM


Những khối đầu tiên để thành lập cơ sở nghiên cứu khoa học của nền công nghệ điện tử số đã được bố trí ở Moscow, nhưng tất cả đã được thay đổi vào cuối những năm 1940. Bởi do Lebedev, đã rời trung tâm nghiên cứu khoa học đến Kiev. Khi đó viện sĩ hàn lâm Nikolai G. Bruevich đã được bổ nhiệm làm giám đốc Viện Cơ khí Chính xác và Công nghệ Máy tính ở Moscow vào ngày 16/7/1948, ông không hề biết rằng những công việc bí mật trên chiếc MESM đang được tiến hành với một tốc độ cao nhất tại Kiev. Năm 1949, tin tức đầu tiên từ nước ngoài về chiếc máy tính hiện đại đã được truyền đến Viện Cơ khí Chính xác. Báo chí nước ngoài đã đưa tin, năm 1946 chiếc máy tính đầu tiên trên thế giới, chiếc ENIAC [the Electronic Numeric Integrator and Calculator] – (Máy tính và tích phân số điện tử ) đã được chế tạo tại Mỹ. Chiếc máy này được lắp 18.000 chiếc bóng đèn chân không và thực hiện được khoảng một ngàn phép tính trên giây. Sau đó, tin tức về chiếc máy tính có tốc độ nhanh hơn và được lắp với số lượng không nhiều đèn chân không đã xuất hiện tại Liên Xô. Do những thông tin còn rất sơ sài, nên nguồn gốc về sự xây dựng một chiếc máy tính còn chưa rõ ràng.
Một năm sau khi Viện Cơ khí Chính xác được thành lập, một ủy ban thuộc Đoàn chủ tịch Học viện Khoa học Xô Viết dưới sự lãnh đạo của Keldysh đến để ước định công việc của viện. Khá hợp lý, lá thư của Lavrentiev gửi cho Stalin đã thúc đẩy công trình nghiên cứu này. Ủy ban của Keldysh đã đi đến một kết luận làm mọi người bối rối: Công nghệ máy tính điện tử số đã nhanh chóng phát triển ở phương Tây, nhưng ngược lại ở Liên Xô nó lại nhận được sự quan tâm quá ít. Được sự khích lệ trong kết luận đó của ủy ban, Bruevich đã phê chuẩn một quyết định để tổ chức thành lập một Ban Máy điện toán tốc độ cao thuộc Ban Khoa học của Học viện Khoa học Kỹ thuật Xô Viết. Tháng chín năm 1949, ông giao cho một nhóm sáu nhà khoa học từ ban của ông tiến hành phát triển những thành phần thiết yếu để tạo dựng ra một chiếc máy điện toán.

Một người tham gia trong dự án, ông Petr Petrovich Golovistikov đã nhớ lại:
Có rất nhiều khách thăm quan đến để xem khi chúng tôi bắt đầu lắp ráp những phần cơ bản của chiếc máy tính,ví dụ như những Triger mạch lật…Tại thời điểm đó, tôi không hiểu tại sao Bruevich lại mời họ tới. Nó làm cho tôi cảm thấy rằng chúng tôi đã cho họ được vè công việc biết qúa ít. Trong những người tham quan đó có, bộ trưởng bộ chế tạo Máy và Công cụ kỹ thuật Liên Xô – Parshin, ủy viên Loskutov và viện sĩ hàn lâm Blagonravov. Việc này đã thúc đẩy tôi làm việc mỗi ngày từ mờ sáng cho đến tận khuy. Sau đó, tôi đã nhận thấy được ý nghĩa của cuộc viếng thăm này. Tôi đặc biệt nhớ đến một cuộc viếng thăm xảy ra trong tháng giêng năm 1950. Bruevich đã mời đến đây hai người, một người cao lớn, oai vệ và lịch sự; ông ta rất chăm chú lắng nghe những lừoi giải thích. Người còn lại, hơi thấp, đeo một cặp kính và ông đã làm tôi có ấn tượng rất mạnh. Ông trực tiếp nói chuyện và đưa rất nhiều câu hỏi với tôi. Ông muốn tôi cho ông ta xem các tín hiệu trong các điểm riêng biệt của máy tính và giải thích về tín hiệu thời gian trì hoãn trong các mạch tách rời. Ông yêu cầu thay đổi tần số máy phát điện để xác định rõ lĩnh vực quá trình hoạt đông của lược đồ. Sau khi làm xong, ông yêu cầu tôi chế tạo một nguyên mẫu trường mạch để kiểm soát máy chỉnh lưu. Ông ấy muốn rằng, trên mỗi một chiếc đèn điện tử sẽ mang một nguồn tải tăng thêm tương đương với các đèn khác, do đó tín hiệu trong mạch sẽ không bị ẩm và sự trì hoãn trong mạch sẽ ở mức tối thiểu. Qua đó, tôi đã được làm quen với Lavrentiev và Lebedev. Thời gian này, tôi biết rằng trong lĩnh vực máy tính đã được bắt đầu tiến hành thử nghiệm tại Viện năng lượng AS USSR dưới sự giám sát của I.S. Brook và ở Bộ chế tạo Máy và Kỹ thuật Công cụ, chiếc SKB-245 cũng đã được tạo dựng. Nhưng tôi hoàn toàn ngờ với thực tế là, chiếc máy tính đầu tiên của Liên Xô đã nhanh chóng được phát triển dưới sự chỉ đạo của Sergei Alexeevich ở Kiev.

Bruevich đã làm việc với Bộ chế tạo máy Xô Viết để thành lập ra ba tổ chức vào năm 1949 để tập hợp những sản phẩm khoa học: Viện Nghiên cứu Khoa học chuyên chế tạo máy tính [Phiên âm tiếng Nga, Nauchno-Issledovat'elskii Institut Schetnovo Mashinostroyeniya – NII Shetomash], SKB-245 và Xí nghiệp Máy tính [Phiên âm tiếng Nga, in Russian, Zavod Schetno-Analiticheskhik Mashin, hoặc SAM]. Quản lý cả hai bộ phận Schetomash và SKB-245 là Mikhail Avksentievich Lesechko.

Mặc dù trên thực tế cả ba tổ chức đó đã được chính phủ ra chỉ thị để xây dựng những phân tích vi phân giống như ở Mỹ đã xây dựng vào những năm 1930 và những năm 1940, nhưng Lesechko vẫn tin tưởng vào khả năng kỹ thuật của mình, ông đã đồng ý với đề xuất của Bruevich là thiết kế và chế tạo đèn chân không căn cứ vào máy điện toán. Song, sau một cuộc đến thăm Viện Cơ khí Chính xác đã làm thay đổi ý định của ông. Lev Israelevich Gutenmakher là giám đốc của một trong những phòng thí nghiệm của viện, đã thử chế tạo một chiếc máy tính không dựa vào đèn chân không, mà trên các rơle điện tử không tiếp xúc ( khuếch đại từ). Thí nghiệm này đã làm cho Petr Ivanovich Parshin, bộ trưởng bộ Chế tạo Máy và Công cụ Kỹ thuật chú ý và quan tâm.

http://i187.photobucket.com/albums/x79/nthach1/2-46.jpg
Chiếc máy tính BESM – 6


Khi đó, có một sự thay đổi trong ban lãnh đạo tại viện Cơ khi Chính xác vào giữa tháng ba năm 1950, một giám đốc mới được bổ nhiệm, Mikhail A. Lavrentiev, ông đã nhận thấy sự cấp bách của rất nhiều vấn đề phía trước. Đầu tiên là, ở trong viện hiện có rất ít các chuyên viên trong lĩnh vực công nghệ điện toán. Thứ hai là, một số ít các ban khoa học có liên quan còn tồn tại thì nằm rải rác khắp Moscow. Thứ ba là, chính phủ đã thông qua một nghị quyết ủy thác cho viện phát triển một chiếc máy điện toán mới – một dự án khổng lồ gồm có hàng ngàn chiếc đèn chân không và đặc biệt phức tạp hơn so với những gì Lavrentiev đã được nhìn thấy tại phòng thí nghiệm của Lebedev ở Kiev. Do đó, trong một chỉ thị ra ngày 20/3/1950, Lavrentiev đã bổ nhiệm Lebedev làm giám đốc phòng thí nghiệm số 1 của viện; Lebedev trong khi đó làm việc ở cả hai thành phố Kiev và Moscow. Cũng vào thời gian này, bộ chế tạo Máy và Công cụ Kỹ thuật được ủy quyền thiết kế và phát triển một chiếc máy tính khác dựa theo những ý tưởng của Gutenmakher.
Trước khi sắc lệnh của chính phủ được chấp thuận cho phát triển và chế tạo hai chiếc máy điện toán, Stalin đã yêu cầu, cần chỉ định một vài người đứng ra giám sát trên từng chiếc máy tính. Do đó, Lavrentiev và Lebedev thiết kế trưởng của chiếc BESM đã được Học viện Khoa hoạc Xô Viết đề cử và bộ chế tạo Máy và Công cụ Kỹ thuật cũng đã đề cử Lesechko và Yuri Yakovlevich Bazilevsky thiết kế trưởng của chiếc Strela (Mũi tên). Vì vậy, sự đua tài sáng tạo giữa hai chiếc máy tính SKB-245 – SAM và SRI – Schetmash đã ra đời. Rõ ràng , trung tâm hoạt động của nền công nghệ điện toán Liên Xô đã được rời từ Kiev về Moscow. Đối Lebedev, thì tình hình này xem ra phức tạp, nên ông đã mang tất cả các phác họa của máy tình tính từ Kiev về đề lên kế hoạch cho chiếc BESM
Theo ông Golovistikov:

Có nguồn tin nói rằng, toàn bộ giản đồ của chiếc BESM đã được phác họa trên các trang giấy và được Lebedev cất giữ trong các bao thuốc lá Kazbek. Vấn đề này hoàn toàn không đúng sự thật. Lebedev có rất nhiều sổ nghi chép dày trang, những cuốn sổ này được ghi chép cẩn thận những biểu đồ và những thiết kế, với tất cả các cấu trúc giản đồ của máy tính, các biểu đồ tạm tính của các phép toán và những mô tả chi tiết của tất cả các phương pháp hoạt động đơn lẻ. Ngay sau khi từ Kiev về, ông đã chuyển những khối lượng thông tin khổng lồ này ngay lập tức cho chúng tôi…
Lúc đầu, tôi không chắc chắn lắm về công trình mà tôi đang thực hiện. Lebedev đã phân công tôi thiết kế phần số học, nhưng ông cũng muốn tôi phải nắm rõ được các yếu tố cơ bản của những phần toán học khác. Kiril S. Neslukhovsky được ủy quyền phát triển phần điều khiển và cũng cần phải biết về toàn bộ sự hoạt động của chiếc máy tính. Neslukhovsky được phân công làm quản lý các hoạt động kỹ thuật của Sergei Alexeevich. Sau này vị trí này do Bardizh đảm nhiệm.
Để tìm những người thích hợp cho viện, Lavrentiev và Lebedev đã đến các trường cao đẳng tự tay lựa chọn những sinh viên có kinh nghiệm thực tế. Nhưng sinh viên này được tuyển làm nhân viên và ngay sau đó được phân công nhiệm vụ thiết kế cụ thể, những chuyên gia đã giám sát chặt chẽ trong thời gian phát triển những phần chính của máy tính cho chiếc nguyên mầu. Các sinh viên cũng tham gia vào chuẩn bị dự án khác có liên quan đến lĩnh vực chuyên môn của họ. Chỉ có một sự sửa đổi nhỏ, theo yêu cầu của các trường cao đẳng, ở đây cần có đủ các tài liệu để đáp ứng nhu cầu tốt nghiệp của các sinh viên.
Vào cuối năm 1950, công việc chuẩn bị trên những nguyên mẫu của chiếc BESM đã tiến hành nhịp nhàng. Mùa xuân năm 1951, nhân viên phòng thí nghiệm số 1 đã lên đến 15 người – nhiều chuyên gia có kỹ năng cao đã được tuyển dụng từ Viện Năng lượng Moscow. Ứng cử viên Khoa học kỹ thuật O.K. Guschin ( Khi đó là một công nhân lắp ráp) đã nhớ lại sự hình thành của đội ngũ trẻ tại viện do Lebedev giám sát:


Nó làm cho tôi cảm thấy là mọi người rất tự hào về sự tham gia của họ vào công việc quan trọng và vĩ đại này – Một tác phẩm của nền công nghệ máy điện toán Xô Viết, một sự khai sinh của một thiết bị khổng lồ, cái được gọi là "Phép màu điện tử" với hàng trăm ngàn thành phần.
Công việc của chúng tôi chạy suốt ngày đêm, không một ai đòi hỏi có thời gian rảnh rỗi. Chúng tôi xây dựng các nguyên lý cơ bản nguyên mẫu và các thành phần của chiếc BESM. Chúng tôi làm khung gầm và bệ đứng; chúng tôi khoan, tán đing rivê, lắp ráp và hiệu chỉnh những phiên bản khác nhau của các Triger mạch lật… Tại mỗi giai đoạn của công việc, Sergei Alexeevich luôn chứng tỏ là một người mẫu mực. Sau một ngày làm việc, ông thường ngồi đến twn 3 – 4 giời sáng trên bần điều khiển hoặc máy ghi dao động, tích cức tham gia vào công việc hiệu chỉnh máy tính

Trung tâm điện toán đầu tiên

http://i187.photobucket.com/albums/x79/nthach1/1-58.jpg
Những người đã sáng tạo chiếc BESM-6 (từ trái sang phải) Valentina Lauth, Aleksandr tomilin, Lev Korolev, Vladimir Smirnov, Andrey Sokolov, Valentina Ivanov, Leonid Zak, Vladimir Melnikov, Sergey Lebedev, Vladimir Semeshkin.


Tháng hai năm 1955, Hội đồng bộ trưởng Liên Xô đã ra một nghị quyết thành lập một trung tâm điện điện toán đầu tiên thuộc Học viện Khoa học; viện sĩ hàn lâm Dorodnitsyn được bổ nhiệm làm giấm đóc trung tâm. Đặt tại Viện toán V.A. Steklov, trung tâm chịu trách nhiệm chi phối hai chiếc máy điện toán: BESM và Strela. Mặc dù cả hai chiếc BESM và Strela đã hoạt động đồng bộ, như chúng vẫn chưa giữ vững mức độ liên tục như thiết kế. Do mức độ cấp bách của yêu cầu tính toán, chủ tịch hội đồng bộ trưởng Liên Xô N.A. Bulganin, đã tự chuẩn bị lịch trình hàng tuần cho các máy tính. Theo Dorodnitsyn, số lượng nhân viên trong đội ngũ tính toán thường xuyên vượt hơn 69 người thường trực ở tại trung tâm điện toán. Nhưng số người ở trong trung tâm không chỉ để giải quyết các vấn đề mà còn phải nghiên cứu lập trình. Bởi ở đây, hai chiếc máy tính Ural-1 và Ural-2 từ dòng máy tính khác đã được lắp ráp tại trung tâm chủ yếu sử dụng cho đào tạo và làm tài liệu hướng dẫn

Đoàn chủ tịch học viện đã thành lập một ủy ban để đứng ra so sánh hiệu suất hoạt động của hai chiếc máy tính BESM và Strela. Sau khi đã xem sét, Ủy ban đã cùng nhất trí đưa ra kết luận; chiếc BESM có triển vọng hơn để tiếp tục phát triển. Sau khi nghị quyết đã thống nhất, Viện Cơ khí Chính xác công nhận rằng đèn hình chân không sẽ làm tăng công suất của máy tính. Thời gian này đã là cuối năm 1954 đầu năm 1955. Ngay khi bộ nhớ đã nạp đầy vào các đèn chân không, chiếc BESM bắt đầu hoạt động hết công suất. Thậm chí sau đó hai năm, Chất lượng của chiếc BESM vẫn còn ngang tầm với những chiếc máy tính tốt nhất của Mỹ và là một chiếc máy tính đạt tốc độ cao nhất châu Âu. Trung bình, chiếc BESM thực hiện được ba – địa chỉ 8000 phép tính trên giây, tốc độ tối đã của máy là 10.000 phép tính trên giây.
Những phiên bản sau của BESM được sản xuất ra, chúng vẫn là những chiếc máy tính tốt nhất châu Âu. Năm 1958, BESM được đưa vào sản xuất hàng loạt. Ngược lại mẫu máy tính Strela chỉ dừng lại ở số lượng bảy chiếc nguyên bản và không được sản xuất thêm một chiếc nào nữa. Chiếc máy tính Strela đã được trung tâm điện toán gửi sang cho hãng Mosfilm để sử dụng làm thiết bị dựng phim.

http://sovietcomputing.com

” Nó sẽ trở thành một chiếc máy tính cỡ nhỏ tốt nhất!”

Sự quản lý rất cứng rắn của chính phủ Xô Viết không chỉ là nguyên nhân kéo dài sự trì hoãn sản xuất hàng loạt loại máy tính BESM. Chiếc máy M – 20 thế hệ mới - đã sớm hình thành do Lebedev phác thảo sau thất bại đầu tiên trong cuộc cạnh tranh. Hiệu suất của chiếc “20” đã được tham khảo có thể đạt 20.000 phép tính trên giây. Lebedev đã trực tiếp đề nghị cho sản xuất hàng loạt loại máy tính M – 20 chứ không phải là loại BESM. Những điều đầu tiên trong sự thành công của chiếc M – 20 là ở các khâu: Tất cả các nhân viên đã hoàn thành sự phát triển của các nguyên lý mới có hiệu suất cao, hầu hết bộ nhớ ferit mới nhất đã được lắp đặt và những thành viên của đội ngũ khoa học đã được tăng thêm về số lượng, cũng qua đây họ đã có thêm rất nhiều kinh nghiệm. Thêm nữa và có lẽ là điều quan trọng nhất, Sergei Alexeevich cũng đã đạt được nghị quyết của chính phủ đã ra chỉ thị là điều động dự án SKB-245 của Bazilevsky cùng hợp tác với Lebedev và Viện Cơ khí Chính xác. Viện cũng đã chỉ thị tiếp tục phát triển cấu trúc, thiết kế và các nguyên lý cơ bản chủ yếu của máy tính. Những tài liệu kỹ thuật và mô hình thí nghiệm sẽ do SKB-245 xây dựng. Lebedev được bổ nhiệm làm tổng công trình sư của dự án và Mikhail Kirillovich Sulim (của dự án SKB-245) làm phó.

Có ba người nhận trách nhiệm chỉ đạo dự án M – 20: Lebedev, Mikhail Romanovich Shura-Bura, và Golovistikov. Lebedev là người phát triển phần triết lý và cấu trúc của máy, Shura-Bura lập công thức cho một hệ thống lệnh và nghiên cứu phần các vấn đề về toán học và Golovistikov sẽ tự mình sắp xếp những kết quả của họ vào các đồ họa chi tiết dựa trên các yếu tố động lực (các đèn điện tử chân không thu nhỏ), ngoài ra ông còn đảm nhiệm thiết kế các hệ thống phần số học và các đơn vị điều khiển. Cấu trúc của máy, hệ thống lệnh và đồ họa của những phần chính trong máy tính đã nhanh chóng được hoàn thành. Rất nhiều các phép tính Lôgic đã được áp dụng và các địa chỉ biến cải cũng đã được giới thiệu, chúng được lập trình một cách đơn giản hóa.

Để tăng tốc độ và hiệu suất của phần số học, họ đã phát triển một hệ thống lệnh cứng để khuếch đại tín hiệu tốc độ. Kết quả, thời gian thực hiện cho các phép tính cộng đơn giản được giảm bớt một cách đáng kể, nó cho phép tăng thêm tốc độ và hiệu suất của máy tính. Hơn nữa, nó có thể thay đổi tức thì trên 1, 2 và 4 bit, do đó nó đã tăng tốc lệnh căn chỉnh và tiêu chuẩn hóa các kết quả từ những phép tính cộng và trừ. Vấn đề này và nhiều sự cải tiến khác nữa đã có hiệu ứng nhỏ lên những đèn điện tử chân không đang được sử dụng.

Cùng thời gian này, nhóm thiết kế đã tiến hành tạo lập bộ nhớ pherit, ổ nhớ tệp tin và thiết bị ngoại vi. Gần cuối năm 1955, họ khởi đầu xây dựng một nguyên mẫu tại viện. Năm 1956, không chỉ các đồng nghiệp tại phòng thí nghiệm số 1 mà còn cùng với các nhà khoa học từ các tổ chức khác, họ cùng tiến hành công việc hiệu chỉnh trên chiếc máy tính đang hoạt động. Có rất nhiều tổ chức rất quan tâm đến sự hoàn thành nhanh chóng dự án, bởi vì trong lúc đó Liên Xô đã rất cần đến loại máy tính này.

Golovistikov nhớ lại, có một lần Sergei Alexeevich đã phải kêu lên; “Nó sẽ trở thành một chiếc máy tính cỡ nhỏ tốt nhất!”. Vào đầu năm 1957, một mô hình máy tính thí nghiệm M – 20 tại SKB-245 đã được hoàn thành. Mọi người đã nhanh chóng tập hợp lại để tinh chỉnh nó. Lebedev được thừa nhận là một vai trò tích cực nhất, cũng như ông đã từng tham gia vào hiệu chỉnh chiếc BESM. Nhưng tình hình ban đầu không được như mong muốn. Mặc dù tất cả các yếu tố động đã kiểm soát lặp lại nhiều lần trên các mẫu nhỏ, nhưng độ tin cậy của chúng cũng đã có lần chưa được chính xác. Các nhân viên đã lưu ý đến vấn đề này trong giai đoạn hiểu chỉnh trong khi chiếc máy tính vẫn còn đang nằm tại Viện, nhưng họ không chẩn đoán được, do nhịp độ tiến triển nhanh chóng của lịch trình phát triển mẫu máy thí nghiệm rất quyết liệt.Tại SKB-245, một số nhân viên kỹ thuật đã truyền đi những tin đồn về sự không tương xứng của các yếu tố động và các sai sót trong căn bản. Họ đề xuất, làm lại tất cả theo hướng cũ bằng cách lắp một số lượng lớn đèn điện tử. Sergei Alexeevich và nhóm của ông đã cảm thấy rất thất vọng, bởi mọi việc đang tiến triển rất trôi chảy cho đến lúc này, nhưng bỗng nhiên lại xuất hiện một sự trở ngại. Do đó, Sulim cảm thấy rất lo lắng với những người quản lý của SKB-245, vì họ đã yêu cầu rằng dự án cần phải hoàn thành trong một thời gian rất ngắn.

Xét về tình hình của M-20, Sergei Alexeevich đã rất quyết tâm để sản xuất hàng loạt chiếc BESM. Khi đó có một vài điều kiện thuận lợi về cơ bản là khối lượng công việc đã được giảm bớt nên đã tạo điều kiện cho ông ra quyết định đó. Thứ nhất, nhóm ngiên cứu đã chuẩn bị sẵn cầu thành của M-20, vấn đề này đã tạo điều kiện thích hợp để sử dụng trong chiếc BESM. Thứ hai, họ cũng đã chế tạo thành công những chiếc đèn hình loại nhỏ rất đáng tin cậy, chúng có một số đặc trưng giống như loại đèn hình cỡ lớn mà trước đây đã sử dụng cho chiếc BESM, và những chiếc điot cao áp mang nguyên tố germani được thay thế cho những chiếc đèn điot đã sử dụng trước đây trong chiếc BESM mà không có bất kỳ sự thay đổi trong kế hoạch nào. Thứ ba, bộ nhớ ferit của M – 20 đã được sẵn sàng và có thể lắp ráp vào chiếc BESM thay cho những chiếc đèn hình lưu trữ.

Các kỹ sư hàng đầu như: Neslukhovsky, A.N. Zimariov, Vladimir Andreevich Melnikov, A.V. Avaev và những người khác, đã dẫn đầu trong sự chuẩn bị cho công cuộc sản xuất hàng loạt chiếc máy điện toán BESM. Từ đó họ không tham gia vào dự án M – 20 hoặc bất kỳ một dự án mày tính chuyên dụng nào khác, họ chỉ dùng những tài liệu kỹ thuật đã có sẵn và đã hoàn thành tất cả các công việc chuẩn bị cho tiến trình sản xuất hàng loạt chiếc BESM trong thời gian không đến chín tháng. Chiếc BESM-2 bề ngoài tương tự như như chiếc M – 20 đã được sản xuất vào đầu năm 1958. Trong khi đó, Golovistikov, Valery Nasarovich Lout và Andrei Andreevich Sokolov cũng đồng tiến hành thực hiện công việc trau chuốt lại cho chiếc M – 20 và cải thiện thêm độ tin cậy của nó.

Một năm sau đó, Ủy ban quốc gia đã xem xét lai chiếc M – 20 và gọi nó là " chiếc máy tính có tốc độ nhanh nhất thế giới" Sau đó, cả hai chiếc M-20 và BESM-2 được đưa vào sản cuất hàng loạt. Nhu cầu để sử dụng những chiếc máy tính tốc độ cao là rất cần thiết, lúc đầu chiếc M – 20 chỉ được sử dụng cho công việc trong các cơ quan vào những dự án then chốt nhất của Liên Xô. Sự tiếp tục sản xuất chiếc BESM-2 dần giảm bớt do Liên Xô có nhu cầu cao để thiết kế nó trở thành những chiếc máy cho tính toán trong khoa học.
Những đội ngũ khoa học ở cả hai Viện Cơ khí Chính xác và SKB-245 đã chính thức được để nghị tặng thưởng phần thưởng Lê Nin cho công trình máy tính M – 20, nhưng Lebedev trong thời gian vẫn còn phải trải qua một vài số mệnh như ông đã từng gặp ở dự án MESM: Sự bổ nhiệm bị bãi bỏ, điều này cho đến giờ vẫn chưa rõ nguyên nhân. Tôi chỉ biết rằng, một ủy viên của Ủy ban phần thưởng quốc gia, nguyên là giám đốc Viện Cơ khí Chính xác – Bruevich, đã đưa ra quan điểm cá nhân của ông ta về mức độ kỹ thuật của chiếc M – 20, tuyên bố rằng vào thời điểm đó chiếc máy tính nghiên cứu quân nhu thuộc hải quân của Mỹ (NORC) cũng đã thực hiện được 20.000 phép tính/giây. Điều này là không đúng sự thật. Bruevich đã quên không đề cập rằng chiếc NORC được sử dụng hơn 8000 chiếc đèn hình chân không, ngược lại chiếc M – 20 chỉ cần đến có 1600 chiếc. Mặc dù ông ta đã phê chuẩn cho sản xuất hàng loạt chiếc M – 20, nhưng những bình luận của ông ta cũng đã tác động đến quyết định của Ủy ban để không trao phần thưởng Lênin cho nhóm của Lebedev.

Bất chấp những kình địch của ông ta, Lebedev vẫn đạt được những may mắn bởi vì ông thực sự yêu mên công việc của mình. Trong thời gian tôi chuẩn bị bản thảo này, tôi có đến thăm một trong số những người thiết kế M – 20 hiện vẫn còn sống, Golovistikov – người đã nói một cách rất ấm áp về Lebedev, về những khả năng của ông cho đến sự truyền cảm hứng của ông đến các đồng nghiệp cho sáng tạo và về sự rất quyến rũ riêng của ông. Golovistikov đã nhớ lại, trong thời kỳ những chiếc BESM và M-20 được phát triển, đặc biệt về cuộc sống của Sergei Alexeevich trong thời gian đó, trong một căn phòng tù túng dưới nền nhà, nhưng ông vẫn vui vẻ và lấy công việc để quên đi tất cả những điều thiếu tiện nghi sinh hoạt…

http://sovietcomputing.com

Không có người đề xướng ở đất nước tôi

Vào những năm 1960, các nhà khoa học Xô Viết đã đề xuất tiến hành xây dựng loại máy tính vi mạch thế hệ thứ ba. Đa số đã tin tưởng rằng rất cần thiết để phát triển một dòng máy tính tương thích phần mềm và phần cứng. Nhưng đây mới chỉ là một điểm thỏa thuận. Lebedev, đã chứng minh được đầy đủ những ý tưởng và khả năng của ông để dự đoán triển vọng trong tương lai của sự phát triển nền công nghệ máy tính, ông đưa ra đề xuất để tiếp tục tạo dựng một dòng máy tính sử dụng phổ biến có kích thức nhỏ và trung bình. Thêm nữa, ông còn đề nghị cho phát triển tiếp một siêu máy tính riêng biệt, bởi do công nghệ của nó hết sức khác biệt so với loại máy tính cỡ nhỏ được sử dụng phổ biến khác.
Vào cuối những năm 1960, Lebedev, Glushkov và các đồng sự của họ tin rằng, các nhà khoa học Xô Viết đã tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm trong nền công nghệ máy điện toán và cũng đã có một tiềm năng to lớn để tiến hành chế tạo. Họ yêu cầu được cộng tác với các hãng sản xuất máy tính lớn của Tây Âu để phát triển dòng máy tính thế hệ thứ tư trước khi nước Mỹ chế tạo ra nó. Nhưng đối thủ của Lebedev lại đưa ra một đề xuất cho lựa chọn khác – sao chép lại hệ thống máy tính IBM-360 thế hệ thứ ba của Mỹ đã chế tạo cách đó vài năm trước. Chính quyền Xô Viết đã thông qua nghị quyết cho phát triển dòng máy tính điện tử hệ thống đồng nhất [Phiên âm tiếng Nga là: Yedinaya Systema Elektronnoi Vuichislit'elnoi Mashini, hoặc ES EVM], nó được thiết kế đảo ngược lại từ cấu hình của loại IBM-360. Viện Cơ khí Chính xác không được đề cập đến trọng nghị quyết này. Khi thảo nghị quyết, tác giả đã cố gắng thuyết phục Sergei Alexeevich tham gia khai triển dự án IBM-360. Sau khi tham khảo ý kiến với những chuyên gia hàng đầu, Lebedev đã từ chối và nói: " Nhưng chúng tôi đã làm một việc gì đó rất phi thường!" Ý nghĩa của câu nói này là bất kể như thế nào thì ông cũng vẫn sẽ tiếp tục thực hiện công trình của mình trên dự án siêu máy tính.
Quyết định sao chép lại nguyên mẫu máy tính IBM-360 không thể có bất kỳ kết quả thực tế nào cho Viện Cơ khí Chính xác hoặc bất kỳ hãng công nghệ máy tính nào khác bằng không thì cho một tổ chức cạnh tranh. Viện Nghiên cứu Khoa học Công nghệ Máy tính Điện tử thuộc Bộ Công nghệ Radio – hoặc NISEVT, đã có tham vọng trở thành người dẫn đầu trong lĩnh vực này. Sulim, khi đó mới 40 tuổi được bổ nhiệm làm phó bộ trưởng Bộ Công nghệ Radio. Ông đã quá hiểu về tầm quan trọng của công nghệ máy tính cho nền kinh tế quốc gia và vào năm 1967, ông đã đề xướng một nghị quyết của chính phủ để xây dựng các xí nghiệp chế tạo máy tính trên khắp đất nước Liên Xô.

Theo như kế hoạch của Sulim, nòng cốt của các tổ chức phát triển nền công nghệ máy tính, ví dụ như SKB-245, Schetmash và Viện Cơ khí Chính xác tất cả các tổ chức này nằm trong sự kiểm soát của NISEVT. Nhưng phần đề xuất này không được chấp nhận. Tổ chức NISEVT được cơ cấu tại SKB-245 – một đối thủ cũ của Viện Cơ khí Chính xác. Vào lúc này, sau khi được thành lập một công việc chính là hoạt động văn hóa. Các nhân viên có khả năng cao của tổ chức đã có thể đánh giá được những lợi thế và những bất lợi của sự phát triển công nghệ máy tính nước ngoài để tự cải tiến cho những chiếc máy tính của họ. Trái lại, những đội ngũ khoa học của NISEVT được thành lập rất vội vàng và thiếu sự gắn kết. Thậm trí những chuyên gia hàng đầu được NISEVT tuyển mộ (chỉ một số ít người, bao gồm cả Rameev và Vladimir Konstantinovich Levin), cũng không thể ăn khớp được với nhau hoặc đã tạo ra những sự thay đổi trong tổ chức. NISEVT lại vẫn tiếp tục nhái lại những mẫu máy tính đã lỗi thời của nước ngoài, mặc dù chính quyền Xô Viết đã giao cho nó một trọng trách là nhóm dẫn đầu trong công cuộc phát triển công nghệ ES EVM.

Cuối cùng, chính phủ cũng quyết định cho sao chép lại hệ thống IBM-360, Sergei Alexeevich – một người đốt thuốc liến tục, đã không thèm để ý đến mối hiểm nguy của căn bệnh phổi, ông đến tìm gặp bộ trưởng Alexei Nikolayevich Kosygin để cảnh báo với ông ta rằng, nếu cứ đi nhái lại hệ thống IBM-360 thì sẽ dẫn đến sự diệt vong cho nền công nghệ máy tính Xô Viết. Nhưng ông ta nhất định từ chối và đẩy sự việc sang cho vị phó bộ trưởng, nhưng cuộc gặp gỡ giữa Sergei Alexeevich với vị này cũng chằng hề mang lại một kết quả gì. Sau đó, bệnh của Lebedev bị trầm trọng hơn. Đôi khi, cũng hy vọng ông sẽ bình phục, nhưng cũng chẳng được bao lâu. Sức khỏe của Lebedev dần bị suy yếu bởi những năm tháng căng thẳng và công việc không ngừng của ông. Ông được trao tặng huân chương Lênin vào lần sinh nhật thứ 70 ở ngay trong ngôi nhà ông. Khi đó, Lebedev đã rất yếu và cũng rất hiếm khi rời khỏi chiếc giường của mình. Phần thưởng đã mang lại cho ông một niềm vui bé nhỏ, bởi vì ông đã tận tụy với công việc và những cống hiến của đời ông cho khoa học.

Ngày 3/7/1974, Golovistikov từ Kiev trở về Moscow và đến thăm Sergei Alexeevich tại bệnh viện. Golovistikov đã nói với Sergei Alexeevich rằng ông ta mới đến thăm Feofania, nơi mà chiếc MESM được tạo nên. Lebedev rất chăm chú lắng nghe nhưng không nhìn vào ông ta, mà chằm chằm hướng mắt về một khoảng xa. Petr Petrovich nhớ lại rằng, cái nhìn đó như là hướng đến sự yên nghỉ cuối cùng của đời ông. Khi đó cũng rất bất ngờ, với bệnh tình trầm trọng Lebedev trở nên bị kích động, có lẽ ông đã hồi tưởng những năm tháng ở Kiev tuy cực khổ nhưng vui vẻ mà ông đã từng trải qua, nơi mà ông đã có thể thực hiện được những ý tưởng của mình. Đó cũng là ngày cuối cùng của một người lao động vĩ đại, một thiên tài khoa học và là một người đàn ông tuyệt vời – Sergei Alexeevich Lebedev.

Một người như Lebedev đã phải hứng chịu nạn quan liêu rộng khắp trong chính quyền Xô Viết và những quyết định không thận trọng của nó. Thật đáng tiếc cho Liên Xô, những lời tiên đoán của Lebedev đã trở thành sự thực. Ở Mỹ và các quốc gia khác, sự tiến triển trong nền công nghệ máy tính của họ ngày càng lớn mạnh trên phương diện Lebedev đã kiến nghị. Khi đó, các nước khác trên thế giới đang trên đà phát triển những chiếc siêu vi tính có hiệu suất cao và những chiếc máy tính cá nhân cỡ nhỏ. Chính quyền Xô Viết thì sử dụng một khối lượng tiền khổng lồ cho dự án máy tính gia đình ES EVM. Sao chép lại hệ thống IBM-360 đã xảy ra nhiều vấn đề, mở rộng thời hạn của dự án và thúc ép sự nỗ lực của đội ngũ thiết kế. Tất nhiên, một vài trị số được sao chép trong hệ thống đã lỗi thời dưới dạng điều khiển là những công nghệ mới, họ cũng đang trên đà phát triển một phạm vi rất lớn về các thiết bị ngoại vi và cũng đã đạt được những kỹ năng mới trong hệ thống máy tính "Xô Viết hóa" từ nước ngoài. Nói chung, các tiến triển mà nền công nghệ điện toán lúc đó đạt được là rất ít, đặc biệt là do các tài liệu của IBM-360 là rất khó kiếm…

http://sovietcomputing.com

Chương II
Di sản của nhà khoa học – một thành tựu mới

http://www.lib.ru/MEMUARY/MALINOWSKIJ/image83.jpg
Viktor Mikhailovich Glushkov



Viện sĩ hàn lâm Viktor Mikhailovich Glushkov được biết đến bởi những thành tựu to lớn của ông trong ngành điều khiển và toán tin học. Mặc dù sự đa dạng của những vấn đề thuộc khoa học nhưng vẫn làm cho Glushkov rất quan tâm đến chúng, tất cả đối với ông chỉ rút lại là một – vấn đề chung của thông tin và vi tính hóa. Tất cả các đồng nghiệp của ông cũng đòng ý rằng; ông lài một người có tài phi thường và là một trong những nhà khoa học lỗi lạc nhất trong thời kỳ hiện đại này. Bất cứ ai cũng có thể dễ dàng nhận ra điều đó ngay khi họ đọc được một trong những bản báo cáo hoặc được lắng nghe chỉ một bài phát biểu ông, cũng như chỉ đơn giản là nói chuyện với ông.

Glushkov đã đưa ra công bố bản lý thuyết thứ nhất thuộc lĩnh vực đại số khi tuổi đời mới hai mươi bảy. Ông đã xuất bản hơn tám trăm cuốn sách và bài báo nói về lĩnh vực điều khiển học, trong số đó có hơn năm trăm đầu là do chính ông viết, số còn lại là ông cùng cộng tác với các đồng nghiệp viết. Đa số những bài diễn văn của ông nói về điều khiển học và gần một trăm bài trong số đó có liên quan đến đề án máy vi tính và lý thuyết kỹ thuật. Glushkov sinh ngày 23/8/1923 trong một gia đình kỹ sư mỏ. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông đã nổi bật về các môn toán học và cơ lượng tử. Ông từng ước mơ trở thành một nhà vật lý, nhưng cuối cùng ông cũng không theo đuổi được nguyện vọng. Sau khi kết thúc năm đầu khoa toán ở trường đại học Novocherkassk, ông đã có cảm hứng hầu hết với các lĩnh vực hóc búa của toán học – đại số hình học tôpô. Sau ba năm làm việc trên giải pháp bài toán tổng quát thứ năm của Hilbert, ông đã trở thành nhà toán học đầu tiên trên thế giới giải được bài toán đó và cũng do đó ngay lập tức ông cũng trở thành một trong những nhà toán học hàng đầu của Liên Xô. Sau thành công nhanh chóng đó, ông đột ngột chuyển từ lĩnh vực lý thuyết sang lĩnh vực thực hành – điều khiển học, một lĩnh vực mà đã theo ông suốt đến cuối đời.

http://www.lib.ru/MEMUARY/MALINOWSKIJ/image87.jpg
Vera Ioxifovna Gluskova

Một điều không thể tin nổi là chỉ trong vòng có 5 năm, ông đã thành lập được Viện Điều khiển học Ukraina thuộc Học viện Khoa học và đã thu hút được một đội ngũ gồm có các nhà khoa học và các kỹ sư trẻ tuổi đầy nhiệt huyết. Trong những năm 1960 và những năm 1970, Viện này đã trở thành một viện nổi tiếng trên toàn Liên Xô cũng như trên thế giới. Glushkov đã xác định, điều khiển học là một môn khoa học của cả một hệ thống kiểm soát phức hợp liên quan đến qui luật, nguyên tắc và phương pháp cơ bản của qui trình thông tin, khi những chiếc máy tính được coi là phương tiện kỹ thuật cho thực hiện công việc khoa học đó. Định nghĩa này đã được trình bày trong bộ sách Bách khoa Điều khiển học và được xuất bản lần đầu tiên trên thế giới do Glushkov chủ động biên soạn, được ấn hành tại Nga và Ukraina. Lần xuất bản của cuốn sách vào năm 1974 cũng trùng hợp với sự phát triển phổ biến của nền điều khiển học trê toàn thế giới. Giữa những người đứng đầu trong số một trăm nhà khoa học Xô Viết tham gia vào chuẩn bị bộ sách Bách khoa (Glushkov là tổng biên tập), có đến hơn năm mươi người thuộc Viện Điều khiển học. Vào năm 1978, những người biên tập và các tác giả của các chương trong bộ sách bách khoa đã được tặng thưởng Phần thưởng Quốc gia Ukraina.

Cũng như nhà khoa học của Mỹ tên là Norbert Weiner, đã từng là một chuyên gia hàng đầu trong những năm đầu của sự phát triển nền điều khiển học. Glushkov cũng là một vai trò chủ đạo trong lĩnh vực này trong suốt những năm 1960 và những năm 1970. Những bản thảo của ông, Nguyên lý của máy tính số (Kiev: Naukova Dumka, 1967), Nguyên lý của Hệ thống Tự Chuyển động (Kiev: KVIRTU, 1962), Tiêu chuẩn Thiết lập của Điều khiển học (Kiev: AN-USSR, 1964), và những bản khác đã là những mục then chốt cho sự thúc đẩy nền khoa học mới trong những năm đầu. Những hoạt động của Glushkov không chỉ ở trong Ukraina: Ông đã có những bài thuyết trình về điều khiển học và các vấn đề thiết bị máy tính ở đa số các thành phố công nghiệp lớn của Liên Xô. Với kỹ năng diễn thuyết tài tình, nó đã trợ giúp ông trong các cuộc tích cực vận động cho ngành điều khiển học. Tập san chuyên ngành, Điều khiển học và Hệ thống Kiểm soát và Máy móc, nơi ông là chủ biên tập, nó cũng là một tờ chủ đạo để tạo dựng, phát triển và là phương tiện truyền thông luôn duy trì để đưa tin về điều khiển học

http://www.lib.ru/MEMUARY/MALINOWSKIJ/image88.jpg
Victor và Valentina cuối những năm 40

Thông thạo cả tiếng Anh và tiếng Đức, những ngoại ngữ này cũng đã trợ giúp đắc lực cho ông để làm những bản trình bày ở tại các diễn đàn khoa học thế giới và xuất bản ở hải ngoại, với những vấn đề này đã mang lại cho ông những công nhận của thế giới. Với danh tiếng trên thế giới của mình đã đưa ông trở thành chủ tịch và là ủy viên của nhiều chương trình ủy ban đại hội thế giới và đại hội qui trình thông tin. Ông đã có những bài diễn thuyết trong hầu hết các quốc gia chính trên thế giới. Ngoài ra, Glushkov còn là một cố vấn máy tính cho chính phủ Cộng hòa Dân chủ Đức và Bulgaria. Ông cũng là thành viên danh dự của Học viện Khoa học Balan, Học viện Khoa học Bulgaria, Học viện Khoa học Cộng hòa Dân chủ Đức và Học viện tự nhiên Leopoldina Đức. Các nhà xuất bản những tái bản của các Bộ sách Bách khoa Anh quốc, Bộ sách Bách khoa Mỹ và Bộ sách Đại Bách khoa Xô Viết đã mời Glushkov đến để giúp chuẩn bị cho các chương về "Điều hiển học". Glushkov đã thấy trước được phạm vi rộng lớn của nền thông tin trong xã hội của chúng ta ngay từ đầu những năm 1960, khi mà nền công nghệ máy tính ở Liên Xô và các nước khác trên thế giới vẫn còn ở thủa sơ khai và một số người còn đang mơ hồ về vai trò tương lai của nó trong nền kinh tế. Nhưng Glushkov đã có thể nhìn thấy toàn cảnh của sự phát triển, ứng dụng công nghệ máy tính cùng với điều khiển học và những lợi ích thiết thực của chúng cho nhân loại.
Glushkov đã để nghị chính phủ Xô Viết thực hiện bước đầu tiên một đề án phức tạp có phạm vi rộng lớn này: Thành lập một Hệ thống Toàn diện Máy tính trợ giúp Quản lý nền Kinh tế (OGAS).

Chín ngày trong năm 1982

http://www.lib.ru/MEMUARY/MALINOWSKIJ/image91.jpg
В.М. Глушков и разработчики ЭВМ "Промiнь". Слева направо: Н.А. Король, С.Б. Погребинский, Л.Н. Рогач, В.Д. Лосев, A.M. Дородницына, В.И. Журибеда, И.И. Попов, А.А. Стогний, А.И. Толстун

Trong khi tôi chuẩn bị và bảo vệ luận văn tiến sĩ tại trường đại học tổng hợp Moscow, tôi sống cùng với một vài nghiên cứu sinh Ukraina, họ đã giới thiệu tôi với viện sĩ hàn lâm Boris Vladimirovich Gnedenko từ học viện Khoa học Ukraina. Vào thời gian đó, Gnedenko là giám đốc Viện Toán và là bí thư viện sĩ ban Toán Cơ. Vào tháng ba năm 1956, ông mời tôi đến Kiev; đây là chuyến chuyến đi đầu tiên của tôi đến đó. Sau khi đi dạo một đoạn trong trường đại học Kiev, Gnedenko đã cho tôi xem hồ sơ cá nhân của những chuyên gia trẻ, họ đã tốt nghiệp và được tuyển chọn vào làm việc tại Viện Toán trong phòng thí nghiệm Lebedev cũ. Phòng thí nghiệm này được tách khỏi Viện Kỹ thuật Điện. Mùa thu năm 1956, trong chuyến đi tiếp theo, tôi đã chuyển hẳn về Kiev. Tôi trở thành trưởng phòng thí nghiệm thiết bị máy tính tại Viện Toán. Phòng thí nghiệm này có nhiệm vụ cải tổ lại thành một trung tâm điện toán của Học viện Khoa học Ukraina, theo một nghị định 1955 để thành lập những trung tâm điện toán trong những học viện trên toàn Liên Xô

Rabinovich nhớ lại:

Vấn đề này đã làm cho Glushkov rất khó khăn để giải quyết trong vòng nửa năm — thay vì lĩnh vực đại số hình Tôpô mà ông đã giành được những thành quả rực rỡ, nay ông phải chuyển sang điều khiển học, lĩnh vực mà hiện nay đằng sau nó thường có những người có thẩm quyền lên tiêng chỉ trích. Những nhân viên cũ của phòng thí nghiệm do Lebedev đích thân tuyển chọn, nay họ là những người có bề dày kinh nghiệm và là một nhóm các nhà khoa học kết dính. Đó cũng có thể là một lý chính để trả lời vì sao họ lại chưa được hoan hỉ khi chào đón một nhà lý thuyết toán học Glushkov, tuy nhiên với tư cách cá nhân, ông cũng giống như bao người khác từ lúc ban đầu. Tài năng của Glushkov là không thể bác bỏ, sự hiểu biết khác thường, sức hấp dẫn, sự nhiệt tình của ông đã tác động đến người khác về các môn khoa học mới và sự cần mẫn riêng đã đem lại lợi ích để hỗ trợ cho các nhân viên phòng thí nghiệm và sự phát triển của ông trong ngành điều khiển học. Giá trị của nó đã được đề cập trong một vài nghiên cứu chuyên đề được tiến hành thực hiện trong phòng thí nghiệm đã được ứng dụng cho MESM. Cụ thể là, tiến hành nghiên cứu nguyên lý lập trình – do Vladimir Korolyuk Ekaterina Yushenko tạo lập địa chỉ chế độ ngôn ngữ, tiếp theo là chương trình các phương pháp giải quyết tối ưu các vấn đề được Gnedenko, Vladimir Semyenovich Mikhalevich và những người khác tạo lập, Dashevsky là người chỉ đạo của nhóm này và được sự giúp đỡ của Solomon B. Pogrebinsky, Alla Leonidovna Gladish cùng một số người khác. Những nhân viên này cũng tham gia vào các công trình thiết kế khác và cùng tiến hành nghiên cứu, thẻ nghiệm các nguyên lý thiết kế máy tính mới, cụ thể là các Diôt ferit và các dụng cụ bán dẫn.
Trong thời gian này, chiếc máy tính SESM đã được thử nghiệm và đang hoạt động tại phòng thí nghiệm. Đây là chiếc máy tính đầu tiên của Liên Xô được hoạt động trên cơ sở bộ sử lý Vectơ Ma trận với cấu tạo đường ống dẫn của các phép tính và phối hợp với nhập và xuất dữ liệu các kết quả tính toán. Cấu trúc của chiếc SESM tương ứng với những ý tưởng của Lebedev, nhưng Glushkov không bác bỏ nó. Trái lại, ông còn rất quan tâm vào dự án này. Khắc phục sự thiếu thiện ý của những nhà thiết kế để làm một bản tổng kết về triết lý thiết kế máy tính SESM (chiếc máy tính đã được hoàn thành) Glushkov đã quyết định viết một cuốn sách về nó. Cuốn sách này được xuất bản tại Mỹ và hình như no là một trong những cuốn sách của Liên Xô được xuất bản tại nước ngoài.

Có một dự án đặc biệt tại phòng thí nghiệm là chiếc máy tính Kiev. Dự án này do Gnedenko thành lập và trực tiếp giám sát, phần thiết kế do Dashevsky chịu trách nhiệm. Chiếc máy tính được dự định đem sử dụng tại trung tâm máy tính mới được thành lập ở phòng thí nghiệm trước đây của Lebedev và được cho là một biểu tượng của một dòng máy tính mới trong công nghệ. Nó còn được cho là chiếc máy tính có thêm nhiều thành phần: hệ thống điều chỉnh không đồng bộ (hệ thống đầu tiên của Liên Xô), bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên Ferit (RAM), bộ nhớ bên ngoài trên các trống từ trường, một hệ thống nhập/xuất thập phân (giống như đã được lắp trên chiếc SESM), bộ nhớ thụ động với một tập hợp hằng số và các chương trình con của các hàm sơ đẳng và một hệ thống toán tử nâng cao, bao gồm cả một nhóm các phép tính với các địa chỉ được sửa đổi, cho phép các phép tính được hoàn thành trên các cấu trúc dữ liệu phức tạp. Nhóm các nhà khoa học đã tạo dựng chiếc MESM cũng được kết nạp vào để thiết kế chiếc Kiev. Các nhà khoa học thuộc Viện Toán – Korolyuk, Pogrebinsky, và Yushenko họ thiết kế các phép tính chọn lọc. Glushkov cũng đã tham gia nỗ nực vào giai đoạn cuối về thiết kế kỹ thuật, hiệu chỉnh máy tính, và cùng đóng góp chỉ đạo dự án với Dashevsky và Yushenko.

http://www.lib.ru/MEMUARY/MALINOWSKIJ/image93.jpg
ЭВМ МИР-2

Hồi ký của Viktor Glushkov. Ngày 3 tháng giêng năm 1982

... Trong ban năm, tôi đã vắt óc thử giải một định lý cơ bản trong bài toán suy thứ tư của Hilbert. Tiềm thức tôi luôn làm việc kể cả trong khi ngủ. Một vài lần trong đêm, tôi dường như đã giải được nó, nhưng khi tỉnh giấc vào sáng hôm sau, ra ngồi vào chiếc ghế thì than ôi; chẳng biết lý do gì, những điều đó trở thành một Lôgic sai lầm. Liên tục trong ba năm vắt óc, rồi cũng kết thúc vào năm 1955. Tôi và vợ cùng đi du lịch bộ hành ở Capcas. Khi đang leo trên một đồng băng ở Mt. Kazbek, tôi liền bật ra một ý tưởng có thể giải được bài toán của Hilbert.Tuy nhiên, tôi đã dùng phương pháp này rồi, nhưng trên thực tế tôi luôn sai lầm trong lập luận là bởi ban đầu tôi không tin rằng tôi đã giải được bài toán. Tôi tìm lại sai sót trong đáp án, nhưng không hề có. Trên đường trở về trên xe lửa, tôi nhanh chóng viết đáp án của bài toán và dùng thời gian trong sáu tháng tiếp theo để sửa lại cho hoàn chỉnh. Toàn bộ đáp án này dày 60 trang và được chứng minh chỉ bằng một định lý. Cho đến thời điểm đó, chưa có một ai trên thế giới nêu ra được một chứng minh ngắn gọn hơn cho bài toán. Công trình này đã mang lại cho tôi một danh dự là nhà toán học và một sự toại nguyện trong sáng tạo thật bao la không nói hết bằng lời…

Hồi ký của Viktor Glushkov. Ngày 4 tháng giêng năm 1982.

Tháng 12 năm 1957, chính phủ và đoàn chủ tịch Học viện Khoa học Ukraine đã ra một chỉ thị thành lập một Trung tâm Máy tính của Học viện. Vào thời gian đó, các nhân viên của chúng tôi gồm có hơn 100 người. Học viện Khoa học Ukraine đã bổ trợ tài chính để xây dựng trung tâm trên đường Lysogorskaya và một ngôi nhà căn hộ lớn cho nhân viên. Ngay từ khi mới bắt đầu, Trung tâm Máy tính được cung cấp ba chiếc máy tính; Kiev, MESM và một chiếc Ural-1. Trung tâm được thiết kế 400 khu vực làm việc và ba đại sảnh lớn để lắp đặt máy tính. Năm 1959, các nhân viên của chúng tôi được rời từ Feofania về Kiev, nhưng trung tâm vẫn chưa được xây dựng xong. Đây là một giai đoạn đáng lưu tâm trong lịch sử Trung tâm Máy tính. Theo yêu cầu kỹ thuật, nơi mà thiết bị máy tính được lắp đặt cần phải sạch sẽ và không khí phải được điều hòa. Vậy mà cho đến giờ này, chúng tôi đã kiểm tra khâu cuối cùng và bắt đầu khai trương lắp đặt chiếc Kiev thì tòa nhà chưa được đổ mái…

Chiếc máy tính Kiev đã đóng một vai trò quan trọng trong công việc của chúng tôi, tuy thế nó vẫn chưa được sản xuất hàng loạt. Chiếc Kiev tiếp theo được bán cho viện nghiên cứu nguyên tử quốc tế ở Dubna gần Moscow. Trong những năm 1956 – 1957, nền nghiên cứu hạt nhân bùng nổ. Do đó, sự công tác với học viện đã mang lại những trợ giúp và sự truyền đạt kiến thức cho chúng tôi rất nhiều. Một mặt, chúng tôi đang mang một trọng trách làm đầu tàu trong khoa học; mặt khác chúng tôi cũng phải trau dồi để cùng hợp tác với các tổ chức công nghiệp. Trong thời gian này, nhiệm vụ chính của tôi là thiết lập những qui tắc cơ bản của lý thuyết máy điện toán, phần lý thuyết mà tôi đã thực hiện xong vào năm 1961. Công trình ngiên cứu quả là vô cùng nghiệt ngã và tốn khá nhiều thời gian. Cả ngày tôi lăn lộn với công việc trong viện, tối đến tôi lại vùi đầu vào viết sách và báo chí, tôi thường viết bài đến tận năm giờ sáng. Công việc thật căng thẳng và liên miên mà chẳng có thời gian nghỉ ngơi, nó đã làm tôi giảm sút sức khỏe quá nhiều. Vào đầu năm 1963, tôi bị tai biến mạch máu não và phải nhập viện một thời gian ngắn. Sau đó, tôi buộc phải thay đổi thói quen làm việc và phải giữ gìn sức khỏe.

Vợ của Glushkov cũng đã cố can ngăn ông nên giảm mức độ công việc và khuyên chồng nên chú ý hơn đến sức khỏe của mình. Nhưng bà vẫn không thuyết phục được ông:
Anh ấy làm việc mười tám đến hai mười giờ mỗi ngày. Suốt ngày chỉ vùi vào công việc mà quyên cả ăn uống. Khi vừa về đến nhà lại vội vàng ngồi vào bàn và làm việc cho đến tận sáng, đôi khi đến tận lúc mặt trời lên. Viktor chắng bao giờ nghe lời khuyên về sự nguy hiểm nếu làm việc quá sức, nhưng lý do của anh đưa ra thì có thể thông cảm được. Trong một thời gian ngắn, anh ấy đã phải nghiên cứu mọi xu hướng mới nhất trong lĩnh vực khoa học của mình. Hơn nữa, anh ấy còn phải có trách nhiệm với một đội ngũ đông đảo các nhà khoa học trong thời này, chứ không phải là riêng mình anh nữa. Rất nhiều khó khăn trong tổ chức lại đến và những vấn đề mới đòi hỏi phải nỗ lực giải quyết. Sau khi anh ấy đã được điều trị, ngay lập tức lại trở về làm việc và có thay đổi một chút về lịch làm việc, nhưng thời gian nghỉ ngơi vẫn còn ít. Anh ấy ghi lại một mảnh giấy, nó thường được nằm dưới một tấm kính trên bàn làm việc ở nhà: "Hôm nay là ngày nghỉ đầu tiên trong của đời của bạn. Đừng nên lãng phí nó"


Hồi ký của Viktor Glushkov. Ngày 4/1/1982

Cuốn sách của tôi – Thiết Kế Máy Tự Động Số, được xuất bản vào năm 1961 nó đã trở thành nền tảng của xu hướng khoa học hiện đại trong Viện của chúng tôi và hầu như đóng một vai trò tuyệt đối trong quốc gia. Vào năm 1964, cuốn sách này đã danh dự được nhận phần thưởng Lenin. Tôi cũng còn viết một vài cuốn khác trong cùng thời gian này. Một cuốn giới thiệu về chuyên đề Điều khiển học cũng đã được tôi hoàn thành trong thời gian còn đang trong bệnh viện; cuốn sách này được xuất bản vào năm 1964. Cả hai cuốn sách này còn được xuất bản tại Mỹ và rất trên nhiều các quốc gia khác. Thời gian này, tôi còn viết các bài báo nói về cơ sở học thuyết, những bài báo này đã được đặt làm nền tảng cho rất nhiều công trình cùng thời điểm đó. Bài báo " Thuyết Trìu Tượng trong Máy Tự Động" được in trên tạp chí Thành Công của Toán Khoa Học, nó được coi là rất có giá trị trong khắp giới toán học. Bài báo này được Cộng hòa Dân chủ Đức và các nước khác in lại thành một cuốn sổ tay. Với sự ảnh hưởng của bài báo này, nhiều nhà đại số học của chúng ta đã trở nên bị thu hút vào học thuyết tự động. Tôi cũng lưu ý đến tương lai các trường học: Chúng ta nên cố gắng chú tâm đến thực tiến nhiều hơn là lý thuyết.

Cùng với nghiên cứu lý thuyết, chúng tôi vẫn tiếp tục theo đuổi công việc sáng tạo và ứng dụng nền công nghệ máy tính ở Ukraine. Khi đó, các xí nghiệp sử dụng thiết bị tin học tương tự đơn giản để điều hành sản xuất bằng máy tính. Trên mỗi qui trình công nghệ, họ tạo ra một thiết bị riêng biệt, nhất là mỗi thiết bị đó có thể được mô tả bởi phương trình vi phân đơn giản. Vào năm 1958, tại hội thảo tin học ở Kiev, tôi đã đề xuất chế tạo một chiếc máy tính đa năng được lắp một bóng bán dẫn, nhưng đề xuất này bi phản đối. Các nhà khoa học Moscow, do viện sĩ Vadim Alexendrovich Trapeznikov lãnh đạo và rất nhiều chuyên gia kỹ thuật máy tính Xô Viết cùng đưa ra phủ quyết vấn đề này, họ vẫn còn cho rằng, các loại máy tính phải phụ thuộc vào đèn điện tử chân không. Những thiết bị này thì đòi hỏi phải có một khoảng không gian rộng lớn và điều kiện khí hậu thích hợp, chúng trái ngược với thực tế sản xuất và về mặt kiểm soát qui trình công nghệ.
Khi này, Boris Malinovsky là một người đầu tiên tiến hành nghiên cứu chất bán dẫn, nó rất có ích cho chúng tôi trong đà phát triển chiếc máy tính điều khiển chung. Chúng tôi đã phác thảo ra những ý tưởng cơ bản, những ý tưởng mà rất có ảnh hưởng đến triết lý sống sau này: chiếc máy tính được lắp ráp bằng các dụng cụ bán dẫn, cần được sách tay, có độ bảo vệ đáng tin cậy, và một từ có độ dài 26 bits – đủ để kiểm soát đa số các qui trình công nghệ. Nhưng ý tưởng chính của chúng tôi là một giao diện đặc biệt có thể kết nối máy tính với các qui trình công nghệ.

Tương lai dựa trên thí nghiệm khoa học

Hồi ký của Viktor Glushkov 7/1/1982
Cuộc nghiên cứu về tự động hóa được bắt đầu với đề tài vi tính hóa hệ thống xử lý các số đo và dữ liệu. Vào đầu những năm 1960, chúng tôi thường xử lý các dữ liệu từ Đại tây dương bằng thiết bị điều khiển từ xa từ tàu nghiên cứu của trường đại học Vernadsky. Chiếc máy tính Dnepr có chức năng kiểm soát được ra đời với mục đích truyền thông tin, nó đã cho phép chúng tôi làm thí nghiệm tự động ngay tại Học viện Khoa học Ukraina, trước cả thời gian người Mỹ làm được vấn đề này. Người Mỹ họ sử dụng hệ thống CAMAC, nó được sản xuất vào năm 1967 và được cải tiến nhiều về mặt kỹ thuật, trong khi đó, chiếc Dnepr đã được thiết kế trước vào năm 1961. Năm 1972, một hội đồng chuyên nghiên cứu tự động hóa được thành lập tại Đoàn chủ tịch của học viện do Malinovsky làm chủ tịch. Khi đó tôi là phó chủ tịch Học viện kiêm giám sát hội đồng này, cùng với hai hội đồng khác là: hội đồng công nghệ máy tính do Stogny chủ trì và hội đồng chế tạo bằng máy tính do Vladimir Sergeevich Mikhailevich dẫn dắt.
Sự vi tính hóa nghiên cứu khoa học vật lý có kết nối chặt chẽ với sự thử nghiệm kỹ thuật tự động tổ hợp máy công nghiệp, công trình này đã được hoàn thành cho lực lượng hải quân và bên nghiên cứu hàng không. Khi chủ tịch học viện khoa học Liên Xô, ông Anatoly Petrovich Alexandrov nhìn thấy kết quả của chúng tôi, ông ta còn không thể tin nổi vào mắt mình nữa, và chúng tôi đã cho ông ta xem lại một hệ thống được lắp đặt trên một trong những chiếc tàu thủy của chúng ta, hệ thống này bao gồm 1200 kênh đưa dữ liệu thông tin đầu vào.

Bước tiếp theo, tôi đã hình dung để xây dựng thiết kế thuật toán, khi một chiếc máy tính không chỉ có thể xử lý các kết quả, mà nó còn phải kiểm tra được các giả thuyết và xây dựng thành lý thuyết dựa trên các cơ sở dữ liệu đã có sẵn. Đây là một công trình tương lai cho nghiên cứu khoa học bằng máy điện toán.
Các nghiên cứu của chúng tôi thường nhằm thúc đẩy những xu hướng mới trong các mạng lưới máy tính và các cơ sở dữ liệu. Chúng tôi tin chắc rằng, chúng tôi là những người đầu tiên trên thế giới đưa ra ý tưởng hòa mạng máy tính, cũng như truyền dẫn thông tin cho máy tính xử lý vượt đường dài. Bất kể rằng, nếu chúng tôi không phải là những người đầu tiên trên thế giới khám phá ra mạng máy tính, thì chúng tôi cũng là người đầu tiên thiết lập nên các thiết bị đầu cuối ở vị trí xa, khi mà chiếc Kiev đã có thể xử lý thông tin nhận được từ tàu nghiên cứu khoa học ở Đại Tây Dương.
Chúng tôi là người đầu tiên hoàn thành phác thảo dự án của một mạng lưới máy tính - Mạng Trung tâm Máy tính Liên Chính phủ. N. Fedorenko và tôi đã hoàn thành phác thảo này vào giữa những năm 1962 và 1964, dự án này do đích thân Kosygin – thủ tướng chính phủ Xô Viết ra chỉ thị. Khi mạng máy tính này được hoàn thành, nó sẽ cho phép chúng ta điều hành có hiệu quả các nền kinh tế, khoa học kỹ thuật và bất kỳ một thông tin nào khác
Hồi ký của Viktor Glushkov 8/1/1982

Tiến triển của bước nghiên cứu kế tiếp diễn ra có phần chậm chạp, mặc dù nó được thai nghén đã từ lâu: đây là bước lý thuyết của hệ thống kiểm soát kinh tế cho các ngành công nghiệp và hệ thống kiểm soát tự động các phương tiện kỹ thuật. Công trình nghiên cứu được tiến hành từ năm 1962, với việc tạo kế hoạch dự án cho các trung tâm máy tính toàn chính phủ, cho hệ thống trợ giúp bằng máy điện toán và cho các hệ thống kiểm soát công nghiệp, các dự án này được khởi đầu vào những năm 1963-1964. Sau đó, vào năm 1965, chúng tôi bắt đầu lập công thức cho hệ thống Lvov, một hệ thống có qui mô sản xuất vô tuyến rất lớn tại nhà máy TV Lvov. Skurikhin và Morozov chịu trách nhiệm về dự án này. Vào năm 1970, sau khi hệ thống được đưa vào hoạt động thành công, những người tạo lập ra nó được nhận Phần thưởng của Chính phủ Ukraina

Mùa hè năm 1965, Glushkov đến Lvov phát biểu tại một hội nghị được đỡ đầu bởi Lvov Sovnarkhoz (nhóm điều hành của chính quyền địa phương). Trong bài thuyết trình của mình, ông đã nhấn mạnh sự cần thiết đưa vào sử dụng các hệ thống kiểm soát xí nghiệp bằng máy tính. Giám đốc nhà máy vô tuyến Lvov, ông Stephan Ostapovich Petrovsky, trình bày trong bài diễn văn của mình đã đề xuất Glushkov cần xây dựng một hệ thống kiểm soát công nghệ tại nhà máy của mình và hứa sẽ trợ giúp đề này án ở mức tối đa. Glushkov rất rạng rỡ sau khi nắm được cơ hội này - ở thời gian đó, chưa có một hệ thống nào như vậy được xây dựng. Sau đó, Glushkov đã cử Skurikhin đến Lvov cùng với một đội ngũ gồm 15 người. Sau hai năm, hệ thống được hoàn thành. Skurikhin cùng với người phụ tá thân cận của mình đã sống tại Lvov hầu như toàn bộ thời gian đó, đôi khi còn làm việc hơn 12 giờ một ngày và híem khi được nghỉ ngơi. Nhớ về những ngày không thể quên đó, Skurikhin đã hồi tưởng lại buổi đón năm mới 1965: "Sau một ngày rất căng thẳng, tôi không quay trở về khách sạn, mà ngủ quên đi ngay trên bàn làm việc của mình. Vâng, tôi đã ngủ suốt đêm giao thừa sang đến buổi bình minh năm 1966."

giữ chỗ
Cuối những năm 1960, Cả Ủy ban Trung ưong và Hội đồng bộ trương Liên Xô

Giữ chỗ
nhận được tin người Mỹ đã hoàn thành kế hoạch xây dựng một số mạng lưới thông tin

Giữ chỗ
chậm hơn chúng tôi đến hai năm. Ở đây có sự khác biệt là Chính phủ Mỹ tuyệt nhiên không phản

Chương ba: Bộ ba vinh quang
"Không ai đặt sẵn cọc tiêu cho những người mở đường, trong sử sách cũng không có tấm gương nào cho họ" E.Asadov
I.S Bruk người đội viên tiên phong của kỹ thuật máy tính.
Năm 1939, trong một cuộc họp của Đoàn chủ tịch Viện hàn lâm khoa học Liên Xô người ta được nghe báo cáo của tiến sỹ khoa học kỹ thuật 37 tuổi Ysak Semenovich Bruk về bộ tích phân cơ khí cho phép giải phương trình vi phân đến bậc 6. Bộ tích phân này đựợc tạo ra trong phòng thí nghiệm hệ thống điện của Viện năng lượng thuộc Viện hàn lâm khoa học Liên Xô dưới sự hướng dẫn của vị tiến sỹ này. Báo cáo thu hút sự quan tâm đặc biệt bởi vì cái máy như vậy chưa hề có ở Liên Xô mà chỉ có ở Mỹ và Anh theo cùng một khuôn mẫu.
Nhà bác học đã giải quyết được một vấn đề kỹ thuật phức tạp - độc số bánh răng trong bộ tích phân này cũng đến nhiều nghìn chiếc. Khung máy với vô số thanh ngang và lỗ trục bánh răng chiếm trọn căn phòng diện tích 60 mét vuông. Việc lắp ráp bánh răng vào đúng chỗ mất từ vài ngày đến vài tuần. Theo cách phân loại hiện nay thì Máy tích phân của Y.S Bruk thuộc loại máy tính analog (tương tự).
Cũngtrong năm đó Bruk được bầu làm Viện sỹ thông tấn Viện hàn lâm khoa học Liên Xô. Có lẽ là bản báo cáo đã góp một phần quan trọng vào sự kiện này. Tuy nhiên những công trình chính của ông ta lúc đó là những nghiên cứu suất sắc trong lĩnh vực điện năng.
Không phải ngẫu nhiên mà Y.S.Bruk quan tâm tới việc tự động hóa công việc tính toán. Khi nghiên cứu vấn đề điện năng ông và S.A. Lebedev cảm nhận sâu sắc sự cần thiết của một chiếc máy tính dùng cho những nghiên cứu vốn đòi hỏi những phép tính phức tạp của họ.
Tiểu sử của hai nhà bác học này cũng giống nhau đến kỳ lạ. Cả hai cùng năm sinh, cùng học trong một trường đại học, "đi trên đôi chân của mình" trong cùng một cơ quan khoa học, cả hai cùng nghiên cứu vấn đề năng lượng để rồi dẫn đến kỹ thuật tính toán, cả hai đều trở thành lãnh đạo của những trường hàng đầu trong lĩnh vực máy tính.
Tính tiên phong là nét đặc trung nhất trong các công trình của Y.S. Bruk trong lĩnh vực kỹ thuật tính toán. Ông là người đầu tiên ở Liên Xô (cùng với B.I. Ramev) triển khai dự án máy tính điện tử kỹ thuật số điều khiển lập trình cứng (tháng 8 - 1948). Thời gian này máy tính như vậy chỉ có ở Mỹ ("Eniac" - 1946). Chính họ đã được cấp bằng sáng chế máy tính kỹ thuật số vào năm 1948, thật tiếc là sáng chế không được áp dụng trong thực tế đúng lúc.
Y.S Bruk là người đầu tiên đề xuất và thực hiện ý tưởng tạo ra máy tính nhỏ dùng trong phòng thí nghiệm.
Dưới sự hướng dẫn của ông, trong những năm 1950- 1951 đã chế tạo được máy tính điện tử kỹ thuật số đầu tiên của Liên bang Nga M-I lưu được chương trình. Máy tính M-I có 730 bóng điện tử, trong khi máy MESM có 6000 bóng điện tử. Sau khi được khai thác thử nghiêm vào đầu năm 1952, nó dường như là chiếc máy tính điện tử duy nhất của LB Nga được vận hành.
Trong máy M-1V M-I người ta thay bóng điện tử (diode) bằng chỉnh lưu bán dẫn, máy điện báo kiểu cuộn (teletype) để in những dòng dài và lần đầu tiên áp dụng hệ thống lệnh hai địa chỉ.
Chính những khát khao đi trước thời đại, luôn đạt được những kết quả nghiên cứu mới và mới hơn đã cản trở nhà bác học đưa công trình đến đích. Không phải ngẫu nhiên mà chỉ có một phần ba máy tính của ông được sản xuất theo lối công nghiệp. Ông nghiên cứu máy tính điện tử cũng xuất phát từ nguyện vọng được thể hiện năng lực sáng tạo vượt trội của mình trong một lĩnh vực khoa học kỹ thuật mới và cấp thiết. "Việc nghiên cứu máy tính M - I trong phòng thí nghiệm hệ thống điện Viện hàn lâm khoa học được tiến hành "nửa hợp pháp", ngày nay người ta gọi đó là thú vui của các nhà lãnh đạo." (Trích hồi ký của cựu cộng tác viên khoa học A.B. Zankind).
Cũng trong những năm đó Bruk vẫn tích cực tiếp tục nghiên cứu trong lĩnh vực năng lượng, ông đề xuất vấn đề máy điều khiển và làm rất nhiều để ứng dụng trong các trạm điện, ông cũng quan tâm cả vấn đề quản lý kinh tế và các lĩnh vực khác. Ông giao cho các học trò xuất sắc của mình là Nikolai Yakovlevits Matiukhin và Mikhain Aleksandrovits Kasev tiếp tục phát triển kỹ thuật máy tính. Tuy nhiên nhìn tổng thể thì sự đóng góp của cả thầy và trò đều rất đáng kể, thực tế sau này đã chứng tỏ điều đó. Sự ganh đua âm thầm của hai trường phái khoa học của S.A. Lebedev và Y.S. Bruk đã khuyến khích các tập thể khoa học, thật khó yên lòng trước thành tích của "đối phương", cũng thật khó so sánh kết quả và xác định người "chiến thắng". Chỉ có một điều rõ ràng: khoa học đã thắng, đó chính là tiến bộ khoa học kỹ thuật.

(tiếp theo)
Y.S Bruk sinh ngày 8 tháng Mười một năm 1902 trong một gia đình Do thái nghèo là công nhân nhà máy thuốc lá ở Minsk. Năm 1920 ông tốt nghiệp trường kỹ nghệ thực hành, năm 1925 - khoa Kỹ thuật điện trường МВТУ mang tên Bauman ở Matscova. Ông tham gia các hoạt động khoa học ngay từ khi còn là sinh viên, luận án tốt nghiệp của ông làm nghiên cứu phương pháp mới điều khiển động cơ không đồng bộ. Sau khi tốt nghiệp đại học ông được cử đến công tác tại Viện kỹ thuật điện Liên bang mang tên Lê nin, ở đay ông tiếp thu được nhiều kinh nghiệm thực tế, tham gia xử lý hàng loạt động cơ dị bộ mới, chuyển đến vùng Đôn bát để điều chủnh hoạt động của các trạm điện.
Anh ấy thừa hưởng từ bố năng lực và lòng say mê khoa học kỹ thuật - bà Mira Semenovits (phó tiến sỹ nghệ thuật, sống ở Matxcova), chị gái ông nhớ lại. Khi còn học ở trường kỹ nghệ thực hành ông đặc biệt bị cuốn hút bởi các môn khoa học chính xác - toán, vật lý và kỹ thuật. Trong phòng thí nghiệm nhà trường đôi khi người ta cho ông những dụng cụ cũ kỹ không còn dùng đến nữa. Ở nhà máy "Energya" nơi ông bắt đầu đến làm việc, những người thợ cả nhân thấy lòng say mê đặc biệt của cậu bé đã tận tình chỉ dẫn cho ông về cấu trúc máy, cho ông một số chi tiết cũ.
Anh tôi đọc rất nhiều, anh ấy thích các tác phẩm của Jule Verner, Jake London, Fenimor Kuper. Bị lôi cuốn bởi thiên văn học, anh ấy đưa cho tôi đọc cuốn ".." của Flamarion. Anh ấy vẽ rất đẹp và đã có rất nhiều tranh chép được nhiều bức tranh. Trong các buổi diễn thử của tôi (tôi học trương nhạc) anh ấy thích nghe các tác phẩm của Bethoven, Traikovsky và Grig
Năm 1930 Bruk chuyển đến Kharkov tại đây ông lãnh đạo nghiên cứu chế tạo một số máy điện cấu trúc kiểu mới trong số đó có động cơ dị bộ an toàn cháy nổ..Năm 1935 ông quay trở lại Matxcova làm việc ở Viện năng lượng thuộc Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô (từ nay được gọi là viện Krgyzanovsky). Trong hồ sơ của ông vẫn còn lưu đựoc thư giới thiệu ông với giám đốc Viên là viện sỹ G.M Krgyzanovsky do viện sỹ K.Y.Shenfer , chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực máy điện. Khi biết bruk đến làm việc ở Viện năng lượng, Shenfer đã giới thiệu ông ta như " một nhà thực nghiêm xuất sắc, một kỹ sư và nhà khoa học tài năng". Trong đơn xin việc, Bruk viết ông muốn được nghiên cứu vấn đề cân bằng công suất trong truyền tải điện. Trong phòng thí nghiệm ông triển khai nghiên cứu tính toán các chế độ của các hệ thống năng lượng lớn. Họ đã tạo ra bàn tính dòng xoay chiều - một thiết bị tính toán chuyên dụng của mình để mô phỏng các mạng điện phức tạp. Nhờ những công trình này, tháng 5 năm 1936 ông được phong hàm phó tiến sỹkhoa học kỹ thuật mà không cần bảo vệ luận án, tháng 10 năm đó ông bảo vệ luận án tiến sỹ đề tài "Sự cân bằng dọc của đường dây tải điện".
Trong những năm trước chiến tranh ông chú tâm vào chế tạo bộ tích phân cơ khí. Nhờ những kết quả của việc này mà ông được bầu làm viện sỹ thông tấn Viện hàn lâm khoa học Liên Xô như chúng ta đã nhắc đến trên đây. Trong những năm Chiến tranh vệ quốc vĩ đại trong khi vẫn tiếp tục nghiên cứu trong lĩnh vực năng lượng ông nghiên cứu thành công vấn đề điều khiển hệ thống phòng không, đặc biệt là đòng bộ được hỏa lực máy bay, cho phép bắn qua cánh quạt máy bay. Năm 1947 ông được bầu làm viện sỹ học viện pháo binh.Trong những năm đầu sau chiến tranh ông chỉ đạo nghiên cứu vấn đề ổn định tĩnh của hệ thống năng lương. Thiết bị điều khiển tần số và công suất phản kháng dùng cho các trạm điện lớn nhất của đất nước đã được hoàn thiện. Việc nghiên cứu thiết bị tính toán theo công nghệ analog vẫn được tiếp tục. Ông đã chế tạo bộ phân tích vi phân điện tử EDA (thiết kế chính N.N. Lenov) dùng để tích phân những phương trình đến bậc 20.

(tiếp theo)
Vào cuối những năm 40, bị hấp dẫn bởi những tài liệu công bố ở nước ngoài về máy tính điện tử kỹ thuật số, Bruk tích cực tham gia hội thảo khoa học về tự động hoá quá trình tính toán (được tổ chức bên cạnh Đoàn chủ tịch Viện hàn lâm khoa học Liên Xô theo sáng kiến của viện sỹ N.G Brukevits). Năm 1947 trong hội thảo người ta đặt ra vấn đề thành lập Viện kỹ thuật tính toán. Được sự ủng hộ tích cực của chủ tịch Viện hàn lâm khoa học Liên Xô viện sỹ S.Y. Vavilov, tháng 7 năm 1948 Viện kỹ thuật tính toán và cơ khí chính xác đã được thành lập. Bruevits được bổ nhiệm làm giám đốc. Dường như Bruk và phòng thí nghiệm của mìnhgiống như đội viên tiên phong của kỹ thuật máy tính sẽ nằm trong thành phần của Viện mới thành lập này. Thời gian này ông và Rumev đang thực hiện dự án Máy tính điện tử kỹ thuật số, cũng chính họ triển khai "Dự án tổ chức các phòng thí nghiệm trực thuộc Viện kỹ thuật tính toán và cơ khí chính xác để nghiên cứu chế tạo máy tính điện tử kỹ thuật số". Nhưng ngày nay không thể xác định được tại sao chuyện đó đã không đựơc thực hiện. Có thể có vài lý do; thứ nhất là lúc đầu ngoài tên gọi thì Viện đó chẳng có gì - không nhà, không trang thiết bị. Thứ hai, người lãnh đạo Viện mới là viện sỹ N.G Bruevits không ủng hộ phát triển máy tính điện tử kỹ thuật số vì chính ông ta là nhà cơ khí và đặt nhiều hy vọng vào phát triển máy tính cơ học. Không loại trừ lý do thứ ba là Bruk đã không đánh giá đầy đủ tính chất phức tạp của việc chế tạo máy tính điện tử, Ông cho rằng thiết kế của mình và Ramev rất xuất sắc và thậm chí là bước quan trọng để chế tạo máy tính điện tử, và có lẽ ông tin phòng thí nghiệm của mình đủ sức chế tạo ra máy tính điện tử. Và ông đã nhầm to.
Năm 1949 Ramev được gọi vào quân đội, Bruk còn lại đơn độc. Dự án máy tính đện tử kỹ thuật số không còn đủ tầm đã bị xếp xó. Tuy nhiên Bruk đã không cho tính hiếu thắng của mình ngủ yên. Bản tính dễ xúc động của ông đã bị khuấy động bởi nhưng thông tin Viện cơ khí chính xác đã bắt đầu chế tạo máy tính điện tử có sự tham gia của M.A Lavrechev và S.A. Lebedev.
Tháng Giêng năm 1950 Bruk đề nghị phòng Tổ chức Viện năng lượng Matxcova tuyển cho ông những kỹ sư trẻ có năng lực mới tốt nghiệp khoa Vô tuyến điện. Thời đó những kỹ sư như vậy rất "đắt khách", chủ yếu được đưa vào làm việc trong các cơ quan bí mật thực hiện các nhiệm vụ quan trọng cho chính phủ. Vì vậy Bruk chỉ có thể tuyển được những người bị các cơ quan đó từ chối do có "tì vết" trong lý lịch (nhưng tuyệt nhiên không phải do không đủ tài).
Và ông đã có được một người như vậy, tháng 3 năm 1950 phòng cán bộ Viện năng lượng Matxcova phái đến phòng thí nghiệm của ông một “đứa con của kẻ thù”, đó là kỹ sư Nicolai Yakoleevits Matiukhin vừa tốt nghiệp bằng đỏ vì thành tích học tập và tham gia nghiên cứu khoa học trong sinh viên nhưng không qua được hội đông xét duyệt để làm nghiên cứu sinh. Cũng có thể nói việc bổ sungmột người duy nhất như vậy là may mắn bởi chỉ 2 tháng sau Bruk đã trình lên Đoàn chủ tịch Viện hàn lâm khoa học Liên Xô việc chế tạo máy tính điện tử kỹ thuật số, sau này được đặt tên là M-1
Ban đầu chàng chuyên gia trẻ trong lĩnh vực kỹ thuật vô tuyến điện không thể hình dung được máy tính điện tử là thế nào. Anh ta không thể hiểu ngay nhiệm vụ đầu tiên của người phụ trách là thiết kế bộ giải mã, một bộ phận quan trọng của máy tính mà lại không dùng đèn điện tử. Bruk thu thập những tài liệu cần thiết, trao đổi bàn bạc nhiều lần với người học trò mà ông yêu mến, giải thích cặn kẽ về nguyên lý hoạt động của máy tính điện tử, về hệ đếm nhị phân và các phương pháp tính toán. Ông đã gợi lên cho anh ta một ý tưởng rất quan trọng để chế tạo các thành phần lôgic sử dụng bộ chỉnh lưu ôxit đồng của Đức thay cho bóng điện tử. Bây giờ, ngoài Bruk và người học trò yêu của ôg thì liệu ai có thể kể lại là bằng cách nào họ đã xây dựng cấu trúc của máy tính điện tử M-1. Chỉ có thể khẳng định theo lời những người trong cuộc rằng N.Y Matiukhin thực tế là kiến trúc sư chính của máy M-1 còn Bruk giữ vai trò của người hướng dẫn.

(tiếp theo)
Vào cuối những năm 40, bị hấp dẫn bởi những tài liệu công bố ở nước ngoài về máy tính điện tử kỹ thuật số, Bruk tích cực tham gia hội thảo khoa học về tự động hoá quá trình tính toán (được tổ chức bên cạnh Đoàn chủ tịch Viện hàn lâm khoa học Liên Xô theo sáng kiến của viện sỹ N.G Brukevits). Năm 1947 trong hội thảo người ta đặt ra vấn đề thành lập Viện kỹ thuật tính toán. Được sự ủng hộ tích cực của chủ tịch Viện hàn lâm khoa học Liên Xô viện sỹ S.Y. Vavilov, tháng 7 năm 1948 Viện kỹ thuật tính toán và cơ khí chính xác đã được thành lập. Bruevits được bổ nhiệm làm giám đốc. Dường như Bruk và phòng thí nghiệm của mìnhgiống như đội viên tiên phong của kỹ thuật máy tính sẽ nằm trong thành phần của Viện mới thành lập này. Thời gian này ông và Rumev đang thực hiện dự án Máy tính điện tử kỹ thuật số, cũng chính họ triển khai "Dự án tổ chức các phòng thí nghiệm trực thuộc Viện kỹ thuật tính toán và cơ khí chính xác để nghiên cứu chế tạo máy tính điện tử kỹ thuật số". Nhưng ngày nay không thể xác định được tại sao chuyện đó đã không đựơc thực hiện. Có thể có vài lý do; thứ nhất là lúc đầu ngoài tên gọi thì Viện đó chẳng có gì - không nhà, không trang thiết bị. Thứ hai, người lãnh đạo Viện mới là viện sỹ N.G Bruevits không ủng hộ phát triển máy tính điện tử kỹ thuật số vì chính ông ta là nhà cơ khí và đặt nhiều hy vọng vào phát triển máy tính cơ học. Không loại trừ lý do thứ ba là Bruk đã không đánh giá đầy đủ tính chất phức tạp của việc chế tạo máy tính điện tử, Ông cho rằng thiết kế của mình và Ramev rất xuất sắc và thậm chí là bước quan trọng để chế tạo máy tính điện tử, và có lẽ ông tin phòng thí nghiệm của mình đủ sức chế tạo ra máy tính điện tử. Và ông đã nhầm to.
Năm 1949 Ramev được gọi vào quân đội, Bruk còn lại đơn độc. Dự án máy tính đện tử kỹ thuật số không còn đủ tầm đã bị xếp xó. Tuy nhiên Bruk đã không cho tính hiếu thắng của mình ngủ yên. Bản tính dễ xúc động của ông đã bị khuấy động bởi nhưng thông tin Viện cơ khí chính xác đã bắt đầu chế tạo máy tính điện tử có sự tham gia của M.A Lavrechev và S.A. Lebedev.
Tháng Giêng năm 1950 Bruk đề nghị phòng Tổ chức Viện năng lượng Matxcova tuyển cho ông những kỹ sư trẻ có năng lực mới tốt nghiệp khoa Vô tuyến điện. Thời đó những kỹ sư như vậy rất "đắt khách", chủ yếu được đưa vào làm việc trong các cơ quan bí mật thực hiện các nhiệm vụ quan trọng cho chính phủ. Vì vậy Bruk chỉ có thể tuyển được những người bị các cơ quan đó từ chối do có "tì vết" trong lý lịch (nhưng tuyệt nhiên không phải do không đủ tài).
Và ông đã có được một người như vậy, tháng 3 năm 1950 phòng cán bộ Viện năng lượng Matxcova phái đến phòng thí nghiệm của ông một “đứa con của kẻ thù”, đó là kỹ sư Nicolai Yakoleevits Matiukhin vừa tốt nghiệp bằng đỏ vì thành tích học tập và tham gia nghiên cứu khoa học trong sinh viên nhưng không qua được hội đông xét duyệt để làm nghiên cứu sinh. Cũng có thể nói việc bổ sungmột người duy nhất như vậy là may mắn bởi chỉ 2 tháng sau Bruk đã trình lên Đoàn chủ tịch Viện hàn lâm khoa học Liên Xô việc chế tạo máy tính điện tử kỹ thuật số, sau này được đặt tên là M-1
Ban đầu chàng chuyên gia trẻ trong lĩnh vực kỹ thuật vô tuyến điện không thể hình dung được máy tính điện tử là thế nào. Anh ta không thể hiểu ngay nhiệm vụ đầu tiên của người phụ trách là thiết kế bộ giải mã, một bộ phận quan trọng của máy tính mà lại không dùng đèn điện tử. Bruk thu thập những tài liệu cần thiết, trao đổi bàn bạc nhiều lần với người học trò mà ông yêu mến, giải thích cặn kẽ về nguyên lý hoạt động của máy tính điện tử, về hệ đếm nhị phân và các phương pháp tính toán. Ông đã gợi lên cho anh ta một ý tưởng rất quan trọng để chế tạo các thành phần lôgic sử dụng bộ chỉnh lưu ôxit đồng của Đức thay cho bóng điện tử. Bây giờ, ngoài Bruk và người học trò yêu của ôg thì liệu ai có thể kể lại là bằng cách nào họ đã xây dựng cấu trúc của máy tính điện tử M-1. Chỉ có thể khẳng định theo lời những người trong cuộc rằng N.Y Matiukhin thực tế là kiến trúc sư chính của máy M-1 còn Bruk giữ vai trò của người hướng dẫn.

(tiếp theo)
Cha đẻ của MTĐT M-1, M-2, M-3
Sau khi nhanh chóng nghiên cứu cấu trúc MTĐT, Matukhin bắt tay nghiên cứu chi tiết các bộ phận logic-số học và các cum điều khiển bộ nhớ trên trống từ. Ít lâu sau ông có những người giúp việc đầu tiên. Tháng 9 năm 1950 người ta cử cô Tamara Minovna Aleksandridi đến phòng thí nghiệm để làm đồ án tốt nghiệp. Phòng tổ chức của Viện Năng lượng Matxcova "quẳng" cô đến đây khi biết rằng Bruk tiếp nhận các chuyên gia trẻ không theo lý lịch mà dựa trên năng lực của họ. Tuy người ta không chê gì lý lịch của Aleksandridi mà ngược lại. Nhưng họ của cô thì ... người ta đề phòng và các quan chức quyết định không mạo hiểm. Mặc dù có người trong số họ đã biết rất rõ là cô gái đã trải qua chặng đường chiến tranh vất vả . Nhưng về chuỵện này chúng ta sẽ nói đến sau. Nhưng Bruk không cho cô tham gia chế tạo máy tính điện tử mà giao nghiên cứu bộ nhớ - điện tử hoặc từ tính. Tamara chọn bộ nhớ điện tử. Khi đó Bruk giao cho cô nghiên cứu khả năng chế tạo bộ nhớ dùng ống tia điện tử trong máy dao động ký (Osilograph). Lúc đầu cộng tác viên phòng thí nghiệm V.V Karipsky hướng dẫn cô như một người làm tốt nghiệp, chẳng lẽ Bruk lại mong đồ án tốt nghiệp của một cô sinh viên lại trở thành một phần trong báo cáo về MTĐT M-1 (ông không tin tưởng phụ nữ).
Vào cuối mùa thu năm 1950 người ta nhận vào làm việc trong phòng thí nghiêm chàng sinh viên năm cuối khoa Vô tuyến điện Viện năng lượng Matxcova tên là Mikhin Aleksadrovich Karsev. Bruk kéo anh ta vào việc chế tạo thiết bị điều khiển MTĐT M-1 (biến tử lập trình chính) - đó là những phần phức tạp nhất của chiếc máy tính. Đồng thời Karsev cũng là đồ án tốt nghiệp về vấn đề ứng dụng bộ mã Hemming. Bộ mã này có độ tin cậy cao khi truyền thông tin đã được sử dụng khi nghiên cứu thiết bị điều khiển M-1. Giúp đỡ cho các chuyên gia trẻ là các ông Lev mikhailovich Jurkin ( nghiên cứu XU trên trống từ), Yuri Vasilievich Rogachev (thợ điện), Rene Pavlovich Shidlovsky (thợ điện). Năm 1951 được tăng cường thêm mấy người: Aleksandr Borisovich Zalkind, tốt nghiệp trường MEI tháng Hai năm 1950 (tham gia hiệu chỉnh cấu trúc số học nghiên cứu cấu trúc nhập và xuất dữ liệu) và Ygor Aleksandrovich Kokolevsky (kỹ sư thiết kế thiết kế khung máy MTĐT M-1)

(Tiếp theo)
Đối với một nhóm nhỏ các chuyên gia trẻ “chưa đủ lông đủ cánh” thì việc chế tạo MTĐT rõ ràng là một nhiệm vụ quá khó khăn, dù họ không nhận thức được điều đó. Có thể đó cũng là điều may mắn chăng? Những công việc tương tụ chỉ đựơc triển khai trên phạm vi cả nước và trên thế giới. Nhưng do tính cách của người hướng dẫn mà họ phải làm việc đó biệt lập với các cơ quan khác.
Căn phòng chật chội dùng làm phòng thí nghiệm không thích hợp với một công việc quy mô là chế tạo MTĐT sủ dụng hàng nghìn bóng đèn điện tử. Một khó khăn nữa là thường xuyên thiếu linh kiện đồng bộ. Nhưng nghị lực và sự tháo vát của Bruk đã giúp họ vượt qua. Ông đề nghị dùng linh kiện điện tử của Đức cho máy tính (do nước Đức bồi thường chiến tranh), đó là bộ chỉnh lưu ôxit đồng và đèn pentode (đèn năm cực giống như đèn 6Ж4 của Liên Xô); để làm bộ nhớ thì dùng ống tia điện tử của máy dao động ký - dễ kiếm và rẻ; còn thiết bị vào ra dữ liệu thì dùng máy teletype của quân đội Đức. Có thể nói không ngoa rằng trong cái rủi cũng có cái may. Và thế là MTĐT M-1 trở thành máy tính điện tử cỡ nhỏ đầu tiên sản xuất trong nước có sử dụng linh kiện bán dẫn và bộ nhớ dùng ống tia điện tử thông thường.
Tập thể thanh niên của phòng thí nghiệm rất phấn khởi. Họ làm việc từ sáng đến tối bởi rất phấn khích với ý nghĩ rằng họ là những người đầu tiên làm được máy tính điện tử kỹ thuật số, mở ra kỷ nguyên mới của tiến bộ khoa học kỹ thuật.

(tiếp theo)
N.Ya. Matukhin sống ở ngoại vi Matxcova cùng với mẹ trong một căn phòng nhỏ diện tích 5 mét vuông vừa đủ để kê chiếc bàn và hai cái giường. Bị cuốn hút bởi công việc ông chỉ nghỉ ngơi khi đã nửa đêm, không còn đủ sức và muốn về nhà nữa, ông đành ngủ lại trong phòng thí nghiệm. Cứ như vậy có khi hàng tháng. M.A. Karsev cũng không khá hơn. Khi mới đến Viện làm việc ông đã mắc bệnh lao.Có lẽ công việc được tiến hành trôi chảy cũng vì mọi người đều mê thể thao. Họ dành cả ngày chủ nhật cho thể thao - tổ chức những chuyến dã ngoại đến đập nước Istrin và say mê chơi bóng chuyền trong những giờ nghỉ ngơi hiếm hoi.
Sau gần một năm rưỡi thì máy tính M-1 được làm xong. Chính chín cộng tác viên không có học vị khoa học (trừ Bruk) đã nghiên cứu chế tạo máy tính điện tử. Nếu nhớ lại điều kiện làm việc lúc đó thì có thể đánh giá cao sức sáng tạo tuyệt vời của tập thể trẻ đó. Họ vẫn giữ được báo cáo về “Máy tính điện tử M-1” do giám đốc Viện năng lượng Matxcova, viện sỹ G.M Krgịanovsky phê chuẩn ngày 15-12-1951. Tài liệu này đã đi vào lịch sử kỹ thuật máy tính, ghi nhận lãnh đạo phòng thí nghiệm hệ thống điện, viện sỹ thông tấn Bruk và các cộng sự trẻ Aleksandridi, Zankind,Karsev, Matiukhin, các kỹ thuật vên Jurkin, Rogachev, Shidlovsky (xem phụ lục 4).

(tiếp theo)
Karshep nhớ lại thời chế tạo máy tính M-1:
Năm 1950 người ta bắt đầu tập hợp những người trẻ tuổi vào Viện Năng lượng mang tên Krjịjanovsky thuộc Viện hàn lâm khoa học Liên Xô đẻ phát triển kỹ thuật máy tính Xô viết. Trong số chúng tôi có Nikolai Yakovlevevich Matukhin là chuyên gia đầu tiên đã tốt nghiệp, sau này là viện sỹ thông tấn Viện hàn lâm khoa học Liên Xô, khi đó mới tốt nghiệp Viện năng lượng Matxcova mùa xuân năm 1950. Một vài người đã tốt nghiệp Viện năng lượng Matxcova giúp việc cho anh ta. Còn tôi là kỹ sư nửa mùa – sinh viên năm thứ năm Học viện vào làm thêm . Sau khi huy động lực lượng có thêm thợ lắp ráp Yuri Vasilievich Rogachev, người sau này được nhận giải thưởng nhà nước Liên Xô, phó tiến sỹ khoa học kỹ thuật, kỹ sư trưởng của Học viện. Người ta cũng cử đến làm việc cùng chúng tôi một chuyên gia trẻ mới tốt nghiệp học viên kỹ thuật là anh Pavlovich Shidlovsky, sau này là phó Tổng công trình sư, thủ trưởng một trong những bộ phận quan trọng của học viện, giải thưởng nhà nước Liên Xô. Chúng tôi có tất cả mười người. Trước khi đến đây làm việc không một ai trong số chúng tôi là chuyên gia trong về kỹ thuật tính toán, thậm chí còn không biết máy tính là có thật. Chúng tôi bắt tay vào chế tạo một trong những máy tính đầu tiên của Liên Xô, máy tính M-1 với lực lượng như vậy đó. Có thể chúng tôi đã kiêu ngạo nhưng tuyệt đối không làm ẩu.
Phòng thí nghiệm hệ thống điện nằm ở hai khu vực : một phần các căn phòng nằm ở tòa nhà chính của Viện ЭНИН (nhà 19 đại lộ Lênin), một phần ở tầng một và tầng hầm phần bên phải tòa nhà số 18. Các nhà năng lượng học chủ yếu làm việc ở tòa nhà chính của Viện, ở đó có máy tích phân cơ học để giải các bài toán. Nhà số 18 có bàn tính dòng xoay chiều dùng để mô phỏng các mạch điện phức tạp, cũng ở đây người ta bố trí các các khu vực sản xuất chủ yếu của phòng thí nghiệm: khu vực gia công cơ khí, khu vực gia công nguội và một xưởng lắp ráp được trang bị tốt. Có một kho nhỏ chứa linh kiện , dụng cụ đo lường vô tuyến điện và một số máy móc khác.

(tiếp theo)
Tôi đã học ở Matukhin những khái niệm đầu tiên về máy tính kỹ thuật số, chẳng hạn như có thể thực hiện các phép tính số học nhờ các mạch điện, và rằng hệ đếm nhị phân gồm số 0 và số 1 là tiện lợi nhất để tính toán và các con số này có thể thể hiện trong mạch điện tri-gơ có hai trạng thái bền vứng. Ông đã giảng tỷ mỷ các cụm số học làm việc ra sao, cách trình bày thật rõ ràng và dễ hiểu. Có cảm giác như là ông đã nghiên cứu chi tiết tất cả mạch điện của cụm số học.Tôi chỉnh sửa lại mạch điên triger trên bản vẽ của Matiukhin. Thực tế từ lúc đó bắt đầu nghiên cứu thực nghiệm các bộ phận cơ bản của máy M-1. Đến tháng Chín năm 1950 đã làm xong sơ đồ hoàn chỉnh củamột loại cụm số học có mạch cộng và mạch logic bảo đảm thực hiện tất cả các phép tính số học và logic. Mô hình chỉ ra rằng mạch điện làm việc tin cậy và rằng bộ chỉnh lưu ôxit đồng trong thiết bị thực hiện tốt chức năng của đèn điện tử hai cực.
Mặc dù Nikolai Yakovlevich chỉ vừa mới tốt nghiệp đại học nhưng ông hoàn toàn xứng đáng với vai trò tổng công trình sư của máy tính điện tử. Hơn nữa người ta coi ông và Bruk là đông tác giả của khái niệm máy tính điện tử “nhỏ”. Khái niệm này phần lớn xuất phát từ tình trạng vật chất nghèo nàn của phòng thí nghiệm, ban đầu không được thừa nhận. Chính vì chỉ có VHLKH LX cung cấp tài chính cho công việc này.
Mùa thu (tháng Mười) năm 1950 bắt đầu lắp ráp máy. Để lắp ráp người ta đã sử dụng hai loại panel: loại 10 đèn điện tử lắp thành 1 hàng và loại 22 đèn điện tử lắp thành hai hàng. Trước tiên người ta chế tạo panel một hàng với mạch số chứa tất cả triger, bộ giải mã, bộ cộng và van (điện) Sau đó một chút người ta lắp mạch biến tử lập trình tại chỗ và mạch biến tử lập trình chính do Karsev nghiên cứu chế tạo. Việc lắp ráp được làm trực tiếp ngay trong phòng thí nghiệm hệ thống điện do các công nhân hợp đồng thực hiện (Bruk đã xin chủ tịch VHLKH LX viện sỹ Vavilov cấp tiền). Cùng lúc đó cũng đã chuẩn bị chỗ để dựng và lắp ráp máy tính. Trong căn phòng diện tích 15 mét vuông người ta dựng một cái bệ kích thước 1,5 x1,5 m. Chính giữa bệ đặt một cột thông gió vuông góc có nhiều lỗ để gắn các khối. Bên sườn cái cột có lắp những thanh giằng để lắp các panel mạch điện.