Konstantin Balmont – nhà thơ quý tộc Nga.
 

Konstantin Balmont – nhà thơ quý tộc Nga.
(trích & phỏng dịch từ Konstantin Balmont )
http://www.litera.ru/stixiya/litimages/balmont.jpg
Nhà thơ Konstantin Dmitrievich Balmont là một nhà thơ có dòng dõi quý tộc sinh năm 1867 mất năm 1942. K. Balmont đã viết 35 cuốn sách về thơ, 20 cuốn sách văn xuôi, dịch hơn 10000 trang thơ của B. Blake, E. On, PB Shelley, O. Wilde, L. van Lerberg, Hauptmann, Baudelaire, Zaderman từ 30 loại tiếng khác nhau trên thế giới.

Ông sinh ra tại làng Gumnischi Shuisky tỉnh Vladimir trong gia đình Chủ tịch hội đồng thành phố Zemskov. Gia đình ông là người Scotland di cư sang Nga.
K. Balmont học Shuisky tốt nghiệp phổ thông năm 1886 sau đó vào Trường Đại học Luật nhưng năm 1887 đã bị đuổi vì tham gia nhóm học sinh chống đối.

Trong 1889 K. Balmont kết hôn với Larisa Garelinoy, nhưng hôn nhân không thành công. Một lần xích mích với vợ ông đã nhảy lầu tự tử nhưng không chết và đi cà nhắc suốt đời.
"Dưới bầu trời phương Bắc" xuất bản năm 1894 là cuốn sách đầu tiên của các nhà thơ, cuốn sách thứ hai "Trong vô hạn" (1895) và thứ ba, "Yên lặng" (1898). Ông đi nhiều đến các nước châu Âu, Pháp, Tây Ban Nha, Hà Lan, Anh và Italia.
Kế tiếp là "Ta sẽ như mặt trời" (1903), "Chỉ có tình yêu" (1905) Balmont đã đi theo một dòng thơ mới với nguyên lý chính là "kết hợp các ý tưởng, màu sắc và âm thanh."

Năm 1905 K. Balmont đi tới Hoa Kỳ và Mê-hi-cô. Kết quả của chuyến đi này ông mô tả hầu hết các đài kỷ niệm nổi bật của nền văn hóa cổ xưa Mexico. Sau đó K. Balmont tiếp tục sinh sống ở Paris và đi đến nhiều quốc gia khác nhau. Trong 1912 ông đi một vòng du lịch kéo dài gần một năm (Nam Phi, Úc, New Zealand, polynesia, Ceylon, Ấn Độ). Trong 1913 nhà thơ trở lại Mat-xcơ-va . Sau khi trở về quê hương K. Balmont đi khắp nước với các bài giảng của mình.

Là người không ủng hộ cách mạng tháng 10 nên từ năm 1920 ông chủ yếu sống ở Pari. Năm 1932 Balmont có dấu hiệu của bệnh tâm thần từ đó cuộc sống của ông hầu như ở trong bệnh viện và mất năm 1942 ở Noisy-le-Grand, gần Paris lúc đó bị Đức chiếm đóng.

Tác phẩm chính:

- Dưới bầu trời phương Bắc, 1889
- Yên lặng, 1898
- Những ngôi nhà nóng bỏng, 1900
- Ta sẽ như mặt trời, 1903
- Chỉ tình yêu. Bảy vườn hoa, 1903
- Thánh lễ của cái đẹp, 1905
- Những khúc hát của kẻ báo thù, 1907

Thể thơ sonnet của nguyên tác bị phá hủy hoàn toàn trong bản dịch này. Mà phá ở mức không bình thường, vì lẽ ra khổ kết chỉ có 3 câu thơ, đã biến thành 5 câu lê thê một cách rất không cần thiết.

Khổ thơ thứ 3 cũng chứng tỏ dịch giả hiểu sai, dịch lấy được, làm mất cái hay của nguyên tác.

Cảm ơn bạn :emoticon-0150-hands, đúng là mình cũng đang rất băn khoăn ở khổ thơ thứ ba nên post lên diễn đàn để được góp ý. Bạn có thể cho mình biết được bạn hiểu đúng nó như thế nào không? Mình thì hiểu nghĩa nó là Ai không yêu thì là người không tuân theo cac quy luật tự nhiên, như là các ngôi sao thì chuyển động và chân trời thì đẹp tuyệt diệu. Nhưng dịch thoát thành ý thơ thì đang vò đầu bứt tai.

Bạn nói vậy là bạn rât hiểu về thể thơ sonnet của Nga, mình đã nhìn ra hình thức của nó nhưng chuyển tải sang tiếng Việt thì chịu hoặc phải nghiên cứu thêm.

Thực ra khổ cuối mình có thêm một câu để nối vần và có thể trình bày nó như sau:
Anh ta hàng giờ nghe thần chết gọi tên.
Kẻ không yêu bị trừng phạt, hiển nhiên. Không thoát nổi nỗi buồn nhân thế
Ai đang yêu đó là người hạnh phúc. Dẫu mai sau hoá cát bụi thân mình.

Bài dịch này quả là đã phá thể thơ sonnet mà mới chỉ dịch nội dung bài thơ, chuyển sang thể thơ bảy, tám chữ trong tiếng Việt. Còn để dịch thành sonnet, chắc mới các bác nhà mình ra tay cùng dịch.

Chúc bạn cun09 một ngày vui vẻ và tôi cảm ơn bạn vì bạn đã đọc kỹ các bản dịch của mình và góp ý rất chân thành.

Tôi chưa hài lòng với bản dịch này như bạn và tôi sẽ hoàn chỉnh khi nào có thể

@ TQ: Tôi không biết làm thơ đâu bạn. Nhưng khi đọc thì biết sai biết đúng. Dịch mà bịa nhiều thì tôi không ưng.

Về khổ thơ thứ 3 thì tôi hiểu tàm tạm thế này (xin dịch nghĩa):

Ai không yêu là trái luật tự nhiên,
Bầu trời sao cũng vận hành theo luật đó,
Nhờ đó - chân trời đến thế diệu huyền.

Tuy tôi dịch ngô nghê, nhưng tôi tin là đúng ý, còn đoạn thơ bạn dịch không thể hiện được ý nguyên tác. Đó là chưa kể về vần thì hoàn toàn không đạt.

Còn thể sonnet thì tôi cũng không rành như bạn quá lời. Chỉ biết nó bắt buộc mỗi bài chỉ có đúng 14 câu, xếp theo trình từ 4 khổ: 4-4-3-3. Ngoài ra cách gieo vần chặt chẽ, bắt buộc, không thể tự do. Ví dụ ở khổ thứ 3 tôi vừa gõ đầu bứt tai vừa viết ra trên kia là đã theo đúng luật vần của nó, chỉ tội chưa thành thơ thôi.

Đoạn cuối của bạn là tăng thêm 2 câu (= 2 dòng thơ) chứ không phải 1 câu như bạn tự nhận. Mà tôi cũng đã nói điều đó trong bài post trước.

Cảm ơn bạn, mình xin dịch nghĩa của bạn cho khổ thơ thứ ba và sẽ nghiên cứu để có thể biến nó thành thơ chứ để thế thì người Việt đọc cách gì cũng không ra thơ như bạn nói.
Riêng khổ thứ tư mình sẽ xem lại để có thể thể hiện tốt hơn. Có vẻ như một thử thách vì lần đầu tiên mình biết đến thể thơ sonnet của Nga. Mình đã vào trang của Balmont đọc, thơ của ông rất hay nhưng không hiểu tại sao lại chưa được dịch nhiều ở Việt nam. Có lẽ do ông là nhà thơ quý tộc và không ủng hộ CMT10 chăng?. Quan điểm của mình thì cứ thơ hay là mình đọc chả quan tâm họ ở thể chế chính trị nào. Đó là lý do mình " múa rìu qua mắt thợ" để mở cho ông một chuyên mục mới tại đây, hy vọng các dịch giả của 3N giúp thơ ông đến được với người đọc Việt nam.
Mong muốn là như vậy nhưng "lực bất tòng tâm" vì tiếng Nga không phải là ngôn ngữ sử dụng thường xuyên của mình. Mình đã bỏ nó 23 năm rồi và mới quay lại ...
Dịch được đúng nội dung thông điệp của bài thơ và ra thơ đã là một khó khăn chứ dịch theo được thể thơ và vần điệu của thơ Nga thì là một đòi hỏi cao đối với mình. Vậy rất mong được bạn chỉ giáo thêm và nếu có tài liệu nào nói về thơ sonnet của Nga cho mọi người cùng đọc thì quá hay.
Cảm ơn bạn!

Xin giới thiệu một bài viết về thể thơ Xô-nê:
СОНЕТ — лирическое стихотворение, состоящее из четырнадцати стихов, построенных и расположенных в особом порядке. Строгая форма, требующая исполнения многих условий. Пишется сонет преимущественно ямбом — пятистопным или шестистопным; реже употребляется четырехстопный ямб.

843

14 стихов сонета группируются в два четверостишия и в два трехстишия (терцета). В двух четверостишиях, — в первой половине сонета, — как общее правило, должны быть две рифмы: одна женская, другая мужская. В двух трехстишиях второй половины сонета другие рифмы, которых может быть и две, и три. Примеры схем более употребительного расположения рифм таковы:

1) abba, abba, ccd, ede

2) abba, abba, cdc, dee

3) abba, abba, cdd, ccd

4) abab, abab, cdc, cdc

5) abab, abba ccd, eed,

и т. д.

Основною и самою красивою формою для первых двух четверостиший считается «опоясанные» рифмы: abba повторяющиеся в каждом четверостишии. Наименее стильными считаются схемы сонетных четверостиший не с двумя, а с четырьмя рифмами. Распределение мужских и женских рифм зависит от того, с какой рифмы начат сонет. Значительно больше разнообразия предоставляется в распределении рифм (две или три по желанию) по трехстишиям. Соблюдается строго лишь правило, что если второе четверостишие кончилось мужской рифмой, то первое трехстишие должно кончиться женскою, и наоборот. Построение трехстиший следует в особенности классическому правилу: если четверостишия построены на опоясанных рифмах по повторяющейся схеме abba, то третий стих первого терцета рифмует со вторым стихом второго терцета. Если же четверостишия построены на перекрестных рифмах, по схеме abab то в терцетах общею рифмою связываются два первые стиха второго терцета, и общею рифмою соединены последние стихи обоих терцетов. Вообще же третий стих первого трехстишия рифмует или с предпоследним или с последним стихом второго терцета. Все остальные формы более или менее отступают от основной. В общем идеальною, строго классическою формою сонета является его вид: abba abba 00d 0d0 (нулем обозначены свободные рифмы); а также форма:

abab abab 00d 00d.

844

Ряд условий ставится и звучащей стороне сонета (название от sonnare — звучать). Все стихи должны быть равномерны с положенным местом для цезуры. Рифма требуется наиболее совершенная. Для четверостиший одна рифма мужская, другая — женская; для трехстиший с двумя рифмами тоже самое, а с тремя — обе рифмы одного рода и одна другого. В трехстишиях должны быть иные рифмы, нежели в четверостишиях. Повторение рифм на всем протяжении сонета недопустимо. Недопустимо повторение в сонете (без особой поэтической надобности) одного и того же слова. Помимо строгого соблюдения внешней формы и указанных условий гармонии, сонет должен обладать внутренним строением, связанным с его содержанием и настроением, как законченное лирическое переживание, развитое в частях сонета и возвращающееся в последнем стихе к началу его — в первом стихе. Содержание предоставляется выбору поэта и необыкновенно разнообразно.

Особую форму представляет венок сонетов; он состоит из пятнадцати сонетов. Последний, 15-й сонет, называемый магистралом, связывает между собою все части «венка»; первый сонет начинается первым стихом магистрала и кончается вторым стихом магистрала; второй сонет начинается вторым стихом магистрала и кончается, третьим стихом и т. д., четырнадцатый начинается последним стихом магистрала и кончается снова первым стихом магистрала. Самый же магистрал повторяет первые стихи каждого сонета, последовательно развивающего идеи и образы магистрала. Литература об иностранном сонете весьма обширна. Указания на нее в энциклопед. словаре Брогауза и Эфрона — статья «Сонет» А. Горнфельда. На русском языке можно назвать только главу 9 книги Н. Н. Шульговского: «Теория и практика поэтического творчества».

В. Ч.

Сонет — определился как твердая форма в XIII в., в Италии. В XIII же веке из романского архитектурного стиля родился готический и в Италии был назван этим

845

именем, хотя и неправильно. Конечно, не сонет повлиял на готику, но романо-готическое миропонимание вылилось в соответствующие формы, наиболее могуче в архитектурные. Архитектура готическая победила романскую, в грандиозном размахе подчинила себе скульптуру, живопись, так называемые прикладные искусства. Точно и мудро копируя архитектурные достижения, поэзия откликнулась сонетом.

Понятно, что в это неповторимое время архитектурная готическая схема жила сознательно и бессознательно во всех умах. Основная эта схема (западного фасада) такова: прямоугольник, чаще удлиненный вверх и на нем по бокам два удлиненных прямоугольника башен (северной и южной), завершенные равнобедренными треугольниками шпилей — крыш, подчас как придатков (Реймский), подчас отсутствующих (Иорский), подчас весьма развитых (Кельнский).

Схема сонета: прямоугольник двух четверостиший (катрэнов), чаще по рисунку удлиненные и завершающие его тело два трехстишия (терцеты). Свойства архитектуры и поэзии таковы, что мы здание неизбежно начинаем снизу, начинаем же писать по разным причинам сверху страницы (раньше свитка, листа). Но архитектурный принцип начала и завершения настолько силен, что мы и теперь говорим: завершающая (корень верх) строка стихотворения в смысле последней, неизбежно по рисунку нижней; или эпилог — завершение романа. Этот принцип получил такую силу не от архитектуры только. И дерево, и трава растут так же. Если бы сонет рождался позже, искусственно, стилизируя архитектурную готику, он, может быть, и поместил бы терцеты вверху (в ложно понятом завершении). Но создатели сонета могли мыслить лишь логически правильно. Может быть даже, если бы сонет родился в эпоху не стиля, а стилизации, он, кроме того, что поставил бы терцеты в ложном верху, разместил бы их не один над другим, а налево и направо, проведя мысленную вертикальную линию хотя бы внутренними рифмами. Интересно, что в эпоху изживания

846

сонетной сущности появился рядом с искажениями сонета и обратный (обращенный, перевернутый) сонет, имевший терцеты вначале (вверху), катрэны (тело) в конце (внизу). Строились сонеты и с терцетами, заканчивающимися (вниз) лишними маленькими строками, как бы подражание завершениям готических башен.

Сонетисты спорили долго и упорно о том, трактовать ли первые 8 стихов сонета как одно целое, как два, или как 4 (обязательный знак препинания, остановка, repos после второго и шестого стиха, иначе в середине катрэнов). В конце концов, спор поныне решен компромиссно: катрэны разъединены по законам развития темы и следовательно большими остановками (repos), но соединены общими рифмами. Так же и творцы архитектурной готики, споря друг с другом, создали в конце концов типичную схему фасада, с одной группой элементов, делящих на этажи, с другой противящейся этому делению. Французы, впитавшие принципы Нотр-Дам, требуют до сих пор четырех repos в сонете. Когда Англия, претворив в себе германо-франко-итальянскую готику, дала свою англо-готику, она уменьшила стремление вверх, дала разнохарактерность двух основных этажей и не такую полную гармонию между наружным и внутренним видом, как в южных странах. Внутренность английской готики приближается к домашнему уюту, подчас даже давая деревянную облицовку; во Франции, в Италии, чем дальше на юг, тем более внутренность собора похожа на городскую площадь. То же и с английским сонетом. С Шекспира (XVI в.) он получил явно пониженное в сравнении с Петраркой содержание, разноликое строение катрэнов (baab, abab или наоборот). И если сонеты Данте и Петрарки таковы, что каждый камень их чувствуется со всех сторон и стены их постройки без обмана таковы же внутри, как и снаружи, то сонеты Шекспира и т. н. шекспировские, несколько пугая холодом одноликой архитектуры, успокаивают внутренним жизненным уютом. Пушкин выбрал инстинктивно англо-сонет, впитав культуры Шекспира и Байрона.

847

Первые готические сооружения с романскими традициями имели пропорции фасада в смысле отношения высоты к основанию приблизительно отвечающие принципам золотого деления. Первые великие сонетисты Данте (1265—1321) и Петрарка (1304—1374) закрепили за сонетным стихом определенную длину по количеству слогов (10—12), дающую как мера ширины по отношению к мере длины (высоты) приблизительно пропорции золотого деления. Принцип золотого деления более глубинно сказался в сонете отношением катрэнной части к терцетной (8 к 6; идеальное 8 к 5). Скоро готика стала подчеркивать свои архитектурно-инженерные достижения не всегда на основах чистой гармонии. Иногда при постройке башни или колонны бралось задание максимальной высоты при минимальном основании. То же видим при вырождении сонета. Появляется, особенно во Франции, щегольство укороченными стихами до предельной меры — одна стопа, даже один слог; не столько поэзия, сколько преодоление трудности задания. Многие готические соборы стоят столетия с одной башней. Эта картина сначала должна была восприниматься как явная незавершенность. Но, привыкнув к однобашенным соборам, поэты стали писать сонеты с одним терцетом. Интересна аналогия между неповторимостью орнамента кросс и пр. и слов в сонете.

Сонет был жив, пока жива была готика. Нет ни одной европейской страны, где с рождения готики до ее смерти прекратилось бы хотя на десятилетие готическое строительство. И нет ни одной европейской страны, где после того, как Петрарка дал жизнь сонету, сонеты не писали хотя бы десять лет. Каждое готическое сооружение вызывало горячие долгие диспуты. Сонеты вызывали и диспуты, и турниры, и дуэли. У сонета было столько же врагов, сколько и у готики. И столько же друзей, если не считать, что по началу, конечно, было более грамотных в архитектуре и безграмотных в книжкой грамоте, потом наоборот. Умерло готическое народное мышление с ведьмами, чертями, грешниками и святыми, столь же простыми и реальными, как предметы обихода. Умер в те же сроки и сонет.

848

Интересен вопрос о сонете в России, где история не знает органически возникшей готики. Одинаково чуждые русскому духу, архитектурная готика и сонет имеют здесь различные пути. Создав много подражательных, бездушных, никакой самобытной цены не имеющих «готических» фасадов, беседок, часовен, архитектура в России все же дала настоящие ценности, могущие быть названными русской готикой; хотя бы несколько башен московского Кремля. Здесь нет рабского подражания ни в материале, ни в основных, ни во фрагментных канонах; здесь не чужой мрамор, а свой кирпич, нот ни круглых, ни стрельчатых окон с цветными стеклами и пр. и все же это настоящая национальная готика. Спорным является вопрос, много ли здесь русского гения и участвовал ли он вообще, но то факт, что это новое возникло на русской почве. Что же сделал русский сонет? Получив готовую форму, он побоялся даже дать свой материал, т. е. свою рифмовку и метрику. До сих пор никто не решился взять в сонет трехсложного метра и дактилической и гипердактилической рифмы, более свойственных русскому языку, чем пятистопный и шестистопный ямб с женскими и мужскими окончаниями. И если уж стилизаторски подражать, то чистый ямб не годится.

Не говорю уже о более существенных деформациях, неизбежных при всякой здоровой акклиматизации. Создатели нескольких хороших образцов «русской готики» поняли простой закон, что если уж строить в каком-нибудь «стиле», то строить так, как бы выстроилось, если бы этот стиль здесь родился. Нет мрамора — есть кирпич; холод не позволяет больших окон — не надо. А русские сонетисты до сих пор строят беломраморные беседки в помещичьих садах, уменьшенные копии того, что видели в Италии. Построить же свой канон на основах канона национальной готики или того, что ей соответствовало, не достало ни силы, ни смелости.

Законы всего этого понятны. Русская светская литература начала расцветать тогда, когда начинало умирать сколько-нибудь самостоятельное русское зодчество. Тысячи западных поэтов могли

849

вдохновляться живыми, при них рождавшимися архитектурными памятниками и просто живой прекрасной уличной архитектурой. У нас только Феофан Прокопович, Ломоносов, Державин и те, кто с ними, видели живую русскую архитектуру. Начиная с Пушкина всем нам приходится любить вчерашний день архитектуры (если не завтрашний).

Без исторически осмысленной народной подосновы нет стиля. Нет и сонета. Есть 14 строк.

Иван Рукавишников.

Còn đây là ý kiến của nhà thơ, dịch giả Thái Bá Tân về Xô-nê:
Xônê (tiếng Italia: soneto, có nghĩa là bài hát nhỏ. Tiếng Anh, tiếng Nga và hầu hết các thứ tiếng khác đều đọc là xônét, ở Việt Nam quen gọi theo tiếng Pháp là xônê; theo truyền thống, trong bài này chúng tôi để nguyên như vậy), với tư cách một thể thơ hoàn chỉnh xuất hiện vào thế kỉ thứ 13, người sáng tạo ra nó có lẽ là những nhà thơ Provence (Pháp) và được củng cố phát triển tới đỉnh cao nhất trong tác phẩm của các nhà thơ Italia vĩ đại thời Phục Hưng, là Ðăngtơ và Pêtrac. Nó là một thể thơ có niêm luật chặt chẽ cả về cấu trúc lẫn quy tắc gieo vần, và nhất thiết bao giờ cũng phải mười bốn câu. Xônê cổ điển Italia được chia thành bốn khổ, hai khổ bốn câu và hai khổ ba câu, với hệ thống gieo vần như sau: abba - abba - ccd - ede, hoặc abab - abab - ccd - eed. Trong khổ thứ nhất, mà ngay câu đầu tiên, tác giả phải trình bày chủ đề bài thơ, nghĩa là giới thiệu với người đọc những gì mình định nói, và chủ đề ấy sẽ được phát triển tiếp ở khổ thứ hai. Trong hai khổ ba câu còn lại, tác giả sẽ trình bày cách giải quyết vấn đề đã nêu ở hai khổ trên và những kết luận rút ra từ suy nghĩ của người viết.

Từ thế kỉ thứ 16, xônê bắt đầu lan sang các nước châu Âu khác, trong đó có Anh. Lúc đầu các nhà thơ Anh viết theo hình thức cổ điển Italia (nhiều bài đơn thuần chỉ là bản phỏng dịch các tác giả nước ngoài), nhưng dần dần họ tạo được cho mình một hình thức riêng, gọi là Xônê Anh, gồm ba khổ bốn câu (abab - cdcd - efef) và hai câu kết (gg). Sêcxpia đã viết các bài thơ xônê của mình theo cách phân khổ và gieo vần này, nên nó còn được gọi là thể thơ Xônê Sêcxpia.

Từ ngày ra đời đến nay, xônê đã trải qua nhiều thăng trầm trong sự phát triển và áp dụng thực tế vào sáng tác của nhiều nhà thơ đủ mọi thời đại và dân tộc. Ðã xuất hiện nhiều thay đổi, biến dạng trong kết cấu và hệ thống gieo vần. Thậm chí có nhà thơ còn viết xônê bằng thơ không vần, và từ rất nhiều các quy tắc nghiêm ngặt của xônê cổ điển, chỉ còn giữ lại vẻn vẹn một yếu tố hình thức là mười bốn câu trong một bài. Mặc dù bị gò bó và bị chi phối bởi những ràng buộc về hình thức và bố cục như vậy, qua thực tế sáng tác, xônê vẫn tỏ ra là một thể thơ có sức sống mãnh liệt, và cho đến nay, khi trong thơ và nghệ thuật nói chung đang có xu thế phá vỡ các khuôn mẫu cổ điển cũ để tìm những hình thức diễn đạt mới phù hợp với thời đại, nó vẫn được nhiều nhà thơ khắp nơi trên thế giới yêu thích, nhất là khi cần phải bộc lộ những khía cạnh trữ tình và triết lí trong suy nghĩ của người viết. Cũng nên nói thêm là các nhà thơ xônê cổ điển còn xây dựng một hình thức thơ mới, gọi là Chùm xônê với những ràng buộc về hình thức còn chặt chẽ hơn, bao gồm mười lăm bài xônê Italia, câu đầu của bài sau phải là câu cuối của bài trước; và xônê cuối cùng, bài kết, gồm mười bốn câu đầu tiên của những bài còn lại theo thứ tự, trong khi xônê thứ mười bốn phải được bắt đầu bằng câu cuối và kết thúc bằng câu đầu của xônê thứ mười lăm! Ðây là một trong những hình thức thơ khó nhất, phức tạp và chặt chẽ nhất trong thơ có luật của châu Âu. Tuy thế, nhiều nhà thơ, kể cả các nhà thơ hiện đại, đã mạnh dạn viết và viết thành công thể thơ này.

@ Hungmgmi: cảm ơn bạn đã post 2 bài giới thiệu rất đủ về thể sonnet. Cun09 cũng đã đọc kỹ để hiểu đầy đủ hơn, chủ yếu để biết - vì hiểu biết luôn là một gia tài.
@ TQ: bản dịch mới của bạn không quan tâm đến vần điệu nữa? Cần nhớ là thơ sonnet của Бальмонт gieo vần rất chặt.

Chào Cun09. Trước hết phải cảm ơn bạn đã đưa vấn đề này ra thảo luận nhờ đó em Gà đã sưu tầm được những bài viết tuyệt vời:emoticon-0150-hands. Mình sẽ đọc kỹ hơn để hiểu về thể thơ này nhiều hơn.
@Cun09
Có chứ, là người làm thơ mà không quan tâm đến vần điệu thì quan tâm đến cái gì hả bạn?. :emoticon-0100-smile
Có điều là thơ dịch nên phụ thuộc nhiều yếu tố khác mà. Hiện tại thì đó là phương án tốt nhất mà mình có thể đưa ra để tránh tội " phá sonnet" của cụ Balmont về quy tắc bất di bất dịch 14 câu, sau này mình sẽ đọc thêm về luật thơ sonnet và hoàn chỉnh thêm nếu có thể.
Rất vui được trao đổi với bạn và nếu có thể bạn đưa ra một phương án dịch khác của bạn nhé. Mình sẽ học hỏi thêm:emoticon-0155-flowe

@TQ: Tôi nói vậy vì thấy cả 4 đoạn của bài thơ, chỉ có đoạn 2 là có vần thực sự, các đoạn khác hoàn toàn là thơ không vần.

Tôi không có phương án dịch thơ nào đâu, chỉ hay đâu chầu đó, còn thấy dở... đôi khi cũng giơ tay...:emoticon-0136-giggl

Cũng cần lưu ý thêm, đinh tử hương là hoa gì nhỉ? Tôi chỉ biết có 2 loại có tên gần giống thế là tử đinh hương và bạch đinh hương thôi.

Còn ở khổ thơ sau, hình như bác cũng phóng tác thì phải. Tôi tìm mãi không thấy ý
"Tuổi trẻ của anh trong ô cửa sắt" thể hiện ở chỗ mô....
Còn ý "И беги угрозы... Бесстрастия" thì bị chặt mất một nửa...

Tặng Cun09 một nhành hoa đinh tử hương đây :emoticon-0157-sun:
http://a367.yahoofs.com/lifestory/TG..._____DfAUG_pW6
Còn bạn muốn biết thêm Đinh tử hương là hoa gì thì bạn vào google tra nó sẽ ra nhiều kết quả lắm. Tôi cũng không hiểu tại sao có người gọi là đinh tử hương có người gọi là tử đinh hương :emoticon-0100-smile.
Còn vụ "Tuổi trẻ của anh trong ô cửa sắt" thì cũng hơi bịa nhỉ? :emoticon-0136-giggl. Thực ra trong bài nó là bình minh của anh sống cùng trong nhưng ô sắt (làm hàng ráo í) nhưng tôi thì nghĩ chắc tác giả muốn nói đến tuổi trẻ của một đời người chứ bình minh thì của riêng ai?
Vụ này nhớ các bác nhà minh lên tiếng giúp thì tốt quá, nếu không tôi đành phải đưa nó về như từ điển vậy. Nhiều khi thơ ca cũng mệt lắm, ý tại ngôn ngoại :emoticon-0107-sweat
Mà Cun ơi, đọc kỹ thế thì đọc lại bài thơ ba lần nữa đi, biết đâu bạn đọc ra vần điệu đấy ( mình cũng mới sửa thêm tí chút rồi đấy). Nhớ đọc thành tiếng nhé, TQ đọc thành tiếng rồi:emoticon-0136-giggl. Thơ sonnet là mới với mình, vần điệu của nó mình cũng chưa quen, nhưng đọc mãi cũng ổn mà.:emoticon-0100-smile

@ TQ: Cun09 đã đọc kỹ, rồi phải ghi các chữ cuối câu của từng đoạn ra xem vần vèo ra sao. Kết quả vẫn như khi cun09 đọc toàn bài. Vẫn chỉ có đoạn 2 là có vần ở 2 câu giữa. Thực tình, cun09 chỉ thích đọc thơ có vần thôi.

hát
tròn.
phấn.
hương.

cùng.
mắt
sắt.
mơ.

nhiên,
trụ,
kia

đi.
phạt.
mình.

Còn khổ thơ thứ 3, sau khi TQ sửa, cun09 không biết nói thế nào nữa (liệu nó có sai hơn so với trước khi sửa không, đó là thuần túy nói về ngữ nghĩa, ngữ pháp tiếng Việt). Cun09 không xem lại bản cũ, chỉ xem bản đã sửa, thấy ở đây TQ đã dịch ngược nghĩa với nguyên tác. Dich sai nguyên tác, như câu 3 trong khổ thơ 2 còn có thể chấp nhận, chứ dịch ngược nghĩa thì tối kỵ, vì không có cách nào “diệt” thơ được hơn thế. Dịch thế thì không dịch còn hơn… Vì cun09 không ở ngành văn, nên phang bừa, không sợ đòn… Đây là cun09 nhặt ra 1 bài, rồi thấy phản hồi nền xem thêm, chứ ngó những bài khác do TQ dịch thấy cũng còn nhiều sạn lắm. Nhưng cũng chả có thời giờ để tâm đâu…

Ai không yêu, trái quy luật tự nhiên,
Như những vì sao bay trong vũ trụ,
Như chân trời tuyệt diệu nhường kia

Cun09 từng sống trong vườn hoa siren, cả 2 loại nên khá rành về nó. Cảm ơn TQ đã tặng thêm 1 cành...

Bạn bảo vào google, Cun09 cũng vào thử, mục từ “đinh tử hương”, phần images, thấy kết quả hầu hết ra “Tử đinh hương” chứ chỉ có lác đác vài cái ghi sai là “Đinh tử hương” thôi. Chả lẽ bạn thích theo cái thiểu số ít hiểu biết ấy?

Người ta có thể gọi tên chung là hoa đinh hương, còn để chỉ màu, có thêm “tiếp đầu ngữ” thành Tử đinh hương (nếu hoa màu tím), và Bạch đinh hương (nếu hoa màu trắng). Chỉ đơn giản vậy thôi, vi tử là từ Hán Việt nghĩa là tía, tim, còn bạch – nghĩa là trắng.

Còn đinh tử hương chẳng có nghĩa gì cả, chẳng lẽ lại gọi là hoa đinh có hương màu tim?

Người ta vẫn bảo trong bức xạ mặt trời có tia cực tim (hay tia tử ngoại) đó. Còn Tử cấm thành nữa, là thành cấm màu tía (hay tím).

Đồng ý với cun09 về vụ đinh tử hương, mình đã vào wikipedia để tra lại và đã sửa trước khi đọc trả lời của bạn.
Các ý kiến khác mình bảo lưu xem xét sau. Việc vần điệu của bài thơ bạn vừa muốn theo sonnet vừa muốn đọc theo thơ Việt cũng hơi khó chiều nhưng để mình thử xem. Việc này để lâu lâu đã, vừa làm việc vừa mắt trước mắt sau ngó sếp, lại không có từ điển bên cạnh:emoticon-0102-bigsm
Mình thấy nick của bạn mới nhưng giọng văn thì hơi quen (hì hì).
Chúc bạn mạnh khỏe:emoticon-0155-flowe

Tất nhiên, đó là việc của bạn. Về thể sonnet cun09 chỉ biết có thế, là phải 14 câu. Còn vần, thì đúng là có người không thích thơ có vần thật. Có những người làm thơ sonnet không vần cơ mà. Nhưng trường hợp bài thơ cụ thể này thì không thế.
Cũng có thể trước lạ sau quen, khoảng tháng 11 tới cun09 về nước một thời gian, biết đâu có dịp hội ngộ. Giờ thì còn mải làm nột một số công chuyện. BB nhé. Chúc nhiều thành công.

Cảm ơn Cun09 đã dành thời gian rất quý báu của bạn để tham luận về bài thơ này. Nhờ có tham luận của bạn mà mình biết thêm sơ sơ về một thể thơ nổi tiếng của thế giới. Cảm ơn bạn đã đọc rất kỹ bài dịch mà không phải ai cũng kiên nhẫn được như vậy. Mình đã đọc lại bài thơ của Balmont rất nhiều lần và đồng ý rằng đây là một bài thơ có luật vần rất chặt chẽ. Mình cũng bắt chước bạn copy những từ cuối của bài thơ ra đây để kiểm chứng điều đó
березы,
расцвели.
пыли.
розы.

угрозы
вдали.
сожгли.
грезы.

закон,
созвездья,
небосклон.

звон.
возмездья.
он.

Và thừa nhận rằng việc chuyển ngữ hai đoạn thơ cuối là chưa thành công như mong muốn.
Riêng khổ thơ thứ ba thì mình đã dịch lại nghĩa word by word để chắc chắn không dịch trái nghĩa, nhưng chuyển nó thành thơ thì chưa thể. Dịch như của bạn thì cũng không thơ. Một số từ bạn dịch chưa chính xác движутся = chuyển động chứ không phải vận hành. Hai câu thơ bắt đầu bằng Которым
Которым в мире движутся созвездья,
Которым так прекрасен небосклон.
sau dấu phẩy của câu thứ nhất có vai trò tương đương chứ không phải vì cái nọ mà có cái kia
Ai không yêu là trái luật tự nhiên,
Bầu trời sao cũng vận hành theo luật đó,
Nhờ đó - chân trời đến thế diệu huyền.

Nhưng mình rất thích bài thơ này vì thế sẽ cần một thời gian để suy ngẫm để tìm ra phương án thích hợp.

Mình nghiêng nhiều đến luật vần dạng sonnet hơn là luật vần của Việt, có nghĩa là hai đoạn thơ cuối có vần khác đi so với hai đoạn thơ đầu. Khi đọc có khoảng ngắt giữa hai khổ thơ chứ không phải nối liền.
1) abba, abba, ccd, ede

2) abba, abba, cdc, dee

3) abba, abba, cdd, ccd

4) abab, abab, cdc, cdc

5) abab, abba ccd, eed,

Và như vậy nếu bạn đọc theo vần Việt chắc chắn sẽ không hài lòng. Sẽ không có một phương án nào 100% cho việc chuyển ngữ nhưng mình thích các bạn đọc có yêu cầu cao như bạn để bản thân mình cần phải làm việc nghiêm túc hơn. Rất mong bạn trao đổi và đừng bb sớm thế, có vẻ như là đang dỗi hay sao ấy.
Bạn không thấy là TQ đang cố gắng hết sức sao? Cả thế giới cho rằng đây là thể thơ khó mà còn lao đầu vào chuyển ngữ thì là húc đầu vào đá chứ đùa, vì vậy mình cứ bình tĩnh mà tham luận thôi.

Thế nhé :emoticon-0150-hands

Công nhận bạn Trăng Quê dũng cảm, chứ đọc thể thơ xon-nê này tiếng Nga đã khó, mà dịch ra tiếng Việt thì còn khó hơn rất nhiều. Tôi nghĩ nếu mà dịch ra tiếng Việt đạt tiêu chuẩn cả về "âm luật" lẫn "vần luật", "câu cú luật" :emoticon-0136-giggl gì đấy thì có lẽ nên tập làm thơ xon-nê bằng tiếng Việt luôn!:emoticon-0116-evilg
Mà bác cun90 tiếng Nga rất siêu, nhưng bác cũng hơi khắt khe quá với bạn TQ nhé! :emoticon-0136-giggl Độ này box thơ chung đìu hiu, riêng có bạn TQ làm con tằm nhả tơ dệt topic thơ dịch của bạn ấy dầy dặn rất quý, được bác góp ý thêm, còn gì bằng! Kiểu này tôi cũng chẳng dám dịch dại nữa, có khi làm quả chắc, dịch "nháp" rồi mang ra chợ Bắc Qua nhà mình chào hàng trước cho chắc đã nhỉ?:emoticon-0102-bigsm

Hôm nay, hungmgmi đã xắn tay áo, ngồi vào bàn để thử "chiến" với thể thơ Xo-nê xem sao, nhưng sau đó đành lắc đầu bất lực. Động vào đây chết chắc rồi, vì những thể thơ khác cũng có dịch dọt gì đâu ra hồn. Thế mà ngày trước hồi ở 4rum cũ đại ca Nguyên Anh cũng ưu ái mở hộ cho một topic Gà mổ ra thơ:emoticon-0136-giggl
Xin chia sẻ đam mê và những cố gắng của chi Trăng Quê từ trước đến nay trong việc chuyển ngữ thơ, và cũng công nhận bác cun09 là một người khá am hiểu, những ý kiến đóng góp của bác em đọc mà cứ gật đầu lia lịa. Mong rằng sự kết hợp của 2 bác sẽ cho ra đời những bản dịch "tín, đạt, nhã" mà chúng em luôn hoan nghênh và chờ đợi.
Chúc các bác 2 ngày nghỉ cuối tuần vui vẻ:emoticon-0150-hands

ЛУННЫЙ СВЕТ 
     Сонет

Когда луна сверкнет во мгле ночной
Своим серпом, блистательным и нежным,
Моя душа стремится в мир иной,
Пленяясь всем далеким, всем безбрежным.

К лесам, к горам, к вершинам белоснежным
Я мчусь в мечтах; как будто дух больной,
Я бодрствую над миром безмятежным,
И сладко плачу, и дышу - луной.

Впиваю это бледное сиянье,
Как эльф, качаюсь в сетке из лучей,
Я слушаю, как говорит молчанье.

Людей родных мне далеко страданье,
Чужда мне вся земля с борьбой своей,
Я - облачко, я - ветерка дыханье.

Thưa bác USY, cảm ơn bác đã đỡ nhời nhưng mà nhờ có bác Cun09 mà em mới biết đến sonnet:emoticon-0150-hands, nhờ bác ấy mà em lại thấy mình cần nghiêm túc hơn. Cứ dịch đại rồi nghe các bạn khen có ngày tưởng mình là kụ Balmont thì chết dở:emoticon-0136-giggl
Bác ơi, em không bỏ cuộc đâu, cho đến khi em dịch đủ 10 bài của cụ Balmont mà tới hôm nay mới được có 4. Mời bác nhằn cái bản sô nát ánh trăng này nhé, một bản sô nát tuyệt cú mèo đấy:emoticon-0111-blush.

ЛУННЫЙ СВЕТ Сонет Когда луна сверкнет во мгле ночной Своим серпом, блистательным и нежным, Моя душа стремится в мир иной, Пленяясь всем далеким, всем безбрежным. К лесам, к горам, к вершинам белоснежным Я мчусь в мечтах; как будто дух больной, Я бодрствую над миром безмятежным, И сладко плачу, и дышу - луной. Впиваю это бледное сиянье, Как эльф, качаюсь в сетке из лучей, Я слушаю, как говорит молчанье. Людей родных мне далеко страданье, Чужда мне вся земля с борьбой своей, Я - облачко, я - ветерка дыханье.

ÁNH TRĂNG (Thơ xon-nê) Khi trăng sáng trong bóng đêm sẫm tối Lấp lánh lưỡi liềm vàng lộng lẫy, dịu êm, Có thế giới khác tâm hồn tôi vươn tới, Đắm đuối những xa vời, những bất tận vô biên. Tới rừng núi, tới đỉnh tuyết thiên tiên Tôi bay trong mộng mơ, như vị thần đau ốm, Tôi thao thức trên thế gian bình yên Và rơi lệ ngọt ngào, hít thở vầng trăng sáng. Tôi khát khao cái nhợt nhạt trăng xanh Như thần không khí, đu trên võng dệt từ tia nguyệt Tôi lắng nghe tiếng im lặng nói năng. Trước đớn đau người thân tôi thấy mình xa xăm, Tôi lạ lẫm với trần gian, cùng cuộc chiến sinh tồn khốc liệt, Tôi – là đám mây, là hơi thở của làn gió nhẹ tênh.

Món xon-nê tôi nhằn đã hết! Và xin hứa không dộng chạm gì đến thể thơ này nữa, tôi sợ lắm rồi các bác ạ. :emoticon-0107-sweat:emoticon-0136-giggl

Bác ơi em kính phục bác về vụ dịch nhanh đấy. EM đang ngồi nhằn đây mà chưa đâu vào đâu hêt :emoticon-0106-cryin

ЛУННЫЙ СВЕТ (Константин Бальмонт) Когда луна сверкнет во мгле ночной Своим серпом, блистательным и нежным, Моя душа стремится в мир иной, Пленяясь всем далеким, всем безбрежным. К лесам, к горам, к вершинам белоснежным Я мчусь в мечтах; как будто дух больной, Я бодрствую над миром безмятежным, И сладко плачу, и дышу - луной. Впиваю это бледное сиянье, Как эльф, качаюсь в сетке из лучей, Я слушаю, как говорит молчанье. Людей родных мне далеко страданье, Чужда мне вся земля с борьбой своей, Я - облачко, я - ветерка дыханье.

Ánh trăng Konstantin Balmont Khi vầng trăng chiếu vào bóng đêm Mảnh lưỡi liềm ánh ngời lên hiền dịu, Tâm hồn tôi bay về phương trời lạ Mơ xa xôi, đắm đuối chốn không cùng. Đến núi cao tuyết trắng, các khu rừng Như kẻ tâm thần; trong mơ bay lượn, Tôi thao thức trên không gian yên lặng, Và tôi khóc ngọt ngào, tôi hít thở - trăng Tôi chằm chặp nhìn ánh sáng mờ xanh Như con lắc, lắc lư trong trăng tỏa Tôi lặng nghe, yên tĩnh hát thành lời. Đồng bào thân thương đau khổ xa xôi, Tôi đấu tranh giữa xứ người xa lạ Tôi là - mây, tôi - gió thoảng ngang trời

Đây là phương án của em đưa lên để cạnh tranh về thời gian với bác USY :emoticon-0116-evilg nhưng bài dịch của em không chuẩn vần sonnet như của bác. Bài của bác đọc lên thích lắm, em chỉ thấy là bác dùng số từ trong một câu hơi bị nhiều ít khác nhau. Em thì cố đưa nó về 8 câu:emoticon-0115-inlov

ЛУННЫЙ СВЕТ (Константин Бальмонт) Когда луна сверкнет во мгле ночной Своим серпом, блистательным и нежным, Моя душа стремится в мир иной, Пленяясь всем далеким, всем безбрежным. К лесам, к горам, к вершинам белоснежным Я мчусь в мечтах; как будто дух больной, Я бодрствую над миром безмятежным, И сладко плачу, и дышу - луной. Впиваю это бледное сиянье, Как эльф, качаюсь в сетке из лучей, Я слушаю, как говорит молчанье. Людей родных мне далеко страданье, Чужда мне вся земля с борьбой своей, Я - облачко, я - ветерка дыханье.

Ánh trăng Konstantin Balmont Khi vầng trăng chiếu vào bóng đêm Mảnh lưỡi liềm ánh ngời lên hiền dịu, Tâm hồn tôi bay về phương trời lạ Mơ xa xôi, đắm đuối chốn không cùng. Đến núi cao tuyết trắng, các khu rừng Như kẻ tâm thần: trong mơ bay lượn- Tôi thao thức trên không gian yên lặng, Và tôi khóc ngọt ngào, tôi hít thở - trăng Tôi chằm chặp nhìn ánh sáng mờ xanh Như con lắc, lắc lư trong trăng tỏa Tôi lặng nghe, yên tĩnh hát thành lời. Trước đồng loại đau thương tôi thấy xa vời, Trái đất cùng giao tranh- với tôi xa lạ, Tôi là - mây, tôi - gió thoảng ngang trời.

Cảm ơn bác USY, hôm nay em mới tìm được phương án thay thế :emoticon-0150-hands

БЕАТРИЧЕ
Сонет

Я полюбил тебя, лишь увидал впервые.
Я помню, шел кругом ничтожный разговор,
Молчала только ты, и речи огневые,
Безмолвные слова мне посылал твой взор.

За днями гасли дни. Уж год прошел с тех пор.
И снова шлет весна лучи свои живые,
Цветы одели вновь причудливый убор.
А я? Я все люблю, как прежде, как впервые.

И ты по-прежнему безмолвна и грустна,
Лишь взор твой искрится и говорит порою.
Не так ли иногда владычица-луна

Свой лучезарный лик скрывает за горою,-
Но и за гранью скал, склонив свое чело,
Из тесной темноты она горит светло.

Gửi các bác một bài sonnet nữa:emoticon-0111-blush nhưng em chưa dịch được

@ TQ:

"Dịch như của bạn thì cũng không thơ. Một số từ bạn dịch chưa chính xác движутся = chuyển động chứ không phải vận hành. Hai câu thơ bắt đầu bằng Которым

Кто не любил, не выполнил закон,
Которым в мире движутся созвездья,
Которым так прекрасен небосклон.

sau dấu phẩy của câu thứ nhất có vai trò tương đương chứ không phải vì cái nọ mà có cái kia

Ai không yêu là trái luật tự nhiên,
Bầu trời sao cũng vận hành theo luật đó,
Nhờ đó - chân trời đến thế diệu huyền."


Lẽ ra cun09 đã không phát biểu thêm gì nữa. Nhưng cũng muốn nói rằng:

- Ai mà không biết một bản dịch nghĩa thì chắc chắn không phải là thơ,

- Ai mà không biết “vận hành” cũng là “ĐI” (vận là vận động, hành là đi) , cũng là một dạng của “chuyển động”, nhưng hợp hơn so với “chuyển động” khi đối tượng là các vì tinh tú. Xuân Diệu từng viết câu thơ nổi tiếng:

“Trái đất ba phần tư nước mắt
Đi như giọt lệ giữa không trung”

Liệu TQ dịch движутся thành "bay" thì chính xác hơn chăng?

- Ai mà không hiểu trong đoạn dịch nghĩa của cun09:

“Ai không yêu là trái luật tự nhiên,
Bầu trời sao cũng vận hành theo luật đó,
Nhờ đó - chân trời đến thế diệu huyền”

không hề có cái sự “vì cái nọ mới có cái kia”, ở đây, cái quy luật tự nhiên ấy chi phối tất cả: tình yêu của con người, sự vận hành của trời sao, sự rực rỡ của bình minh... Cũng nên hiểu, trong tiếng Việt, "nhờ đó" khác hẳn "vì đó" hay "vì thế"

- Ai mà không thấy đoạn dịch:

“Ai không yêu, trái quy luật tự nhiên,
Mà các vì sao bay trong vũ trụ,
Mà chân trời tuyệt diệu thần tiên”

Là chưa thoát được ý của nguyên tác. Đặc biệt chữ "bay" quá xa với những gì tác giả rmuốn thể hiện. Vì trong tiếng Nga cũng có chữ "bay", nhưng tác giả đã cố ý tránh từ đó. Chữ đó thường chỉ dùng cho chim chóc, côn trùng, máy bay... cùng lắm là sao băng (thực chất là thiên thạch). Rất cần ghi nhận là chữ Которым tác giả để ở cách 5.

- Ai mà không thấy “возмездья” không hề có nghĩa "báo oán" v.v… Nghĩa "trừng phạt", "trừng trị" trong từ điển là chuẩn rồi.

Thực ra khi góp ý cho TQ, cun09 chỉ muốn người dịch không nên tùy tiện khi dịch thể sonnet (son nê) của châu Âu sang tiếng Việt. Trước hết là ở hình thức 14 câu của nó. Không ngờ câu chuyện đi hơi xa. Còn nhiều vấn đề đòi hỏi người dịch lắm, ví dụ hoa bạch dương có tròn như hoa đồng tiên, hay hoa cúc , cẩm tú cầu... hay không, xin xem hình các hoa bạch dương kèm theo dưới đây để tự phán xét:

http://tbn3.google.com/images?q=tbn:...ntariopics.com

http://tbn2.google.com/images?q=tbn:..._fdcefd52_orig

Xin lượng thứ vì quá dài dòng văn tự về 1 bài thơ ngắn chỉ 14 câu...

http://files.myopera.com/MuongHoangYen/blog/bf71.jpg
Chúc các bạn một ngày nghỉ vui vẻ thoải mái bên cạnh người thân và bạn bè
Mời các bạn đọc một bài thơ nữa của K. Balmont
Я БУДУ ЖДАТЬ

Я буду ждать тебя мучительно,
Я буду ждать тебя года,
Ты манишь сладко-исключительно,
Ты обещаешь навсегда.

Ты вся - безмолвие несчастия,
Случайный свет во мгле земной,
Неизъясненность сладострастия,
Еще не познанного мной.

Своей усмешкой вечно-кроткою,
Лицом, всегда склоненным ниц,
Своей неровною походкою
Крылатых, но не ходких птиц,

Ты будишь чувства тайно-спящие,
И знаю, не затмит слеза
Твои куда-то прочь глядящие,
Твои неверные глаза.

Не знаю, хочешь ли ты радости,
Уста к устам, прильнуть ко мне,
Но я не знаю высшей сладости,
Как быть с тобой наедине.

Не знаю, смерть ли ты нежданная
Иль нерожденная звезда,
Но буду ждать тебя, желанная,
Я буду ждать тебя всегда.

Кто не любил, не выполнил закон,
Которым в мире движутся созвездья,
Которым так прекрасен небосклон.

Nghĩa của câu này theo tôi hiểu như sau:

Ai không yêu ,không thực hiện qui luật
Những chòm sao trong vũ trụ chuyển động theo qui luật này
chân trời tuyệt đẹp như thế bởi điều ấy

1/Bạn Trăng dịch

Ai không yêu, trái quy luật tự nhiên,
Mà các vì sao bay trong vũ trụ,
Mà chân trời đẹp tựa thần tiên.

2/Bạn Cuncon09 viết

Thể thơ sonnet của nguyên tác bị phá hủy hoàn toàn trong bản dịch này. Mà phá ở mức không bình thường, vì lẽ ra khổ kết chỉ có 3 câu thơ, đã biến thành 5 câu lê thê một cách rất không cần thiết.

Khổ thơ thứ 3 cũng chứng tỏ dịch giả hiểu sai, dịch lấy được, làm mất cái hay của nguyên tác.

Bạn Cuncon09 nên đưa phương án dịch của mình thì tốt hơn. Việc góp ý cũng nên tế nhị,và nhẹ nhàng

@ CCB:

ЛЮБИ
Константин Дмитриевич Бальмонт

Люби! - поют шуршащие березы,
Когда на них сережки расцвели.
Люби! - поет сирень в цветной пыли.
Люби! Люби! - поют, пылая, розы.

Страшись безлюбья. И беги угрозы
Бесстрастия. Твой полдень вмиг - вдали.
Твою зарю теченья зорь сожгли.
Люби любовь. Люби огонь и грезы.

Кто не любил, не выполнил закон,
Которым в мире движутся созвездья,
Которым так прекрасен небосклон.

Он в каждом часе слышит мертвый звон.
Ему никак не избежать возмездья.
Кто любит, счастлив. Пусть хоть распят он.

Yêu nhau đi
Konstantin Dmitrievich Balmont

Yêu nhau đi! - cây bạch dương khẽ hát
Khi trên cây nở rộ những bông tròn.
Yêu nhau đi! - đinh tử hương rắc phấn.
Yêu, yêu đi! - hoa hồng ngát, toả hương.

Không tình yêu đáng sợ vô cùng.
Lòng hờ hững. Ngày trôi trong nháy mắt
Tuổi trẻ của anh trong ô cửa sắt.
Hãy yêu đi. Yêu nồng cháy mộng mơ.

Trái tự nhiên, ai đó không yêu
Trong thế gian những vì sao chuyển động
Ở nơi đó chân trời tuyệt diệu.

Anh ta hàng giờ nghe thần chết gọi tên.
Kẻ không yêu bị trừng phạt, hiển nhiên.
Không thoát nổi nỗi buồn nhân thế
Ai đang yêu đó là người hạnh phúc.
Dẫu mai sau hoá cát bụi thân mình


Ý kiến của cun09:

Thể thơ sonnet của nguyên tác bị phá hủy hoàn toàn trong bản dịch này. Mà phá ở mức không bình thường, vì lẽ ra khổ kết chỉ có 3 câu thơ, đã biến thành 5 câu lê thê một cách rất không cần thiết.

Khổ thơ thứ 3 cũng chứng tỏ dịch giả hiểu sai, dịch lấy được, làm mất cái hay của nguyên tác.

Bạn CCB góp ý cho cun09:

Кто не любил, не выполнил закон,
Которым в мире движутся созвездья,
Которым так прекрасен небосклон.

Nghĩa của câu này theo tôi hiểu như sau:

Ai không yêu, không thực hiện qui luật
Những chòm sao trong vũ trụ chuyển động theo qui luật này
chân trời tuyệt đẹp như thế bởi điều ấy

1/Bạn Trăng dịch

Ai không yêu, trái quy luật tự nhiên,
Mà các vì sao bay trong vũ trụ,
Mà chân trời đẹp tựa thần tiên.

2/Bạn Cuncon09 viết

Thể thơ sonnet của nguyên tác bị phá hủy hoàn toàn trong bản dịch này. Mà phá ở mức không bình thường, vì lẽ ra khổ kết chỉ có 3 câu thơ, đã biến thành 5 câu lê thê một cách rất không cần thiết.

Khổ thơ thứ 3 cũng chứng tỏ dịch giả hiểu sai, dịch lấy được, làm mất cái hay của nguyên tác.

Bạn Cuncon09 nên đưa phương án dịch của mình thì tốt hơn. Việc góp ý cũng nên tế nhị,và nhẹ nhàng

Vài lời nói lại với bạn CCB:

Bạn nên đọc kỹ mọi điều trước khi góp ý cho người khác. Ý kiến của tôi hiện nay thế này:

1) Bản dịch của TQ phá hủy thể thơ sonnet (= xô nê) của nguyên tác, đó là mới chỉ xét trên hình thức đơn giản nhất. Đoạn cuối lẽ ra chỉ có 3 câu, nếu dịch thành 4 câu đã sai, nhưng thành những 5 câu, tôi cho là không bình thường.

2) Khổ thơ thứ 3 TQ đã dịch sai hoàn toàn, thành:

Trái tự nhiên, ai đó không yêu
Trong thế gian những vì sao chuyển động
Ở nơi đó chân trời tuyệt diệu.

Đoạn dịch này gần như chẳng có nghĩa gì cả. Không ai có thể hiểu được đoạn thơ dịch ấy nói gì.

3) Khổ thơ 3 bạn CCB dịch nghĩa hoàn toàn đúng, bạn đã hiểu thấu đáo. Cũng tương tự như tôi đã hiểu và đã nói rõ ý mình trong 1 lần post. Nhưng sai lầm của bạn là ghép câu góp ý của tôi vào khổ thơ thứ 3 mà TQ đã sửa vài lần sau khi đọc góp ý, mà vẫn chưa thể hiện được những ý như bạn cảm nhận được.

4) Điều bạn góp ý cuối cùng cho tôi gồm 2 ý. Tôi xin tiếp thu cả 2, nhưng tôi đã nói rõ tôi không biết làm thơ, vậy thì theo bạn tôi có nên dịch thơ bài thơ này không? Chắc bạn biết làm thơ nên mới góp ý với tôi như thế?

Thực ra, tôi cũng đã dịch nghĩa khổ thơ thứ 3 rồi đó:

“Ai không yêu là trái luật tự nhiên,
Bầu trời sao cũng vận hành theo luật đó,
Nhờ đó - chân trời đến thế diệu huyền."

(Chẳng khác ý bạn dịch trên kia bao nhiêu, đúng không?)

Nhưng cũng cần lưu ý, người không biết làm thơ cũng có thể biết thưởng thức thơ, không biết đóng phim vẫn biết ai đóng phim hay, dở ra sao v.v..

Và điều cuối cùng, bạn góp ý tôi là nên góp ý nhẹ nhàng, tế nhị. Thực ra tôi đã nhẹ nhàng rồi đấy, vì tôi thấy bài thơ dịch khác nguyên bản đến mức tôi bàng hoàng.

Bạn thử đọc 1 câu xem sao nhé:

Твою зарю теченья зорь сожгли.

TQ dịch:

Tuổi trẻ của anh trong ô cửa sắt.

Xin hỏi bạn, bạn có thấy 1% nào giống nhau giữa 2 câu này không?

5) Bạn đã góp ý cho tôi, tôi cảm ơn. Nhưng cũng xin góp lại một chút: Cần tôn trọng người được góp ý. Cho dù có tên hoặc nick-name xấu, nhưng cun09 vẫn không đáng bị goi là cuncon09.

Lẽ ra tôi chỉ góp ý 1 lần, xong thôi. Nhưng vì nhiều lẽ, nên cuộc thảo luận vẫn tiếp diễn, trong đó có cả ý bạn TQ muốn thế (bạn đọc kỹ xem nhé).

Nhưng nghe theo ý bạn, tôi xin chấm dứt ở đây. Dù biết rằng còn rất nhiều điều cần nói về bải dịch ấy... Dù sao cũng cảm ơn bạn đã quan tâm. Tôi thích đọc VH, nên đôi khi ngứa ngáy tý thôi, thông cảm nhé, CCB. Tôi sẽ chừa hẳn.

Nhưng bạn CCB ơi, bạn cũng không nên quá thiên về cảm tính, mến người này, ác cảm với người khác. Bạn hãy đọc lại bản dịch của TQ khi tôi chưa góp ý, với bản sau cùng xem. Bạn sẽ thấy tôi tồi đến mức nào. :emoticon-0150-hands:emoticon-0155-flowe

Chào các bạn
Ối hôm nay là ngày Quốc khánh mà sao có vẻ " ban căng" quá vậy:emoticon-0102-bigsm. Topic của bài này là Hãy yêu nhau đi các bạn ơi!
Mình thì chỉ thích dịch mỗi thông điệp đó của bài thơ thôi, chúng ta không phải là dân bản xứ việc hiểu sai cũng bình thường thôi. Ai mà chẳng có lúc sai, vì muốn được góp ý hoặc chia sẻ mà Trăng Quê post bài dịch lên diễn đàn. :emoticon-0150-hands

Tuy nhiên không phải ý kiến nào mình cũng thu nhận nếu không thì thành đẽo cày giữa đường ư?
Bạn cun09 chất vấn thì TQ xin được trả lời:
Liệu TQ dịch движутся thành "bay" thì chính xác hơn chăng?
Nếu bạn Cun09 thích cho các vì sao vận hành thì cũng okie mà. Mình thì nghĩ là chỉ có máy móc mới vận hành nên cho sao bay như ...chim he he:emoticon-0136-giggl.
Mặc dù ngay từ đầu TQ biết chắc chắn đó là từ chuyển động và không hề phá vần của bài thơ. Từ bay TQ hiểu theo nghĩa tiếng Việt là các chuyển động tự thân trong không gian. Còn vận hành operating là có tác động ngoại lực...

Mình cũng muốn hỏi các bác từ diệu huyền thì có nghĩa tiếng Việt là như thế nào, vì đôi khi tiếng Việt mình cũng chưa hiểu hết nên cứ lăn tăn mãi...Có cái gì liên quan đến màu đen ở đây không? Mình đã vào google để tra mà chưa tìm đuợc, TQ cũng đọc không nhiều thơ lắm nhưng chưa thấy nhà thơ nào sử dụng tính từ diệu huyền trong một bối cảnh cụ thể nào.
Còn từ tiếng Nga так прекрасен небосклон thì mình chỉ hiểu đơn giản là chân trời tuyệt diệu đến thế. Nếu chân trời màu đen thì chắc chả tuyệt diệu...chả hiểu tại sao TQ tự nhiên máy móc thế nhưng theo phương châm không giấu dốt nên TQ muốn nhờ các bác nào có từ điển tiếng Việt giải thích dùm từ Việt ra Việt thôi ạ...
Tiếng Việt đôi khi TQ cũng chưa hiểu hết đâu ạ:emoticon-0136-giggl. Đó là một thực tế vì mình không phải dân văn chương. Tiếng Nga thì dùng lâu rồi...

Thực ra tôi đã nhẹ nhàng rồi đấy, vì tôi thấy bài thơ dịch khác nguyên bản đến mức tôi bàng hoàng.
Riêng điều này thì TQ ghi nhận như ý kiến của một người mà thôi. Việc phán xét một bài dịch cần thêm các ý kiến khách quan khác.

@ Bác CCB
Bác CCB lâu lắm rồi lại vào 3N nhỉ?
Bạn cun09 giỏi tiếng Nga, giỏi về các nền văn hóa TQ rất trân trọng các phân tích của bạn ấy như các bạn khác trong 3n.
Vả lại cũng chẳng cần phải dịch được thơ mới có quyền phê bình người khác.
TQ đang ngồi xem hoa hậu quý bà của VN trên internet ...cười quá! :emoticon-0102-bigsm
Chả trách một chị người nước ngoài bảo tôi mà xấu vậy đi thi như vậy chắc chồng cho đi luôn. TQ mà đi xem ( chứ đừng nói dự thi) chắc có khi bị đuổi từ bãi gửi xe...ấy vậy mà khi xem cũng lẻm mép cô này xấu, cô kia đẹp...:emoticon-0157-sun:cái bà kia mặc áo tắm eo to gần bằng eo TQ :emoticon-0136-giggl. Ai nói mình xấu mà không có quyền chê người khác xấu ít hơn mình chứ :emoticon-0136-giggl.
@ cun09
Chắc bác CCB nhầm khi typing chữ cuncon09 :emoticon-0136-giggl thôi chứ bác không hề có ý thiếu tôn trọng bác cun09 đâu. Vì mình đã may mắn được hội ngộ với bác CCB ngoài đời, bác ấy chắc chắn không phải là người như thế. Vậy mong ADMIN Gà sửa dùm nhé!
Chúng ta trao đổi bình đẳng chứ không thể áp đặt ý kiến chủ quan của mình cho người khác và càng không vì bất cứ lý do gì xúc phạm lẫn nhau. Cũng không vì bất đồng ý kiến mà có thái độ khác đi, dù là chưa ai biết cun09 là ai. Diễn đàn là nơi thể hiện văn hóa ứng xử của mỗi người phải không bạn?
Rất mong sẽ có dịp nào đó được hội ngộ với bạn cun09 tại quê nhà hoặc cuối năm nay cũng có thể TQ cùng ông xã sang thăm lại nơi hò hẹn ngày xưa:emoticon-0111-blush.
TQ xin lỗi vì không biết tuổi tác của bạn nên gọi là bạn (net), khi biết rồi sẽ thay đổi cách xưng hô cho đúng mực :emoticon-0150-hands
Xin cảm ơn tất cả mọi ý kiến của bạn cho bài dịch và không cần phải lăn tăn về việc chừa hay không chừa. Nói vậy đao to búa lớn quá.
Tôi tin rằng chúng ta đã đủ lớn để điều chỉnh hành vi của mình mà không hề bị bất cứ một tác động khách quan nào phải không bạn?
Chúc bạn ngày Quốc Khánh vui:emoticon-0155-flowe

Cun09 xin được trả lời:

1)
“Chính vì các hành tinh luôn luôn vận hành theo đúng quy luật một cách tuyệt đối, nên các nhà thiên văn mới có thể xác định cách chính xác về thời gian và địa điểm các hiện tượng nhật thực hoặc nguyệt thực sẽ xảy ra trong tương lai hàng trăm năm tới”.
http://www.catholic.org.tw/vntaiwan/.../cungdoc96.htm

“Trong số các vật chất vũ trụ đó, có loại nhỏ như hạt bụi, có loại lớn như trái núi, chúng vận hành theo tốc độ và quỹ đạo riêng. Bản thân chúng không tự ...”
http://www.onthi.com/.../hanh-trinh-...-bang_373.html

2)
“Mà chân trời tuyệt diệu thần tiên”(TQ)

Chữ “tuyệt diệu thần tiên” của TQ chính là diệu huyền (= huyền diệu) đấy.

Tuyệt diêu = tuyêt vời, kỳ diệu
Thần tiên – mang tính hư ảo, không thật, huyền bí

Tuyệt diệu + huyền bí chính là huyền diệu (= diệu huyền)

Chữ “huyền” này (玄) không phải màu huyền (= đen), không dinh dáng gì với từ ấy. Nó có nghĩa huyền bí, huyền ảo…

3) Trong forum này có những người biết cun09 đấy, biết cả tên, họ, nghề nghiệp. Nick là tên và họ thật đấy. Vì để nguyên tên nghe kỳ quá, nên phải thêm họ thành CuN.

Hoa May đồng ý với bạn Cun09. Ai đó nói, dịch một bài thơ hay còn khó hơn sáng tác được một bài thơ hay. Bởi vì sáng tác thì được bay bổng tự do theo cảm xúc của mình, còn dịch thì phải bám sát và am hiểu không chỉ từ ngữ, mà còn phải am hiểu văn hóa, đặc điểm, tính cách … của tác giả, của đất nước ấy.

Bài dịch hay từ một bài thơ cũng sẽ có giá trị gần bằng bài thơ gốc, như chính tác giả K. Ximonop đã cảm kích tài dịch thơ của nhà thơ Tố Hữu đối với bài “Đợi anh về” của ông. Qua tài dịch thơ của Tố Hữu, bài thơ “Đợi anh về” như có một cuộc sống mới, và thực tế đã là lời động viên to lớn, là hành trang của rất nhiều chiến sĩ và vợ chiến sĩ thời đó.

Đối với viết thơ, dịch thơ, HM hòan tòan .. mù tịt. Nhưng mà rất thích đọc thơ và muốn hiểu thơ, nên HM ngưỡng mộ lắm những dịch giả thơ! Chỉ mong rằng những người dịch thơ đừng có dịch … liều :emoticon-0136-giggl, mà hãy thận trọng nghiền ngẫm kỹ, để chuyển dịch sao cho đúng ý với bản gốc, không chỉ về nội dung, mà còn chuyển chở được tâm trạng, tình cảm .. của tác giả.

Vài lời bàn góp, có gì sai, mong các bác bỏ qua :emoticon-0100-smile

Chào bạn cun09, như tôi đã nói trước nếu bạn muốn để các vì sao vận hành thì là việc của bạn, nhưng trong tiếng Nga có chữ vận hành tại sao nhà thơ Balmont lại dùng chính xác là từ движутся = chuyển động??? . Bạn có chắc là nhà thơ muốn ám chỉ sự vận hành không? Hơn nữa thơ ca có ngôn ngữ riêng của nó, từ cổ chí kim tôi chưa đọc một bài thơ nào viết là các vì sao vận hành bạn ạ. Cảm ơn bạn đã đưa mấy đường link có chữ vận hành nhưng đó là bài viết của Việt Kiều, chắc gì tiếng Việt của họ đúng ??? Lúc đầu tôi đã dùng chính xác là từ chuyển động đó nhưng muốn dịch thành bay để nghe nó thơ hơn thôi bạn ạ. Còn dịch chuyển động thành vận hành thì...sorry, tôi chịu :emoticon-0136-giggl. Dù bạn có cho rằng tôi đã dốt lại còn bảo thủ, nhưng với phương châm tôn trọng nguyên tác 100% của bạn thì движутся không phải là vận hành.

Cũng tương tự như vậy với từ diệu huyền. Bạn có nguồn từ điển nào tin cậy hơn không? Còn việc ghép từ của bạn tôi không yên tâm lắm. Dùng cho riêng bạn thì được, chứ tôi chưa đọc một tác phẩm nào có từ diệu huyền với nghĩa là tuyệt vời cả.

Một lần nữa xin cảm ơn góp ý của bạn cun09 về thể thơ sonnet, và tử đinh hương cho đúng. Ngoài ra các phần dịch nghĩa của bạn TQ không sử dụng được với những lý do đã nêu trên.
Riêng từ возмездья thì lúc đầu TQ đã dịch thành từ trừng phạt, nhưng đọc đi đọc lại bối cảnh bài thơ thì lại thay đổi thành báo oán. TQ hiểu khổ thơ này là ai không yêu thì suốt ngày chờ thần chết gọi tên cũng không thoát khỏi kiếp luân hồi là về với địa ngục. Tra lại từ điển thì thấy возмездья có từ đồng nghĩa khác mà bạn có thể nhìn trong ảnh dưới đây
http://a367.yahoofs.com/lifestory/MC..._____DfnNE3ecM
mình thích từ này hơn nên đã thay thế.

Mình đã sửa bài dịch này theo góp ý của TS Lê Tiến Hoàn, người đã học ở Nga suốt trong thời thơ ấu và mình rất tin cậy tiếng Nga của chị. Không có một nhà thơ nào lại viết rằng buổi trưa của anh như chớp nhoáng đi xa, buổi bình minh của anh...v...v...nếu dịch theo kiểu word by word. Bản chất của thơ là ý tại ngôn ngoại.

Vậy đã nhé, tranh luận về dịch đã là muốn thủa, tranh luận về dịch thơ ...càng muôn thủa hơn vì thơ ca có ngôn ngữ riêng của nó.

Riêng về cái tên của bạn thì rất :emoticon-0136-giggl ấn tượng. Mình thì mới quay lại 3N và cũng ít giao lưu nên " gần rừng mà không thấy núi cao". Thành thật xin lỗi.

Chúc bạn vui vẻ:emoticon-0155-flowe

Đồng ý với USY, "huyền diệu" và "diệu huyền" là một, chỉ là cách đảo thông thường trong tiếng Việt.

Chắc các bác đều có ghé topic Puskin - mặt trời thi ca Nga. Ngay trang đầu, hungmgmi có post một bản dịch tuyệt bút của Thúy Toàn, với mấy câu đầu như sau:

Anh nhớ mãi phút giây huyền diệu:
Trước mặt anh em bỗng hiện lên,
Như hư ảo mong manh vụt biến,
Như thiên thần sắc đẹp trắng trong.

Tùy từng ngữ cảnh, chữ này luôn mang nghĩa tuyệt với và bí ẩn. Đó là cảm nhận của Geo.