Thời thơ ấu gian khổ - Phần II - Iamin Muxtaphin
 

Phần 1 tại đây:
http://diendan.nuocnga.net/showthread.php?t=168

Phần 2: Chương I - Người Bônsêvich ngoài Đảng

Đã hai tháng trôi qua kể từ ngày cụ mất.
Đưa đám cụ xong, các cậu ngơ ngác như gà con mất mẹ. Xtêphan là người đầu tiên nhận ra điều đó. Bác thấy con trai trở nên ít nói, không còn kể về việc làm của mình ở xưởng, không còn hỏi về chiến tranh, không hỏi loại xe tăng nào khỏe hơn - "con hổ", "KV',"IX" hay " T - 34" như trước nữa. Còn chuyện đi câu thì cậu hoàn toàn không nhớ tới nữa.
- Có chuyện gì xảy ra với thằng bé nhà mình thế nhỉ? - một hôm Grunhia hỏi chồng nhận thấy con trai lặng lẽ ăn xong, bỏ đi tới nhà Giamin.
Xtêphan như đã chờ câu hỏi này từ lâu.
- Ngoài mặt trận chuyện như thế vẫn thường xảy ra với cánh lính trẻ - bác im lặng một lúc rồi đáp - Một anh lính trẻ, khi người bạn chí thiết của mình hi sinh, dễ trở nên buồn rầu. Nhưng thường họ hay gan dạ hơn, dũng cảm hơn - đối với họ, mình không còn là mìn, đạn không còn là đạn nữa. Những lúc thế, người ta có vẻ như không còn thích đùa nghịch. Đấy là do tuổi trẻ, Grunhia ạ, là vì tâm hồn còn trong trắng, thơ ngây. Tiếc là càng ngày, tâm hồn ấy càng phải chai lại..Chỉ có cụ Cudia, con người thật giàu tình cảm, là giữ được nó trong sáng mãi tới ngày cuối cùng của đời mình. Nhưng không sao, rồi thời gian sẽ hàn gắn tất cả, sẽ làm dịu bớt vết thương. Bọn trẻ chúng ta sẽ được tôi luyện dầy dặn, và trái tim của chúng sẽ hiểu được cần phải yêu cuộc sống thế nào...Xtêphan dựa trên hai tay chống bằng gỗ rồi tìm cách ngồi thoải mái trên chiếc giường ọp ẹp có phủ tấm da gấu đã cũ.
Grunhia đứng đối diện nghe chồng nói, đôi bàn tay chai sạn dấu dưới yếm áo. Chiếc chảo đựng khoai tây luộc và bắp cải muối còn để trên bàn.
- ..Như ngoài mặt trận chẳng hạn, tại sao ai cũng có thể hy sinh vì người khác? Mẹ nó hiểu chứ, hy sinh vì bạn..Trong khi ai cũng có gia đình, người thân - thế mà ai cũng sẵn sàng hy sinh cả ...Là vì chiến tranh, ai cũng giống ai. Mọi người đều chung một giường là mặt đất, chung một chăn là bầu trời, cùng ăn chung một nồi, đều phải chịu đựng như nhau. Số phận của ai cũng giống nhau là có thể bị giết bất cứ lúc nào, và cũng giống nhau về mục đích là tiêu diệt kẻ thù..Chính điều này làm cho người ta thân thiết với nhau. Không ai có bí mật riêng, có chăng chỉ là những điều thuộc tâm tình. Thế mà bây giờ, thử nhìn vào cuộc sống hàng ngày xung quanh ta xem, và thấy những gì? Ai cũng có cái tổ riêng của mình...Như láng giềng của ta, Prônca chẳng hạn. Cùng làm việc với nhau, cùng tắm chung kỳ lưng nhau, thế mà hóa ra hắn lại là một con quỷ, một con chó sói..Còn cụ Cudia..

- Sao hôm nay bố nó bỗng nói say sưa thế? Cứ như là một nhà diễn thuyết ấy! - Grunhia ngắt lời chồng. - Bố nó nên nói chuyện với Côlia và hỏi xem nó nghĩ gì trong đầu. Dù sao thì cụ Cudia cũng có phải bà con của nó đâu mà nó cứ phải rầu rĩ mãi thế được.
- Rõ bà này, - Xtêphan thở dài - Chiến tranh đã cho thấy là những người hoàn toàn không quen biết có thể trở thành những người thân và sẵn sàng hy sinh tất cả vì nhau. Hãy thử nhìn những người sơ tán đến Taiset mà xem! Ở đây với chúng ta, họ có cảm thấy xa lạ không? Cho nên, mẹ nó đừng làm phiền lòng thằng bé... - Xtêphan nhìn ra cửa sổ và nở một nụ cười rộng mở. Bên ngoài con mèo vàng đứng cạnh mé cửa, giơ hai chân trước cào cào vào cửa kính, không ngớt kêu meo meo đòi được cho vào nhà.
- Thôi được, để tôi vào xưởng gặp chúng nó, nói chuyện với đốc công. Có thể họ sẽ kiếm cho tôi một việc làm nào đó cũng nên - Xtêphan bỗng quay sang nói chuyện khác.
- Kiếm việc à? Còn lâu! - Grunhia đặt đĩa xuống bàn đánh "cạch" một tiếng trách chồng: - Cứ ngồi yên ở nhà có hơn không? Làm như không có bố nó thì mọi việc sẽ hỏng cả hay sao? Cống hiến như thế đủ rồi...
- Thì tôi nói là nói thế thôi chứ - Xtêphan an ủi vợ - Chính bà chẳng bảo tôi gần gũi với bọn trẻ đấy mà..
Một lúc sau Côlia trở về, cùng đi có cả Giamin và Gôga. Mọi người chào nhau. Đã lâu Xtêphan không gặp các bạn của con trai, bây giờ thấy các cậu đã lớn hẳn lên, vai rộng ra, tiếng nói nghe ồm ồm.
- Nào, vào đi, các chàng trai, vào đi!
- Bố ạ - Côlia bắt đầu - chúng con, con và các bạn đã làm cho bố một cái ...rồi cậu sung sướng nhìn các bạn, làm mấy cậu này đỏ mặt, nói tiếp:
- Không, chẳng có gì đặc biệt đâu ạ..
- Đâu nào, đâu nào..Mang lại bàn xem nào. Như người ta vẫn nói, trao hàng phải cho xem tận mặt đã chứ - chủ nhà nói đùa, thân mật nhìn các cậu. Chống tay xuống đất, Xtêphan lê cạnh bàn.
- Lại thêm trò gì nữa thế? - từ sau bức tường chắn làm bằng những mảnh gỗ ngăn góc bếp, Grunhia lấy que cời gõ vào chảo gang, nói vọng ra, giọng tức tối.
- Nhưng cái này không đặt lên bàn được ạ - Giamin lúng túng trả lời - Nó ở kia, ngoài đường..
- Không sao, cứ mang lại đây! - Xtêphan vui vẻ nói. Bác chống tay nhấp nhổm như muốn nhảy từ giường xuống và cùng các cậu chạy ra ngoài đường.
Gôga và Giamin vội lai ra sân. Côlia mở cửa và đứng giữ thế. Xtêphan nghe ngoài hiên có tiếng gì va vào bậc thang lạch cạch và sau là tiếng thì thầm:
- Khéo chứ, khéo gẫy bây giờ..
- Ngộ nhỡ bác không thích thì sao?
- Thôi nhanh lên, làm gì ngoài kia mà lâu thế!
Xtêphan lê tới tận mép giường, rồi vươn cái cổ ngắn và to về phía trước, như một đứa trẻ tò mò, nhìn qua khe cửa.
- Chà, cái máy hay thật! - bác ngạc nhiên khi thấy các cậu đẩy vào một chiếc xe ngồi có ghế tựa, bánh xe đạp - Khéo nghĩ đấy.
- Bố thích không? - Côlia hỏi.
- Rất thích. Trông cứ như là mới từ dây chuyền nhà máy ra đấy. Mấy đứa em của mày tha hồ mà thích..
- Nhưng đây là để cho bố.. Côlia nói, giọng buồn rầu nhưng rất nghiêm túc - Từ nay bố tha hồ muốn đi đâu thì đi..
Xtêphan chăm chú nhìn từng cậu một rồi thở dài rõ to như mới ngoi từ nước lên.
Các cậu nhìn Xtêphan, hầu như cùng chung một ý nghĩ:"Nếu bây giờ bác ấy kêu lên: Chúng mày điên rồi hay sao? Chúng mày xem tao là ai? Tao là một đứa bé năm tuổi như thằng Xasa à? Thật khéo vẽ chuyện! Sao không mang đến cho tao chiếc núm vú cao su nữa.."
Đã có một chuyện tương tự như thế xảy ra ..Một lần vào mùa đông, một số công nhân trước cùng làm việc với Xtêphan ở xưởng, chở gỗ và củi đến, dỡ củi xuống xong, bắt đầu cưa. Xtêphan suýt làm vỡ kính cửa sổ bằng những nắm đấm to lớn của mình, miệng không ngớt kêu to: "Các anh cho tôi là người tàn phế à? Cứ nghĩ là không còn chân thì đời tôi vứt đi hay sao?"

Hồi lâu, Xtêphan ngồi im, làm vợ bác ta phải nói vọng từ bếp lên, giọng lo lắng:
- Cãi nhau rồi hay sao mà im lặng thế? Tôi hỏi mọi người, ngậm hột thị cả rồi à?
Các cậu lúng túng nhìn nhau, đã định kéo xe ra ngoài, nhưng cuối cùng Xtêphan lên tiếng:
- Các cháu ạ, thật bác không biết cảm ơn các cháu thế nào nữa ...- giọng bác run run - Các cháu không biết là đã giúp đỡ bác thế nào đâu. Có thể nói, các cháu, chính các cháu đã trả chân lại cho bác..Rồi Xtêphan bỗng kêu lại cho bác.. - Rồi Xtêphan bỗng kêu to: - Mẹ nó đâu, Grunhia! Lên đây mà xem các cậu tặng tôi cái gì đây này! Nào, đẩy xe lại đây! Xtêphan cười như một đứa trẻ.
Các cậu chen nhau đẩy xe lại gần, giúp bác tuột từ giường xuống chiếc ghế bọc vải bạt trong xe.
Thật như ngồi trên yên ấy! Cừ lắm! Mẹ nó trông này, trông kỹ vào xem bọn này có giỏi không! - Xtêphan khéo léo cho xe nhanh nhẹn đi lại giữa những chiếc ghế, quanh căn phòng rộng của mình. Bác cười khà khà, thỉnh thoảng lại vừa lắc đầu kêu to: "Tuyệt thật, thế này thì tuyệt thật!" Còn Xasa thì cứ bám riết sau xe, luôn miệng năn nỉ:
- Bố ơi, cho con đi với! Bố tiếc à?
Côlia bế Xasa ngồi lên cổ mình.
- Để anh làm ngựa cho em cưỡi, đồng ý không? Không được lại gần bố nhé!
- Thế thì thích quá! Em thích cưỡi ngựa hơn! - Xasa kêu to.
Grunhia mỉm cười nói:
- Sao không mang đầu máy xe lửa về đây luôn thể?
- Mẹ nó xem, các cậu ấy tặng tôi đấy nhé! - Xtêphan sung sướng nói - Khoái thật! Bây giờ thì tôi lại có thể đi đâu tùy ý! Tự đi, không cần ai giúp đỡ..Chà, trước hết phải làm một vòng khắp đường đã.
Grunhia đứng nhìn chồng vui thích và thấy các cậu bé sung sướng, không hiểu sao bỗng òa lên khóc rồi bế xốc Xasa lên tay, chạy ra ngoài.

Xtêphan nhận thấy các cậu đang bối rối.
- Không sao, không sao đâu các cháu ạ. Bà ấy vẫn thế đấy..Người lớn có khi như vậy. Tốt hơn là nói cho bác nghe các cháu kiếm đâu ra những chiếc bánh xe thế này. Và cả bi, cả trục nữa. Một lần thậm chí bác còn định tháo từ cày ra. Bác nghĩ vào xưởng người ta sẽ giũa lại.. Các cháu khó hình dung nổi phải cảm thấy mình là một đứa bé thì khó chịu thế nào. Suốt 35 năm đi bằng chân, thế mà đùng một cái, cả hai chân đều mất. Thế đấy, khi lành lặn thì ít người nghĩ đến sức khỏe, ít nghĩ đến giá trị của từng bộ phận cơ thể mình.
Xtêphan cảm động đến nỗi các cậu phải lấy làm ngạc nhiên, vì từ khi từ mặt trận về tới nay, có ai nghe bác than phiền một điều gì đâu, thế mà bây giờ lại thổ lộ nỗi lòng..
- Ai đã nghĩ ra chuyện này thế, các cháu?
- Cậu này - Côlia chỉ Giamin - Nó đã tháo bánh xe đạp của nó. Còn làm thì bọn con làm chung...
- Lúc vẽ mẫu, chúng cháu đã cãi nhau đấy, bác Xtêphan ạ! Đứa nào cũng muốn làm chiếc xe kiểu thật mới - Gôga nói thêm.
- Thế cháu có bị mắng không? - Xtêphan hỏi Giaminh.
- Không, mẹ cháu có biết. Thật ra lúc đầu mẹ cháu nói sau này các anh cháu từ mặt trận trở về sẽ trách, nhưng sau lại bảo: "Thôi, bác Xtêphan cần hơn, lấy đi!" Chúng cháu làm cả tháng mới xong đấy - Giamin đáp.
- Bố ạ - Côlia nói - chúng con còn định dựng bia cho cụ Cudia. Cụ ấy chẳng có ai là người thân cả..
- Tốt lắm! Người tốt thì bao giờ cũng phải nhớ đến - Xtêphan ủng hộ - Thế định làm bia bằng gì?
- Có thể lấy các tấm sắt hàn lại, trên đắp một ngôi sao đỏ với dòng chữ: "Tưởng nhớ đảng viên Bônsêvich Bêlôgrivưi Cudơma Mitrôphanôvich - các đoàn viên thanh niên cộng sản Taiset"
- Thế là tốt các cháu ạ. Có điều hơi phiền một tý là cụ Cudia không phải là đảng viên.
- Sao lại không? - cả ba đồng thanh hỏi.
- Chúng con vẫn thường nghe cụ nói: "Lão là một người Bônsêvich cả tâm hồn lẫn thể xác, vì lão hoàn toàn ủng hộ các tư tưởng của Lênin" - Côlia nói, lúc bối rối nhìn bố, lúc nhìn các bạn.
- Không, cụ Cudia không phải là đảng viên - Xtêphan nhắc lại, và thấy các cậu có vẻ thất vọng, hạ giọng nói tiếp: - Nhưng cụ ấy, các cháu ạ, trong tâm hồn là một người cộng sản chân chính. Bản thân việc làm của cụ đã chứng minh điều đó. Cho nên, theo bác, cụ xứng đáng được ghi dòng chữ ấy trên bia. Vâng, Cudơma Mitrôvich Bêlôgrivưi xứng đáng được ghi như thế...
Bỗng Gôga hỏi:
- Bác Xtêphan, thế bác có phải là đảng viên cộng sản không?
- Có
- Lâu chưa?
- Mới thôi. Từ khi ở ngoài mặt trận..
- Sao lại từ khi ở ngoài mặt trận? - Côlia đỏ mặt hỏi.
Câu trả lời của bố đã làm cậu ngạc nhiên. Trước chiến tranh, nếu có ai hỏi cậu bố có phải là đảng viên không, cậu sẽ không do dự mà trả lời là có. Ở chỗ làm việc, bố cậu được mọi người kính trọng, là lao động tiên tiến, trong các cuộc họp trọng thể, bố cậu luôn được bầu vào đoàn chủ tịch, các ngày lễ, thường dẫn đầu đoàn người diễu hành và bao giờ cũng cầm cờ. Người khác thường tìm đến bố cậu hỏi ý kiến, nhờ giúp đỡ.
- Sao lại chỉ từ khi ở ngoài mặt trận thôi, hả bố? - Côlia hỏi lại.
- Con hỏi tại sao à? Được, bố sẽ trả lời. Có điều, chuyện này cũng khá dài đấy...Bây giờ các cháu chưa hiểu hết đâu. Các cháu còn phải hiểu biết nhiều. Đời các cháu còn dài. Trong đầu nghĩ thế nào thì ngoài đời sống thế ấy. Cũng như làm bánh mì ấy mà. Bánh nướng có xốp, có ngon hay không là nhờ vào men chua đấy.

Xtêphan suy nghĩ một lúc rồi nói tiếp, giọng chậm rãi, long trọng:
- Bác sẽ cố gắng giải thích tất cả cho các cháu nghe như bác đã hiểu. Còn sau thì tự các cháu suy nghĩ lấy, có còn bé nữa đâu. Các cháu ai cũng đã học hết lớp bảy. Bác nghe nói là các cháu còn định học tiếp nữa. Bác tán thành điều đó. Bác nghĩ thế này: người đảng viên của đảng chúng ta phải là người trong sạch như pha lê. Như một người mẹ hiền nghiêm khắc, bản thân không ăn miếng nào chừng nào chưa cho người khác ăn no. Anh ta phải là người nghĩ về mình ít nhất và chỉ được nghĩ về người khác. Các cháu biết Lênin và các đồng chí cùng hoạt động với Người là những nguời thế nào rồi đấy. Trách nhiệm của người cộng sản lớn lắm...Nói thực với các cháu, trước chiến tranh bác không dám vào đảng, sợ không gánh vác nổi trách nhiệm nặng nề đó. Trách nhiệm không riêng đối với bản thân mà còn đối với người khác. Tự mình phải làm gương cho người khác. Nhưng ngoài mặt trận, sau vài lần giáp mặt với cái chết không thấy sợ, lúc ấy bác mới hiểu là mình có quyền trở thành đảng viên cộng sản. Trước trận đánh cuối cùng, bác đã làm đơn xin được kết nạp..Có thể bác nói không trôi chảy lắm..Nhưng bác thấm thía và hiểu đảng mình rất rõ. Bác biết chắc một điều là người cộng sản là một người đặc biệt, nhưng đồng thời cũng là người bình thường. Đúng thế đấy, các cháu ạ. Vì danh hiệu ấy bác đã đổ máu, và nhiều người khác hy sinh cuộc sống của mình..Nghĩa là bác không thể và không có quyền sống dễ dàng và no đủ hơn người khác..- Xtêphan dừng lại một lúc xem các cậu tiếp thu lời của bác thế nào. - Không hiểu bác nói thế có hiểu không? Hơn nữa cái này khó nói lắm..Cũng khó như nói bác yêu cuộc sống, yêu quê hương, yêu Tổ quốc thế nào. Thế này nhé: bác yêu các cháu, yêu cái nhà của bác, yêu xưởng cơ khí, rừng taiga, yêu mưa, yêu tuyết..Nhung phải thể hiện cái tình yêu ấy ra nữa chứ! Thành ra, các cháu ạ, người cộng sản là người ngay thẳng nhất, nguyên tắc nhất. Và dứt khoát là anh ta phải hiểu và giúp đỡ người khác. Thế nào, con hiểu bố chứ?

Côlia gật đầu, nhìn các bạn như muốn hỏi:" Còn các cậu thì nghĩ thế nào?"
- Hẳn là thế - Gôga nói thay cho cả bọn, và tiếp:- Làm đoàn viên trách nhiệm đã không dễ rồi..còn đảng viên cộng sản thì khỏi phải nói..
- Phải, không dễ thật, đúng thế. Nhưng nó cũng không phải là gánh nặng. Đó là một vinh dự lớn - Xtêphan lại nói rồi tự ngắt lời mình: - À, mà sao bác nói nhiều quá rồi. Hôm nay các cháu mang tặng...Thôi, mà các cháu đi làm đi! - Xtêphan quay xe sang phải, một tay lăn bánh đi về phía hiên. Đến cạnh cây cảnh sum sê lá, bác dừng lại, lấy tay vuốt nhẹ những chiếc lá to óng ánh. - Mẹ nó ơi, nhớ tưới nước cho cây!- bác gọi vọng vào nhà.
Các cậu phấn khởi ra khỏi nhà. Mọi việc hôm nay đều tốt đẹp cả. Bác Xtêphan rất hài lòng nhận chiếc xe, ủng hộ ý kiến dựng bia cho cụ Cudia, và các cậu lại còn được nghe bác nói hay như thế về những người cộng sản nữa. Khi các cậu vừa khuất sau cổng. Xtêphan ngả người vào lưng xe rồi bỗng nấc lên không thành tiếng. Bác lấy tay lau khô nước mắt, hồi lâu nhìn trân trân về phía trước.
- Thế nào, các cậu ấy đi rồi à? - vợ bác bước vào, hỏi/
- Đi rồi, Grunhia ạ, đi rồi - giọng bác hơi khàn - Chúng là những đứa bé tốt, sau này sẽ trở thành những con người chân chính.
- Vâng, đúng thế, và cảm ơn chúng..
- Mẹ nó biết đấy, chúng tình cảm lắm! Nghĩ ra cái xe này, không quên cụ Cudia..Cuộc sống bây giờ khó khăn là thế mà chúng vẫn đứng vững, không kêu ca, chịu đựng tất cả..Trong bọn, Gôga là khó hơn cả, thế mà nhìn xem, cũng đứng vững..
Grunhia nhận thấy có sự thay đổi nào đấy trong giọng chồng, bước lại gần, áp người vào vai bác, hỏi:
- Bố nó định đi làm thật đấy à? Tôi biết, tôi biết mà - chị thở dài - Lúc nào bố nó đi? Bố nó sợ không có mình thì người ta không làm được việc hay sao? - Grunhia khóc thút thít như một đứa trẻ rồi khẽ yêu cầu: _ Xtêphan, đừng giận tôi. Tôi nói không đâu vào đâu. Xung quanh bao nhiêu là điều đau khổ..
- Không sao, không sao. Tôi hiểu..Bây giờ mẹ nó vất vả hơn bao giờ hết. Mà nói chung phụ nữ ở đâu bây giờ cũng thế. Còn chuyện đi làm..- Xtêphan nói chậm lại, âu yếm nhìn vợ rồi cương quyết nói: Ngay ngày mai, thứ hai, tôi sẽ đi làm

Mùa hè đã đến lúc như một chiếc khăn thần giải bàn bỗng chốc cho thiên nhiên biết bao món ăn quý: trong rừng sâu, hắc mai đã chín, ở những khu rừng rậm, bên những dòng sông nhỏ và dòng suối hay cạnh các mạch nươc, anh đào dại đã trĩu quả. Đây là lúc không khí sặc mùi phúc bồn tử đen, cây tầm ma, và đầy tiếng vo ve của hàng triệu côn trùng nhỏ có cánh. Những chiếc mạng nhện lớn, lấp lánh như bạc dưới ánh nắng mặt trời. Trên các mỏm đất cao, việt quất chín mọng khoe màu sặc sỡ.
Tất cả những ai có thể đi vào rừng taiga đều là đi hái quả. Những quả hắc mai màu xanh đen được phủ một lớp bụi lông trắng mỏng, trông đẹp một cách lạ lungg. Những quả chín mọng nước, to bằng đầu ngón tay út đung đưa trên những cành mảnh khảnh, chỉ cần khẽ đụng một cái là có thể rụng xuống đất hàng loạt. Người ta hái hắc mai bằng những chiếc gáo con , làm bằng vỏ đồ hộp, mép trước có răng cưa. Chỉ cần kéo đi kéo lại vài lần chúng đã rụng đầy gáo. Thậm chí cả những người chậm chạp nhất cũng có thể hái đầy thùng trong vòng hai, ba giờ. Hắc mai được đem làm bánh ngọt, cho lên lò sưởi sấy khô để dành mùa đông, đem ăn với sữa, một thời gian sau, răng vẫn cứ xanh lè. Vào những dịp này, nhà ai cũng phảng phất mùi quả chín ngọt dịu.

Sau hắc mai là lam mai, một loại quả lớn hơn, có màu lam, nhưng trong thời gian chiến tranh,người ta ít hái vì chua,chỉ để làm mứt thì tốt nhưng không có đường. Việt quất là thứ được dân Taiset hái nhiều hơn cả. Mà việt quất thì nhiều lắm, ai đi hái chẳng thích. Hắc mai cong bị khô héo, dập nát chứ việt quất thì cứ như những hạt đậu nhỏ lăn vào gáo rồi vào giỏ, những chiếc lá nhỏ, cứng, kêu sột soạt. Về nhà dễ nhặt sạch và vặt lá, một công việc khá thú vị. Người ta thường đặt lên bàn một tấm gỗ dốc thoai thoải, hai bên có mép chắn. Đổ việt quất lên tấm gỗ, quả lăn xuống dưới,còn lá và rác bẩn thì đọng trên mặt gỗ. Sau đấy chúng được đem ngâm để dành mùa đông: cho vào thùng, đậy nắp gỗ lên rồi lấy đá nặng lèn chặt. Dần dần việt quất sẽ cho một thứ nước giống rượu nho ủ lâu năm, ngày mỗi ngọt. Sau một công việc nặng nhọc, hay sau khi ở nhà tắm hơi ra uống một cốc thì không còn gì bằng.

Suốt bốn mùa, cái đặc sản hiếm có này của rừng Xibêri đã giúp rất nhiều cho nguời dân ở đây.
Vào ngày chủ nhật cuối cùng của tháng Tám, các cậu rủ nhau đi hái mâm xôi cạnh ga Bâironôpc. Đây là vùng nhiều phúc bồn tử, cả những người ở xa cũng tìm tới đây.
Tối hôm trước, Côlia gặp Tamara ngoài đường làng, cạnh giếng, khi cô bé đi lấy nước. Suốt mùa hè, Tamara cùng các bạn trong lớp làm việc ở nông trang tập thể. Cô bé lớn hẳn lên và bây giờ trông giống một cô gái Xibêri chính cống - đi chân đất, mặc áo xaraphan điểm hoa, một tay xách hai chiếc thùng, một tay cầm chiếc đòn gánh.
- Thế nào, đã về rồi à? - Côlia hỏi, thậm chí quên cả chào, ngắm nhìn cô bé như mới gặp lần đầu.
Tamara nhận thấy điều đó, lúng túng. Cô bé để chiếc đòn gánh lên vai, không hiểu để làm gì rồi lại đặt xuống, mặt đỏ ửng:
- Mình vội, Côlia ạ. Ở nhà đang chờ nước - Tamara liền nói rồi đi lại gần giếng nước - Bọn mình về hôm qua...
- Sao Tamara phải ra đây lấy nước? Cạnh nhà bạn có giếng cơ mà?- Côlia hỏi tiếp, quên khuyâý là các bạn đang chờ mình ở nhà Giamin.
- Người ta quên đậy nắp giếng, có con mèo nhà ai bị chó đuổi đã rơi xuống đó.. Tamara vừa đáp, vừa cho gầu xuống giếng. Cô bé phải nhón chân khi quay tời kéo nước. Côlia nhìn Tamara và nghĩ thầm: nhỡ ra tay quay bỗng tuột khỏi tay cô ta thì sao?
- Để mình giúp nhé? - cuối cùng cậu cũng nghĩ ra việc cần làm, rồi nắm lấy tay quay, quay vù vù làm lắc mạnh cả giàn giữ.
- Ôi! Tamara kêu lên - Khéo không đứt dây đấy..
- Mình mà quay thì không đứt được! - Côlia vui vẻ đáp, vừa lấy lòng bàn tay hãm dần tay quay, cho đến khi chiếc gầu chạm mặt nước, dây kéo căng. Côlia kéo dây xách gầu nước và nói: - Đấy, thấy không, ổn cả... Bọn mình sắp đi hái phúc bồn tử - cậu nói tiếp - Chúng mình biết những chỗ chỉ hai ba giờ là có thể hái đầy thùng.
- Làm gì có chuyên ấy! Tamara nói, vẻ không tin.
- Tamara không tin à? Cứ hỏi Giaminh mà xem..
- Cho bọn mình đi với
- Bọn mình là ai?
- Là mình và Nhura. Mình chưa bao giờ hái quả ở rừng taiga thực sự
- Không hiểu các cậu ấy thế nào, chứ mình thì..được thôi..
Trong lúc nói chuyện, Côlia đã múc đầy cả hai thùng nước. Tamara móc hai đầu đòn gánh vào thùng, đứng thẳng một cách khó nhọc rồi bước đi từng bước ngắn. Nước trong thùng sóng sánh té ướt chân và gấu váy cô gái. Côlia rất muốn lại giúp nhưng một cảm giác xấu hổ nào đó rất khó tả đã bắt cậu ta đứng im.

- Thế là bọn mình ngày mai cùng đi với các cậu nhé? - Tamara ngoái lại nói.
- Được, chuẩn bị đi!- Côlia nói theo rồi chạy một mạch đến nhà Giamin, nơi các bạn đang đợi cậu.
- Cậu làm gì mà lâu thế? - mấy cậu kia hỏi
- À, mình phải giúp cô bé người Matxcova lấy nước - Côlia lấy giọng bàng quan đáp.
- Cô ấy đã về rồi à? Giamin đỏ mặt.
- ừ - Cô lia đáp - cô ta bảo có con mèo rơi xuống giếng ở nhà..Trong cô ta mà buồn cười. Người thì bé. phải với tay mới với tay quay..Thành ra mình phải giúp.. Buồn cười thật
- Có gì mà phải buồn cười? - Giamin bỗng hỏi - Thế cậu cho là nếu cô ta cao hơn cây sào thì hơn à?
- Cây sào? Mình nói là nói thế thôi, chưa gì cậu đã bảo là cây sào. Mình chỉ giúp cô ta..
- Thì hãy nói trắng ra là cậu thích cô ấy - Gôga vừa nói vừa cho thức ăn vào thùng và nhìn Côlia vẻ ghen tị - Con gái Matxcova mà!
- Này, nếu cậu muốn biết thì mình nói cho mà nghe. Mình hoàn toàn không thích một đứa nào trong bọn con gái cả - Côlia nổi nóng - Còn cái cô này thì được nước gì nào? Hả? có đuối sam và tóc quăn à? Người thì thấp bé, gánh có hai thùng nước mà đã còng lưng rụt cổ lại. Chắc là lần đầu tiên đi chân đất ra đường, lúng túng, không biết nhìn vào đâu. Chỉ có mình không để lộ ra mà thôi..
- Sao lại nói với mình làm gì? Đối với mình thì điều đó hoàn toàn không quan trọng - Gôga nói để làm bạn nguôi giận - Thôi giúp mình chuẩn bị đi, kẻo sáng mai phải dậy sớm.
Giamin nghe hai bạn đấu khẩu nhau, cảm thấy tất cả những gì liên quan đến cô bé Mâtxcov không phải không quan trọng đối với cậu. Suốt mùa hè qua, một ngày làm việc mười hai giờ, cậu không hề gặp Tamara lần nào. Tất nhiên cậu có thể gặp nếu đi vào rạp chiếu bóng hay câu lạc bộ đường sắt, nhưng có lúc nào được rỗi đâu. Từ xưởng về, cậu phải giúp mẹ bổ củi để dành mùa đông, tưới rau, xách nước..Chủ nhật thì cầm liềm vào rừng cắt cỏ cho bò, xếp lên xe chở về nhà phơi khô. Tuy thế Giamin vẫn luôn nhớ đến Tammara và lúc nào cũng thấy lo lắng, hình như những ngưòi xung quanh đã thấu tận đáy lòng của cậu và biết được tình cảm của cậu đối với cô bé người Matxcova kia. Và điều đáng ngạc nhiên hơn cả là trước kia, đi làm về , cậu ngủ say không bao giờ mộng mị, thế mà bây giờ hầu như đêm nào cậu cũng mơ thấy Tamara, bao giờ cũng muốn nói với cô một điều gì đó, hay làm một việc tốt lành nào đó. Một lần trong mơ thậm chí cậu còn định hôn cô ta nữa, nhưng cô ta, đúng như cậu vẫn thấy trong phim, đã cho cậu một cái tát nên thân, làm cậu chợt tỉnh. Từ đó Giamin cố không nghĩ về Tamara . Thế mà bây giờ Côlia lại đang nói về Tamara, như thể đoán ra Giamin đang nghĩ gì, và chủ tâm trêu cậu.

- Này các cậu - Côlia thận trọng nhìn Gôga, hạ giọng nói - mình chưa nói với các cậu điều quan trọng nhất: đó là việc Tamara và Nhura mong muốn đi hái phúc bồn tử với bọn mình - rồi cậu lại liếc nhìn Gôga, tìn lần này chắc thế nào Gôga cũng chế giễu.
- Và tất nhiên cậu vội bảo: hay lắm, chuẩn bị đi! Bọn tớ có các cô đi sẽ vui hơn - Gôga chộp ngay.
- Thì cậu bảo tớ còn biết nói thế nào nữa! Cô ta bảo chưa bao giờ được thấy rừng tai ga thực sự..
- Đấy , đấy thế mà cứ bảo là cậu không thích cô bé Matxcova!
Giamin cố giấu không cho các bạn nhận thấy là mình đang vui sướng. Ngày mai Tamara sẽ ở với các cậu suốt ngày, cậu sẽ xách giỏ cho cô, hái cho cô những quả to nhất, chín nhất. Tamara chỉ việc hát và hái hoa. Lúc này trong rừng, trên các gò đất cao có thể hái được hoa xaraphan, một loại hoa màu da cam có chấm. Không hiểu sao cậu cảm thấy như loại hoa này, trong điệu nhạc buồn có thể tự kể cho mọi người nghe vì sao chúng đẹp thế mà không có mùi thơm. Từ ngày biết Tamara yêu hoa, Giamin cũng bắt đầu chú ý tới chúng, cái đẹp, cái kỳ lạ của thiên nhiên. Cậu sẽ dạy Tamara cách đào cả bụi xaracan, và nhất định cho cô nếm thử các củ cuả nó có vị ngọt như dưa bở. Như tất cả các cậu bé Taiset, Giamin rất thích ăn củ loại hoa này. Không hiểu Tamara có thích ăn không nhỉ? Sao lại không? Như cậu chẳng hạn, cậu sẽ thích tất cả những gì Tamara thích...Và sau nữa, thế nào cậu cũng phải làm một việc gì đó thật đặc biệt để Tamara chú ý đến cậu...Bỗng Giamin cảm thấy hoảng hốt: nếu Tamara thích Côlia hơn cậu thì sao? Cậu cảm thấy hai má mình nóng bừng. Và cậu tưởng tượng bỗng có con gấu nhảy từ bụi rậm ra, há miệng xông vào Tamara. Lúc ấy Giamin sẽ cho mọi người biết cậu là người thế nào! Cô bé thấy gấu sẽ hoảng sợ kêu thé lên. Còn cậu sẽ vượt lên mọi người, lấy gậy gõ vào chiếc thùng rỗng, tiến thẳng về phía chúa tể rừng taiga..
-" Giamin, quay lại!" _Tamara sẽ kêu lên và ngã xuống, bất tỉnh. Còn Giamin thì vẫn tiếp tục vừa gõ thùng vừa đuổi theo con gấu đang bỏ chạy, rồi quay lại với Tamara, bế cô lên tay mang về tận nhà. Côlia và Gô ga tất nhiên sẽ muốn giúp đỡ, nhưng cậu nhất định sẽ không giao cô bé cho ai. Còn Nhura lắm mồm thì thế nào cũng sẽ chạy theo, than thở cho đến tận nhà: "Trời ơi, Tamara làm sao thế này! May mà cô có được một người bạn dũng cảm như vậy"
- Này, cậu làm sao thế? - Côlia cắt đứt dòng suy nghĩ của Giamin - Mình gọi, gọi mãi mà cậu cứ như thằng điếc..
Giamin lúng túng một lúc rồi sôi nổi nói:
- Không, các cô ấy sẽ không đi hái phúc bồn tử với bọn mình.
- Và chính mình cungc nghĩ thế - Gôga lên tiếng
- Cậu quên là vùng ấy năm ngoái gấu đã tha đi một bà à? Bà ấy đi xa mọi người chừng bốn chục bước, thế mà..
Và chắc cậu còn nhớ chính bọn mình đang đứng tụm với nhau và gõ thùng đến nhức óc nên nó phải bỏ chạy. Còn bọn con gái thì chỉ cần thấy thế cũng đủ chết ngất rồi..
- Ừ, đúng thế - Côlia nói - Nhưng khốn nỗi cô ta tha thiết xin đi ..Và nói là muốn được thấy rừng taiga thực sự.
- Cô ta là con gái thì cô có thể xin đi =- Gôga lại nói - Cô ta có biết vùng ta đâu. Cứ làm như công viên Matxcova không bằng..Chắc lại nghĩ là ở công viên Mâtxcov có cây thì trong rừng taiga cũng có cây. Thật buồn cười..Các cậu có nhớ năm ngoái cả lớp vào khu rừng cạnh Taiset không? Cô ta hái đúng một ôm hoa lan tiên, hoa anh đào dại..Người khác hỏi sao hái nhiều thế cô ta ôm chặt vào ngực, đáp: "Thế nhỡ sau không tìm thấy nữa thì sao? Đấy, buồn cười không! Sợ không tìm thấy hoa ở rừng taiga!
- Có gì mà buồn cười? - Giamin vặn lại - Cậu mà đến Matxcova xem có làm người ta ôm bụng lăn ra mà cười không?
_________________

- Bao giờ thì các cháu mới tản về nhà hở? - thím Samsura hé cửa sổ, nói vọng ra. - Định sáng mai dậy sớm mà bây giờ cứ chần chừ mãi, thật là những người hái quả hạng bét.
- Chúng con xong rồi, trong khoảnh khắc thôi, mẹ ạ - Giamin đáp.
- Miệng bảo trong khoảnh khắc mà suốt một giờ rồi vẫn cứ quanh quẩn bên mấy chiếc thùng. Như thể sửa soạn đi xa hàng tuần ấy không bằng...Giamin, đi tìm con bò về hộ mẹ. Bò người ta về hết rồi mà con Pextrukha nhà mình vẫn chưa thấy đâu..
- Vâng ạ.
Các cậu kiểm tra lại một lần nữa xem có quên cái gì cần thiết không: hai chiếc rìu con, diêm, chảo, dao đi săn tự làm giống như những chiếc kiếm nhỏ kiểu Thổ nhĩ kỳ, muối, một cuộn dây. Các cậu đặt chiếc thùng ở phòng ngoài.
- Sáng mai sáu giờ mình sẽ lại gọi các cậu - Côlia nói - Mình về đây. Còn phải bổ mấy khúc bạch dương và xách nước nữa. Mẹ mình định sáng mai giặt quần áo mà chưa có tro.
- Ừ, về đi! Bây giờ mình cũng phải đi tìm con Pextrukha - Giamin bảo bạn.
- Để mình đi với cậu - Gôga buồn rầu nói - Ở nhà bà mình không để mẹ mình và mình yên. Quân phản chúa, bà mình bảo, đã làm hại con trai bà - không biết lần này là lần thứ mấy Gôga kể thế với bạn - Ngày nào bà mình cũng chỉ nói đi nói lại một điều :" Trời tru đất diệt chúng mày đi! Một mình con bà còn đáng bằng cả mẹ con chúng mày" Rồi bà mình khóc, ôm lấy mình kể lể: " Cháu giống hệt bố cháu. Mắt bố mày cũng xanh này, còn thân hình thì thật đúng là dòng giống nhà ta.." Mình chán lắm rồi. Mình cũng thương hại bà mình nhưng vẫn thấy khó chịu khi bà mình cứ xỉ vả mình và mẹ mình mãi như thế.
Giamin kiên nhẫn nghe bạn, chẳng biết nói gì. Cậu biết là ở nhà, Gôga đang khốn khổ như thế, nhưng bất lực không giúp được gì, nên lại càng cảm thấy khó nghĩ hơn.
- Hay cậu đến ở với mình? - Giamin đột ngột đề nghị.
- Sao được! - Gôga ngạc nhiên. Còn mẹ mình thì sao? Giá mình chong chóng được cấp chứng minh thư, lúc ấy chắc bà mình không còn làm ầm ĩ lên như bây giờ.
- Hẳn là thế
- Giamin này, cậu nói mình nghe nhé..Có điều phải nói thật - Gôga bỗng nói rồi ngập ngừng, lúng túng.
- Cậu định nói gì? Mình có điều gì bí mật đâu
- Đành thế.. Nhưng cậu phải nói thật - Gôga quay mặt - cậu..có thích Tamara không?
- Giamin đớ người. Mặc dù đã chập tối, cậu vẫn sợ Gôga thấy mình đang đỏ mặt và và tự đoán hiểu hết mọi chuyện...
- Thì sao ? - Giamin cố trấn tĩnh, hỏi lại
- Cậu biết đấy... Nói chung cô ta cũng không sao, chân thật. Kể ra cũng hơi buồn cười một tí: đáng lẽ hái hoa anh đào dại thì cô ta lại vơ toàn những cỏ. Cưa không biết cầm, gặp bò thì sợ đến chêt.. Gôga im lặng một lúc rồi hạ giọng tiếp như người có lỗi: - Nhưng mình thích cô ấy...
Giamin lại lặng người vì ngạc nhiên. Cậu tưởng chỉ mình cậu thích Tamara thôi, hoá ra..
- Pextrukha, Pextrukha! - Giamin bỗng kêu to rồi không trả lời Gôga, chạy thẳng về phía rừng bạch dương, nơi có bóng những con bò lạc đàn thấp thoáng đi lại.
- Trên đường về hai cậu im lặng không nói chuyện với nhau. Chỉ nghe tiếng con bò thở đều đều. Mỗi cậu đi một bên, hai tay để lên hông âm ấm bốc mùi sữa của nó. Hai con chó nhà ai chạy ra cất tiếng sủa vu vơ. Trong các sân, ngỗng kêu quang quác trước khi đi ngủ. Có tiếng ai gọi to trong đêm: " Burenca,Burenca!"
Tới nhà Gôga bảo:
- Liệu chừng sáng mai đừng có ngủ quên đấy.
Giamin mở cổng, vỗ nhẹ lên lưng con Pextrukha, cho nó vào chuồng. Để đáp lại, con bò ve vẩy đuôi như muốn nói: vâng, tôi biết là người ta đang chờ tôi.
- Gôga, thực ra..mình rất...Giamin không nói hết câu, mà có nói hết thì Gôga cũng không nghe thấy vì cậu ta đã đi xa.

- Con đi đâu mà lâu thế? - tiếng mẹ cậu đang sửa soạn thùng vắt sữa từ phòng ngoài vọng ra - Mẹ chờ sốt cả ruột. Người ta thì sữa đã vắt xong, lọc rồi mà mẹ vẫn cứ phải chờ con mỏi cả mắt.
- Bò nhà ta chạy vào ăn ở rừng bạch dương - Giamin vẫn còn đứng cạnh cổng khẽ đáp.
Bây giờ cậu cảm thấy hoảng sợ vì điều vừa mới xảy ra, vì lời tự thú của mình. Cái điều mà cậu chưa bao giờ nói với ai, thậm chí không dám nghĩ tới nữa, thế mà bỗng chốc tự một nơi nào đấy tận đáy lòng đã buột ra, và cậu có cảm giác nó đã xuyên qua trời chiều, sẵn sàng bay tới tận các vì sao. Nó đã làm xao xuyến tim cậu, làm má và tai cậu nóng bừng, làm đầu óc choáng váng.
Bây giờ toàn thân cậu như bị điện giật, người cậu run bần bật như đang lên cơn sốt. Lần đầu tiên cậu thấy tim mình đập mạnh và dồn dập. Cậu bỗng hoảng sợ vì trạng thái này, nhưng rồi liền lúc ấy, cậu nhảy lên và như một chú dê con chạy lon ton vào sân.
Thím Samsura đang ngồi xổm cạnh con bò sữa, vừa nói những lời âu yếm, vừa lấy nước ấm rửa sạch các đầu vú của nó.
- Có chuyện gì thế? - người mẹ ngạc nhiên hỏi, vẫn tiếp tục dùng khăn lau cẩn thận các đầu vú đang có những dòng sữa ấm chảy ra - Thấy không, đi lang thang lắm, bây giờ căng sữa chảy cứ như là suối. Chúng mày cả hai là chúa thích đi chơi..
- Mẹ - ẹ - Giamin kéo dài giọng và nắm lấy hai chiếc sừng ngắn cũn của Pểxtukha, hôn đánh chụt một cái vào mõm nó. Pểxtukha lắc đầu, đánh đuôi vào hai bên hông.
- Sao mày cứ quấn lấy con bò thế? - Vào nhà đi - bà mẹ nghiêm khắc bảo rồi chăm chú nhìn con trai - Đốt ấm xâmôv có hơn là đứng quấy rầy con Pextrukha không?
- Con đi đây, mẹ ạ ! - Giamin nói to và hôn vào mõm con bò một lần nữa rồi chạy vào nhà.
Vừa lẩm nhẩm hát lẫn từ bài này sang bài khác, Giamin nhanh nhẹn đặt ấm xa mô va lên lò, dùng chiếc ủng cũ thổi hơi cho to lửa rồi ngồi xuống cạnh chiếc cửa sổ để ngỏ. Bầu trời xanh điểm sao hôm nay đẹp lạ lùng. Giamin ngồi im và mỉm cười vì hạnh phúc mà chữ 'yêu" không nói ra, nhưng đầy sức quyến rũ, đã mang lại cho cậu.
Cậu nghe rõ tiếng sữa nhỏ từng giọt vào mép và đáy chậu hứng, và sau là tiếng sữa chảy từng dòng đều đều. Cậu tưởng tượng thấy sữa nổi bọt, làm thành những chiếc bong bóng nhỏ. Con Pêtrukha thì chốc chốc lại ngoái cổ nhìn mẹ cậu như muốn hỏi: bà còn định hành tôi đến bao giờ mới thôi đây? Còn mẹ cậu thì vẫn như mọi lần, âu yếm bảo nó "gượm nào, chờ tý đã. Vắt kỹ thì mày sẽ nhẹ hơn mà..."

Chương III
Những chiếc tà vẹt nặng như chì

Nhưng đến ngày nghỉ hôm ấy, các cậu đã không vào được rừng hái phúc bồn tử được: đang đêm người gác cổng xưởng cơ khí chạy lại, đập mạnh vào cửa sổ gọi to:
- Thím Samsura, đánh thức cậu con trai thím dậy ngay. Có lệnh của đốc công phải chất tà vẹt lên đoàn tàu khôi phục. Để tôi còn chạy đi gọi người khác. Bảo con thím nhớ gọi các cậu trong đội của nó. Thím nghe rõ chứ? Hay lại ngủ rồi?
- Bác cứ đi đi, tôi nghe rõ rồi - thím Samsura càu nhàu - Suốt hai tháng mới được một ngày nghỉ mà cũng chẳng để cho yên - Rồi thím thắp đèn, lại giường Giamin: Giamin, dậy con. Bác gác cổng xưởng vừa chạy lại đây, bảo là phải bốc ngay tà vẹt lên tàu. Có đoàn tàu khôi phục nào đấy đang chờ, không thể để sáng mai được..
Giamin ưỡn người ngồi dậy, ngơ ngác dụi mắt, hỏi:
- Không lẽ ngày nghỉ qua rồi?
- Dậy con, dậy! Phải đi làm bây giờ
- Thế à, sao mẹ không nói ngay?
Khi Giamin ra đến bậc thềm, mẹ cậu gọi theo:
- Con lại gọi các bạn con cùng đi. Nhớ đừng quên. Con bảo với bố mẹ các cậu ấy là bác gác cổng Khêkha truyền đạt lại lệnh của chính thủ trưởng như thế. Con hiểu chứ?
- Vâng
- Ôi biết bao giờ thì cuộc chiến tranh đáng nguyền rủa này mới chấm dứt? - Giamin nghe tiếng mẹ nói sau lưng - Đêm ngủ cũng không cho bọn trẻ ngủ. Người ta đã cướp mất tuổi thơ của chúng..
Đã có khoảng hai muơi người tập trung ở phân xưỏng rèn. Những người thợ rèn đang làm việc lúc ấy cũng được điều động đi khuân tà vẹt. Chỉ có một lò là vẫn tiếp tục làm việc, đó là lò của thợ rèn Viđonôp, hay bác Misa như người ta vẫn gọi. Bác là một người gầy gò, gù lưng, hai má trễ xuống trên khuông mặt màu sáp ong bao giờ cũng ảm đạm, đôi mày màu hung đỏ luôn nhíu lại. Nhưng Viđonôp là thợ rèn thưọng hạng có thể làm các công việc tinh vi nhất. Khi làm việc gò má bác khẽ ửng đỏ đôi mắt mờ, nhợt nhạt vì ngọn lửa rèn, ánh lên một cách kỳ lạ, đôi môi mỏng uốn thnàh một nụ cười. Bác Misa thưòng động viên ngưòi quai búa bằng những câu pha tr, bằng những tiếng búa âm vang và ngân rung của mình. Chắc hôm nay bác phải làm một công việc quan trọng nào đó, nếu không, trong khi đang thiếu người khuân vác tà vẹt thế này, người ta đã chẳng để bác và Anđơray Xelixep người thợ quai búa rất khoẻ mạnh của bác ngồi yên.

Đã ba giờ sáng mà người phụ trách vẫn chưa thấy đến. Mọi người đi đi lại lại như bầy ruồi ngái ngủ, uể oải nói chuyện với nhau hay ngáp dài thành tiếng. Một số người cáu kỉnh lẩm bẩm: "Không chờ được đến sáng hay sao mà đêm hôm phải dựng người ta dậy thế này!"
Cuối cùng đốc công Xamorucop từ phân xưởng dụng cụ đi ra. Vừa vuốt vuốt bộ râu rậm ám khói, ông vừa nhìn những người công nhân quanh mình, lẩm bẩm điều gì trong miệng rồi bắt đầu nói một cách mệt nhọc và chậm chạp, mắt nhìn xuống nền đất của phân xưởng rèn:
- Thế là người ta đã đánh thức các đồng chí dậy! Vâng...Các đồng chí tưởng mai sẽ được nghỉ một ngày, mà hoá ra lại phải thế này đây. Tôi biết là các đồng chí đang trách tôi, và nghĩ là chắc đốc công Xamorucop muốn tâng công với cấp trên nên hắn ta không thể chờ đến sáng...Các đồng chí nghĩ như thế là đúng..Tôi có thể chờ đến sáng..Rồi bác bỗng ngẩng chiếc đầu to rối bù của mình và bắt đầu nói sang sảng, hoàn toàn không giống lúc nãy: - Nhưng thử hỏi chờ đến mai thì ai còn ở nhà? Ai?Người thì đi xách súng vào rừng đi săn, người đi hái quả, người đi cắt cỏ...Cứ kiểu ấy, ít ra cũng gần chục người không ở nhà rồi. Nghĩa là chúng ta sẽ phải gánh phần của họ, chừng nào họ chưa tới xưởng làm việc vào thứ hai. Rồi lại còn phải để Viđonôp và người thợ cùng làm với bác ta ở lại xưởng nữa. Thành ra tất cả chúng ta phải chia tay nhau mà gánh phần việc của họ.
Trong khi đốc công đang say sưa nói thì các cậu trong đội của Giamin đến ngồi quanh bên chiếc lò rèn rực lửa và càu nhàu về việc vỡ kế hoạch ngày chủ nhật. Như một con vẹt, thằng Rỗ luôn mồm lặp đi lặp lại độc một câu:
- Thủ trwởng thì ngủ khì ở nhà mà chúng mình, như những thằng ngốc, cứ quanh quẩn ở đây..
- Này, Lên ca, tao lấy kìm xoắn lưỡi mày ra đấy - bác Misa giận dữ bảo hắn.
Còn đốc công Xamorucop thì ngồi xuống đe, nói tiếp:
- Các đồng chí sẽ bảo là làm suốt mùa hè mà không được nghỉ một ngày nào! Vâng, tôi biết tôi biết! Cả cán bộ lãnh đạo tuyến cũng biết. Thế các đồng chí tưởng ở ngoài mặt trận cũng có ngày nghỉ à?Tôi hỏi các đồng chí: ngoài mặt trận cũng có ngày nghỉ à?- Ông nhìn mọi người, hạ giọng nói tiếp: - Có, có điều là nghỉ dưới mộ hay như Xtêphan Xocolôp mà thôi..Khi hai chân bị cưa đến tận rốn.
- Bác nói điều này với chúng tôi làm gì, Piôt Pêtrôvich? - Một người nào đấy lên tiếng - Chúng tôi không phải là người và không hiểu hay sao? Kể ra để sáng mai thì cũng đỡ vất vả hơn thật...
Xamorucop bỏ chiếc mũ lưỡi trai bằng da mà bao giờ bác cũng đội, cho vào chiếc áo mưa rộng thùng thình của mình:
- Tất nhiên, cán bộ lãnh đạo tuyến của ta tốt lắm - bác chậm rãi nói tiếp- Nếu biết là tôi đã dựng các đồng chí dậy giữa đêm thế này thì có thể cắm ngòi nổ vào người tôi đấy..
Có tiếng cười nổi lên:
- Nhưng ngòi mà không có thuốc súng thì bác cũng chẳng tan xác được đâu, Piôt Pêtrôvich ạ.
- Chỉ có bỏng nặng thôi
- Không sao, Piôt Pêtrôvich, chỉ hơi hoảng thôi..
- Thì hẵng cứ cho là như thế - đốc công đáp lại những người pha trò - Được, giả sử tôi chờ đến sáng mai mới gọi các đồng chí dậy, lúc ấy sẽ thế nào? - bác tiếp tục thanh minh - Chờ các đồng chí tập trung đầy đủ, kéo nhau tới chỗ làm việc, dọn toa xe chuẩn bị chỗ làm..thì sớm ra đến 10 -11 giờ mới bắt đầu làm việc được. Mà theo điện trên thì đúng 17 giờ 00 chuyến tàu đầu tiên đã phải sẵn sàng xuất phát rồi. Cho nên các đồng chí cũng tự hiểu tại sao tôi phải gọi dậy từ bây giờ?
- Có gì mà hiểu với chẳng hiểu!
- Thế thì tốt! Còn bây giờ, tinh thần đã nhẹ nhõm, ta bắt đầu đi thôi!
Vừa nói chuyện ồn ào, công nhân bắt đầu ra khỏi phân xưởng rèn.
Bầu trời đêm như được nới rộng ra. Phương Đông đã rạng, bắt đầu ngả sang màu xám. Sao nhạt dần. Theo đoàn ngưòi cùng đi xa là tiếng búa nhỏ của bác Misa đập giòn giã xuống đe. Đáp lại những tiếng ấy là tiếng búa tạ ầm ầm và mạnh hơn.

Càng đến gần xưởng tà vẹt, mùi dầu crêodôt càng bốc lên nồng nặc. Cạnh cổng ra vào là một bà lão mặc áo khoác ngắn, vẻ ngái ngủ, cây súng trường cổ lỗ sĩ kẹp giữa gối. Vẫn ngồi yên trên ghế, bà lão hỏi:
- Cả đoàn cả lũ kéo nhau đi đâu mà sớm thế này/
- Đi công đi việc, bà ạ..
- Đi đâu, đi đâu? - bà lão gác cổng đứng dậy, banh cổ áo ấm, đặt lòng bàn tay nhăn nheo lên vành tai.
- Ngủ quên rồi, bà già ơi, lại còn hỏi "đi đâu, đi đâu" - Lênca nói như gầm gừ.
- Tao cho mày biết tay, đồ nhóc, bảo tao là ngủ quên à! - bà lão hùng hổ bước ra chặn đưòng nó - Giấy tờ đâu? Khéo pha trò đấy con ạ. Tao nhẵn mặt những thằng như mày rồi! Cứ trông cái mõm của mày cũng đủ biết xấu tốt thế nào!

Lênca định xông bừa lên phía trước nhưng bà lão đã đưa nòng súng gạt ra một bên rồi nghiêm khắc nói:
- Đứng yên! Không được làm phiền người khác. Chờ Ivan Chikhonôvich tới sẽ nói chuyện với mày.
Cái tên Ivan Chikhonôvich của một người bí mật nào đó đã được bà lão nhắc đến với một sự kính trọng đặc biệt, đến nỗi xung quanh bỗng trở nên thấy yên lặng tỏng chốc lát.
- Phải thế chứ - hài lòng vì thấy mình đã gây được ấn tượng cần thiết, bà lão nói, lần này đã dịu giọng.
Công nhân thậm chí còn lấy làm thích thú về cái cảnh vừa xảy ra. Còn Lênca thì ngồi xuống chiếc ghế trong bục gác, nhếch mép nói:
- Mình thì chẳng việc gì phải vội cả. Mình có thể ngồi suốt ngày ở đây cũng chẳng sao..
Một người trong đám công nhân lại gần, ra bộ nói khó với bà lão:
- Này, mẹ ạ, không thể để cậu này ở đây được. Cậu ấy rất cần cho công việc. Mẹ biết không, cậu ấy mà không được làm việc thì sẽ chết mất. Mẹ xem mặt cậu ấy buồn chưa kìa?
- Thật thế à? - bà lão ngạc nhiên. Thế mà tôi trông mặt hắn có vẻ gian xảo lắm, tuy có đẹp thật.
Lúc này Côlia, Giamin và Gôga đi lại.
- Thế nào, sao lại ngồi đây? - Côlia hỏi.
- Các cậu thấy đấy, mình bị bảo vệ giữ lại đây cho đến khi chính Chikhôn Ivanôvich đến - Thằng Rỗ cười hì hì.
- Ivan Chikhonnôvich - bà lão chữa lại rồi giận dữ nói thêm: - Thôi, xéo đi, kẻo tao lấy báng súng nện cho bây giờ. Hay đấy, mọi ngưòi thì làm việc mà hắn thì ngồi ở chỗ ấm chờ Ivan Chikhonnôvich. Không được! Còn mình, đã già mà vẫn ngốc, cứ tin là hắn thích làm việc thật.
Lênca miễn cưỡng đứng dậy, đi theo các bạn. Hắn nói:
- Thế có bực không..Định đã thế cứ ngồi đây cho khoái thì mấy thằng này lại đến. Thiếu mình thì có sao đâu...
- Cậu không nghe đốc công bảo gì à? - Giamin ngắt lời hắn - Trong kế hoạch ngưòi nào cũng có phần việc của mình. Cậu tưởng là tà vẹt tự nhảy lên toa chắc?
- Tớ cần quái gì, cái kế hoạch của cậu. Tớ là thợ nguội, không phải phu khuân vác - thằng Rỗ càu nhàu - Bây giờ mà tớ không làm thì cũng chẳng ai làm gì được tớ..
- Thì thử xem! - Các cậu đi lại những đống tà vẹt. Cạnh đấy một đoàn tàu không đã đợi sẵn. Mùi trứng thối lẫn mùi tàu hoả xông vào mũi, vào cuống họng nồng nặc, khó chịu. Xung quanh có tiếng người ho. Đốc công Xamorucop chia toa không cho các đội trưởng, điểm người, hoá ra một công nhân phải phụ trách một toa mà vẫn còn thừa năm toa trục kép ở cuối đoàn tàu. Cuối cùng, mọi ngưòi quýêt định cùng bốc chung mấy toa này.
Bỗng một người lạ mặt mặc đồng phục đường sắt có một ngôi sao đỏ trên đường viền ve áo xuất hiện. Anh ta lại gần đốc công, tự giới thiệu:
- Tôi là Côriakin, trưởng đoàn tàu khôi phục. Các đồng chí phải hiểu cho là không có tà vẹt, chúng tôi không thể xuất phát được. Mà Matxcova thì yêu cầu phải khôi phục gấp các tuyến đường gần mặt trận. Tôi rất mong các đồng chí cố gắng. Các đồng chí biết đấy, tiền tuyến đang chờ chúng ta..
Giọng Côriankin đều đều và nhỏ nhẹ. Chỉ có đôi má hơi ửng đỏ và ánh mắt là để lộ vẻ xúc động.
- Cố gắng!Anh không thấy là ai phải vác tà vẹt kia à/ - Một người nào đấy trong số các đội trưỏng lúng búng nói, hất đầu về phía bọn thiếu niên.
- Chúng tôi sẽ cố gắng, đồng chí Côriakin ạ - Xamorucop nói - Quả là người chúng tôi thiếu thật, anh trông thì biết. Chúng tôi đứng vững được là nhờ các cậu ấy. Tất nhiên bắt các cậu ấy vác tà vẹt bây giờ kể cũng hơi sớm, nhưng biết làm thế nào được, thời chiến cơ mà.

Khi đồng chí trưởng tàu khôi phục đi khuất sau đống tà vẹt, Xamorucop ra lệnh mọi người bắt đầu làm việc. Những người đang hút thuốc rít vội mấy hơi cuối cùng, lấy ngón tay bóp tắt những điếu thuốc tự quấn, rồi người thì cho vào túi đựng thuốc, người thì cẩn thận cho vào túi áo trong hay vào những chiếc hộp thuốc làm từ thời trước chiến tranh. Mọi người vội tản đi tới chỗ làm việc của mình, không ồn ào, lộn xộn.
Cạnh mỗi toa có chiếc móc tà vẹt to tướng, lớn dễ gấp mười lần những chiếc thường, dùng để cặp đống tà vẹt trơn như cá sộp.
Đội của Giamin quyết định cả bốn người cùng bốc một toa, vì làm thế nhanh hơn, dễ đặt các thanh tà vẹt khó tính vào chỗ hơn. Một cậu dựng đứng các thanh tà vẹt, hai cậu khác đi đến, vác lên vai và mang đến toa. Cậu thứ tư sẽ dùng kẹp sửa và dồn chúng nằm sát nhau. Trong toa, công việc có nhẹ hơn, nhưng cần nhanh nhẹn và mắt phải biết ước lượng. Nếu có chiếc nào nằm chênh vênh mà không sửa chữa kịp thời, thì sau cả đống sẽ cồng kềnh, lộn xộn, phải dỡ ra xếp lại hết.
Giamin và Lênca khiêng mười chiếc đầu tiên. Côlia ở trong toa, Gôga dựng các thanh tà vẹt. Lúc đầu các cậu như ngạt thở vì mùi dầu crêodôt, vất vả lắm mới giữ nổi những khúc gỗ vuông cạnh, óng ánh đen, không hiểu sao cứ như cắn chặt vào vai, nhưng rồi các cậu cũng quen dần, làm nhanh hơn, các thanh tà vẹt như tự nhảy lên vai, gọn và chắc chắn đến mức có thể khiêng đi hàng cây số được.
Cứ khoảng 100mét lại có một chiếc đèn mờ không đủ sáng để làm việc. Cạnh các đống tà vẹt còn có chút ánh sáng chứ ở gần toa và trong toa thì hoàn toàn tối om, phải vừa làm vừa sờ sẫm.
- Các cậu ạ, phải đốt lửa lên thôi =- Lênca bỗng đề nghị khi Giamin suýt vấp phải chiếc cầu gỗ để lên toa.
- Cậu điên hay sao mà nói thế? Không biết đang làm việc ở đâu à? - Gôga bác lại.
- Lấp sau những đống tà vẹt thế này thì ai nhìn thấy mà sợ - thằng Rỗ vẫn giữ nguyên ý kiến của mình, lôi chiếc bật lửa từ trong túi ra - Tớ không muốn gẫy cổ, nó còn phải đỡ đầu tớ nữa chứ!
- Côlia, Giamin ơi! - Gôga gọi to, đi lại gần Lênca. - Cậu muốn đốt cháy tất cả hay sao? Ở đây cả thuốc lá cũng không được hút nữa là. Không thấy các bác công nhân phải lại gần các thùng nước mới dám hút đấy à?
- Ai thì không được nhưng tớ thì được - thằng Rỗ bướng bỉnh nói, bật lửa châm các vụn gỗ rồi quỳ xuống thổi. Ngọn lửa nhấp nháy mấy cái rồi bùng cháy, soi sáng xung quanh.
- Cậu làm gì thế này? Có tiếng Giamin nói trên đầu hắn. Cậu đạp chiếc giày đựơc khâu bằng lốp ô tô cũ lên ngọn lửa.
- Còn cậu thì làm gì thế? Nói gì thì nói, nhưng cấm không được đặt chân lên đấy! Cậu tưởng là đội trưởng thì có quyền làm gì cũng được à?
- Đúng, có quyền! Mấy bác công nhân mà thấy thì thế nào họ cũng đấm cho vào mõm. Phải nhớ lấy điều đó..

Trời hửng sáng, mạt trời đã nhô lên sau dãy núi xa xa, các cậu nhìn nhau tưởng mới gặp lần đầu: mặt cậu nào cũng loang lổ những vết dầu crêodôt. Cả bọn chỉ tay vào nhau, cười to.
- Gì mà phải cười rống lên như thế/ - thằng Rỗ nói - Người đã nhọ nhem như quỷ sứ, lại còn lấy thế làm sung sướng, đồ quê kệch..
- Ai là đồ quê kệch? - Côlia nhảy từ trong toa ra - Tiếc là mày đang vác nặng, khong tao cho mấy cú.
- Thì đấy! - thằng Rỗ càu nhàu hất chiếc tà vẹt xuống đất - Mày vác đi, tao vào làm thay mày. Làm như tao không biết,một thằng dựng đứng tà vẹt, thằng khác vờ vĩnh trong toa..
- Được, cậu vào thay Côlia đi - Gimin ngắt lời nó - Cậu chỉ đwọc cái lắm lời. Còn thanh tà vẹt này, Lênca, phải mang vào toa...
Thằng Rỗ còn định nói gì, nhưng sau chỉ hằn học lườm các cậu rồi lặng lẽ cúi xuống. Hắn định dựng đứng thanh tà vẹt lên nhưng nó vẫn cứ bám chặt lấy mặt đất. Hắn thử đầu này rồi lại thử đầu kia, nhưng không thể làm gì được cả.
- Giúp cậu ấy một tay, Côlia , kẻo lại cố quá lòi ruột ra phải vào viện bây giờ.
- Kể ra danh dự cũng lớn đấy - nhưng rồi Côlia cũng giúp hắn - Mà thanh tà vẹt cũng nặng thật - cậu nói vẻ thông cảm - có lẽ bằng gỗ tùng lá rụng..
- Bác đốc công đi lại, nhìn vào trong toa xem các cậu làm việc ra sao.
- Tốt lắm các cậu ạ, không thua ngưòi lớn một tý nào! Nhưng cẩn thận, cũng đừng cố quá đấy. Cứ làm đều, chắc, không cần vội - Xamoucôp khuyên.
Khi chất được nửa toa thứ hai, các cậu ít nói hẳn đi. Các cậu đã thấm mệt.
Bỗng Giamin nhận thấy không hiểu sao toa các cậu bây giờ xếp có vẻ như chóng đầy hơn. Cậu nói với Côlia, Côlia đáp :
- Có lẽ chúng mình đã quen, làm chóng hơn..
- Cậu chạy sang toa cạnh xem họ làm thế nào/ - Giamin nói
Côlia chạy đi, một lúc sau quay lại, vừa khoát tay vừa kêu to một điều gì đấy.
- Thế nào, họ có làm nhanh hơn chúng ta không? - Giamin hỏi
- Nhanh hơn à? Còn lâu! Họ xếp chưa đầy nửa toa - Côlia sung sưóng báo tin.
- Không thể thế được!
- Hoá ra mình nói dối à? Cậu chạy lại mà xem..
Giamin đứng suy nghĩ một lúc rồi đi sang toa cạnh. Trở lại cậu nói:
- Không, có lẽ toa của ta thế nào ấy..Ta xem lại một lần nữa đi, có thể xếp không đúng cách chăng..
- Kìa, sao bắt ngưòi ta chờ mãi thế? - có tiếng thằng Rỗ từ trong toa vọng ra - Khuân đi chứ, không được đứng thế, Xocolop. Bây giờ thì cậu biết vác tà vẹt nặng, thế nào rồi nhé! Tao biết chúng mày láu cá lắm mà..
Côlia và Giamin bước lên toa. Côlia đứng lên hàng tà vẹt đầu tiên, nhìn vào phía trong, gần chân tường.
- Gì thế? Cậu để quên cái gì à? Xuống đi, mình sẽ tìm ngay được bây giờ. Mình biết rõ từng tà vẹt một- thằng Rỗ nói, lúng túng nhưng vẫn còn cái vẻ trâng tráo của nó.
- Này, tao sẽ cho mày biết tay, đồ giả dối khốn kiếp!- Côlia nhảy từ đống tà vẹt xuống, xông lại định đánh hắn.

Giamin, cậu xem hắn làm cái gì này! Trong ấy còn có thể xếp gọn hơn chục tà vẹt nữa. Hắn chừa cả cái hang rộng.
- Thế này thì có lẽ hắn phải cho mày vài quả đấm vào mõm, hả? Như thế chẳng có ích mấy..Trước là rắn độc thế nào giờ vẫn vậy..Dỡ ra, xếp lại đi, đồ khốn kiếp! Cho đến cái cuối cùng mới thôi!- Giamin tái mặt, lại gần Lênca, nói - Mày định đánh lừa ai hả? Tà vẹt này là để chở ra mặt trận, đồ vô lương tâm! Mày không nghe người kia yêu cầu chúng ta thế nào và nói gì về việc Mâtxcov đang chờ à? Thế mà mày định chừa trống nửa toa..
- Cậu đang định tuyên truyền hắn hay sao? Hắn có biết chữ đâuCôlia nổi nóng- Để mình cho hắn một trận, cho hắn phải vác cái mặt tím bầm mà đi. Dùng lời mà nói với hắn có ăn thua gì đâu!
- Côlia, không được! - Giamin đứng ra chặn cậu.
Thằng Rỗ nép người vào tường. Chắc hắn vừa nhớ tới mùa đông qua, nhớ toa tầu, lò sưởi nóng và những quả đấm chắc nịch của Côlia.
- Mình định làm thế nào cho tốt hơn mà các cậu lại..Lênca lẩm bẩm.
- Dỡ xuống!- Giamin ra lệnh và gọi Gôga lại.
- Các cậu làm gì ở đây thế? - Gôga vừa bước lên tấm gỗ bắc vào toa, hỏi.
- Thằng Rỗ lại giở chứng. Phải xếp lại cả đống tà vẹt.
- Bắt hắn làm một mình! Tớ mà là đội trưởng thì từ lâu tớ đã giã cho hắn một trận. Phải bắt hắn làm khoán mới được, cho hắn biết miếng bánh hắn ăn giá bao nhiêu...Buông lỏng với hắn là không được đâu... Nếu làm hết cả phần việc thì được lĩnh cả phiếu bánh mì, còn không, làm được bao nhiêu, lĩnh bấy nhiêu...
- Gì mà hăng thế! - Đội trưởng ngắt lời cậu ta - Không nên lấy bánh mì mà doạ người khác. Làm việc thì tránh thế nào được khi thế này, khi thế nọ. Cậu không nhớ là thời gian đầu bọn mình cũng chỉ làm được 20 - 30% định mức đấy à? Nếu người ta cũng chỉ đưa cho mình chừng ấy phần trăm bánh mì thì hỏi còn sức bây giờ mà làm việc nữa không?
- Mình không doạ, mà là giao du-ục hắn.- Gô ga kéo dài giọng - cái thằng này bao giờ cũng khôn vặt, giở trò hại chúng mình, mà cậu lại còn bênh nó...
Được Gôga cổ vũ, Côlia lại xông tới thằng Rỗ, giơ nắm đấm.
- Thôi để nó yên, các cậu, như thế cậu ấy cũng biết thân rồi. Bắt tay vào làm đi!- Giamin dùng kẹp thanh tà vẹt trên cùng, kéo về phía mình.
Các cậu lặng lẽ làm việc, chỉ đồng thanh xuýt xoa kêu lên mỗi khi có thanh tà vẹt nào đó nặng đổ sầm xuống. Mặt trời đã nung nóng mái sắt che toa, khiến các cậu làm việc như trong một chiếc lò sưởi nóng bỏng. Chật chội. Mùi dầu crêodôt bị sấy nóng, bốc lên, xông vào cuống họng.
Khi các cậu dỡ xong đống tà vẹt mà Lênca đã xếp một cách giả dối và đang bắt đầu cẩn thận xếp lại từng cái một thì đốc công Xamorucop đến. Ông nhìn vào toa, ngạc nhiên hỏi:
- Sao các cậu lại tụ nhau một chỗ thế này? Nếu định nghỉ thì ra ngoài trời mà nghỉ.
- Chúng cháu gặp phải mấy thanh tà vẹt cong không chịu nằm gọn với nhau, đành phải dỡ ra xếp lại - Giamin ngoảnh đi chỗ khác, không nhìn mặt đốc công, đáp.
- Thế thì làm việc đi. Các cậu để người khác vượt rồi đấy, nhanh lên một tí. Chiều đã có đầu máy đến kéo. Rồi ông lại biến mất sau toa xe, các vụn gỗ dưới chân kêu lạo xạo.
- Thấy chưa, Lên ca, chỉ vì cậu mà cả đội mình có thể làm không kịp đấy - Côlia nói qua kẽ răng - Làm nhanh lên và cất cái mặt phụng phịu ấy đi..
- Mình có phụng phịu đâu...Vẫn làm hết sức đấy chứ. Cậu nhìn xem..Lênca nhấc lên vai một thanh tà vẹt rồi loay hoay không biết đặt vào đâu.
- Ai bảo để lên vai làm gì? Có thể lấy cái kẹp mà kéo kia mà? Côlia hỏi lại, bực bội nói. - Cậu thì nặng mà bọn mình thì thêm vướng.
Khuân đầy toa xong các cậu đã nằm xoài trên mặt đất, chân duỗi thẳng, tay giang ngang, mắt nhắm lại. Chỉ bây giờ các cậu mới nhận thấy chân và các ngón tay của mình run run. Khó mà tưởng tưọng nổi bây giờ có ai có thể nhấc các cậu khỏi mặt đất đầy mùi cỏ vf dầu hoả đã được mặt trời sưởi ấm này.
Cái mệt và buồn ngủ đè lên người các cậu không tài nào cưỡng nổi. Thậm chí không tin được là mặt đất đầy mảnh gỗ nhọn lại có thể mịn màng êm ả, còn không khí lại trong lành dễ chiu đến thế. Cỏ xung quanh thấm dầu crêodôt, nhưng lác đác vài nơi, ở chân các đống tà vẹt, cạnh đường ray, một vài bông hoa ngưu bàng tim tím khẽ lung lay trước gió, những cây cúc vươn những nụ hoa trắng, nhỏ với những chiếc lá dài, yếu ớt, về hướng mặt trời.

Cạnh các toa khác, mọi người cũng đã kẻ ngồi, người nằm, quá mệt mỏi vì công việc. Họ chậm rãi nói chuyện với nhau. Giamin không nghe rõ những gì họ nói nhưng đoán là vẫn như mọi khi, người lớn đang nói về tình hình chiến sự, rồi sau thể nào cũng nhắc đến những người đã hy sinh hay những người trở về tàn tật, bàn nhau giúp họ cắt cỏ, lấy củi, vì mùa thu đã đến gần.
Giamin thấy một vài cậu đã thiếp đi. Một con muỗi vo vo bay đến rồi lao xuống đốt vào tay Gôga. Nhưng gặp phải lòng bàn tay chai sạn không lấy gì làm mềm lắm, con muỗi đập cánh, vuốt vuốt hai chân trước tìm chỗ hiểm để châm nọc. Cuối cùng, nó tìm được chỗ mềm, cong đít định cắm chiếc vòi xuống da. Không nhịn được thêm, Giamin đập đánh đét một cái. Một vệt máu đỏ hằn trên tay người ngủ. Gôga ậm ừ mấy tiếng gì đấy trong mơ, lấy tay gãi gãi chỗ con muỗi vừa đậu, rồi trở mình ngủ tiếp.
Đốc công lại đến. Ông không nói gì, chỉ mở cửa toa đánh kẹt một cái, chăm chú nhìn những thanh tà vẹt to, chắc, trông giống như những con cá lớn bị chặt đầu và đuôi, rồi lại đóng sập cửa.
- Vẫn làm việc tốt đấy chứ? - ông hỏi, rồi không đợi trả lời, nói tiếp:- mà cậu, đội trưởng, không nên để các cậu ấy nằm thế, sau chỉ mệt thêm. Làm gì cũng vậy, phải quen mới được - rồi ông bỏ sang toa khác , hai tay chắp sau lưng, đầu hơi cúi về phía trước.
Giamin cắm một chiếc que xuống đất, bên cạnh đặt một hòn sỏi nhỏ. "Khi nào bóng chiếc que đổ tới hòn sỏi, mình sẽ đánh thức các cậu ấy dậy" - cậu nghĩ bụng rồi ngả lưng xuống đất.
Trên trời, những đám mây nhẹ, thưa thớt đang lững lờ bay. Nhìn như dán mắt vào chúng, Giamin cũng cảm thấy mình cũng đang bay, cả mặt đất đỡ những toa tàu đầy hàng, cả xưởng tà vẹt khổng lồ với ống khói cao ngút cũng đang bay. "Mình đang bay! Hoan hô! - suýt nữa thì cậu kêu lên. - Nghĩa là mình không ở một chỗ, mặc dù đang nằm. Mặt đất như một con tàu đang chở mình đi giữa các vì sao.." Ý nghĩ này làm cậu hết sức thích thú, nhưng đồng thời không hiểu sao cũng làm cậu cảm thấy buồn nữa. Giamin nhắm mắt,rồi lại mở mắt. Cậu tin chắc là cậu có bay thật, thậm chí còn hơi chóng mặt nữa..Điều khám phá mới mẻ này làm cậu xúc động, hồi hộp. Cậu lập tức đánh thức các bạn dậy và hỏi chúng có thấy đang bay như mình không.
Côlia miễn cưỡng mở mắt, vừa ngáp, vừa đáp:
- Thì đã sao? Mây bay, mình bay..
- Còn mình thì có vẻ như bay, có vẻ như không? - Gôga thờ ơ nói.
- Tưởng gì lạ lắm! Bay hay không cũng thế - thằng Rỗ càu nhàu rồi nằm sấp.
- Đúng là mình bay thật, các cậu ạ! - Côlia bỗng kêu lên - Có điều là phải nhìn thật chăm chú mới thấy...
Nghĩa là tất cả đều bay. Nghĩa là ước mơ của câu ( Giamin sợ, chưa bao giờ kể với ai, ngay tự thú với mình cũng còn thấy ngại ngùng) sẽ trở thành sự thật...Rồi liền lúc ấy cậu đã nghe Lênca ngáy. Hắn gối đầu lên tay, ngủ ngon lành, không nhớ gì tới việc vì hắn làm dối mà cả đội phải vất vả xếp lại cả một đống tà vẹt gần 50 chiếc.
Giamin lay sườn Lênca.
- Dậy, đồ lười, ngủ như thể một mình cậu vừa xếp xong tất cả mọi toa.
- Thế các cậu khác? - hắn càu nhàu- Mình phải làm hơn ngưòi khác hả? À
- Người ta đã dậy cả rồi.
Các cậu vất vả bước những bước đầu tiên. Cúi xuống nhấc tà vẹt lên khỏi mặt đất, các cậu thấy các bắp cơ đau nhức như có một ngưòi vô hình nào đấy lậy gậy nện lúc thì xuống đôi vai rát bỏng, lúc thì vào tay các cậu..
- Đồ chết tiệt! - thằng Rỗ bỗng kêu to rồi hất thanh tà vẹt vừa đặt lên vai xuống đất.
- Cậu tưởng ở đây là thiên đường, muốn làm gì thì làm, không thì thôi à? Cô li a lại gần hắn - Cậu xem cậu đã làm gì...Bọn mình thì nhấc lên, còn mình thì vứt xuống. Hay chỉ mình cậu đau vai thôi?
- Thôi, Côlia - Giamin ngăn bạn - Cậu ấy mệt, không chịu nổi..
- Thế mình, mình không mệt à? Gôga cũng không à? - Côlia nhăn mặt nói như sắp oà lên khóc.
Giamin quay mặt sang chỗ khác và nói:
- Tất cả đều mệt nhưng cậu ấy mệt hơn cả. Cậu ấy chưa quen làm những việc như thế này. Đến cắt cỏ cậu ấy cũng không biết, cả đến xẻ gỗ, bổ củi cậu ấy làm cũng chẳng nên thân.
- Đúng thế, chỗ mình làm gì cũng bằng máy...Còn liềm thì chưa bao giờ mình cầm lên tay...- Lênca lúng búng nói.
- Đấy, thấy không. Làm gì chưa quen cũng mệt. Sau một vài lần sẽ thấy đỡ hơn.
Lại tiếp tục làm việc. Để tiết kiệm sức, các cậu thong thả bước từng bước đều đặn như những người thợ khuân vác cẩn thận và kinh nghiệm.
Khi xếp xong toa thứ hai, trời đã sẩm tối. Đốc công đi lại mấy lần, giục:
- Nhanh lên các cậu ơi, nhanh tay tý nữa! Kẻo không các cậu phải về sau cùng đấy. Các toa khác người ta sắp xong cả rồi.

Các cậu nghe ở đâu ông cũng nói như thế, nhưng vẫn cố làm nhanh để xong cuối cùng. Khi mọi người ra về, trời đã tối hẳn. Một người nào đấy trong đám công nhân lớn tuổi nói buông một câu với một người khác, cũng mệt mỏi như bác ta và cũng không buồn động lưỡi:
- Mấy cậu kia thế mà giỏi, làm chẳng thua gì cánh mình.
- Thật thế, không chê vào đâu được! Cả thằng Lênca cũng làm ra trò..
Lênca nghe hai người nói chuyện với nhau, lên tiếng:
- Được điếu thuốc quấn mà hút, đội trưởng nhỉ- dù biết trong đội không cậu nào hút thuốc.
Sự việc xảy ra đúng như nó dự định - ngay lúc đó một người trong đám công nhân lớn tuổi bảo cậu:
- Này, sếu vườn, lại đây! Hôm nay cậu làm việc khá lắm.
Thằng Rỗ đi lại.
- Nghĩa là cậu sống theo nguyên tắc: muốn bon chen của người khác chứ gì?Lấy đi, lấy đi..thêm tí nữa...Này, cầm lấy, chốc nữa hút.
- Thôi đủ rồi ạ, chừng này cả đội hút vẫn còn thừa- Lênca nói, vẫn không tin là tại sao cũng những người này, lúc sáng keo kiệt với cậu thế, bây giờ lại một lúc cho cả một nhúm thuốc lớn. Và nói chuyện với cậu như người ngang hàng. Công nhân thật là khó hiểu!
Giamin chưa kịp vào nhà thì mẹ cậu đã chạy ùa ra đón bằng những tiếng kêu sung sướng, lúc thì khóc, lúc thì cười, trong bóng tối mẹ giơ cho cậu xem một chiếc phong bì ba góc.
- Này xem đây, đọc đi, đọc đi..Thư của anh mày đấy..Còn sống..Chỉ bị thương thôi. Ở đâu thì không thấy nói. Anh mày còn nhắc đến mấy con hổ gì nữa. Cô láng giềng đã đọc cho mẹ nghe rồi. Con đọc mẹ nghe nữa đi..
Giamin chậm rãi đọc bức thư của anh hai lần. Cậu giải thích cho mẹ biết "con hổ" là một loại xe tăng mà bọn Đức hết lời khoe khoang, và anh cậu đã dùng đại bác bắn cháy hai con hổ như thế, và đang đề nghị được tặng thưởng. Còn "cung sông" là một nơi ở ngoại vi thành phố Cuocxcơ, nơi hai tháng liền đã xảy ra những trận đánh lớn, ác liệt. Ở đấy bọn Đức bị quân ta cho nếm đòn có lẽ còn đau hơn ở Xtalin grat nữa.
- Sướng quá, con nhỉ! - thím Samsura nói, tay vẫn giữ chặt bức thư. Rồi như chợt tỉnh thím nói:- Ồ, sao mẹ lại hoàn toàn quên khuyâý con thế này! Mùng quá hoá ra quên cả...Mà người con bốc mùi dầu hoả hay mùi gì nữa mẹ không hiểu. Bọn con làm việc ở xưởng tà vẹt à?
- Vâng.
Trong lúc Giamin cởi bộ quần áo dính đầy dầu ceê ô dốt ra, mẹ cậu đặt chảo khoai tây, sữa và một miếng bánh mì nhỏ lên bàn. Khi cậu cởi áo sơ mi để lau nửa người phía trên, mẹ cậu kêu lên:
- Ôi, vai con làm sao thế này? Ngã ở đâu à? Da bong hết.
- Con vác tà vẹt, do chưa quen đấy mẹ ạ..Những người chuyên làm việc ở đấy thì có đệm lót vai, còn bọn con thì cứ thế...- cậu con trai đáp rồi an ủi mẹ:- Không sao, mẹ ạ, rồi sẽ khỏi..Chính mẹ thường nói: quý hồ xương cốt nó không gẫy thôi, chứ da thịt thì sẽ mọc lại...
Sáng hôm sau, phải khó nhọc lắm thím Samsura mới đánh thức được Giamin dạy. Cậu luôn miệng nói: "Bây giờ, con dậy bây giờ" Nhưng lại quay sang ngủ tiếp. Mẹ cậu phải kéo cậu sang chiếc phản, nhúng tay vào nước, vuốt mặt cậu.
- Con dậy đây, dậy đây mà - Giamin uể oải mấp máy môi, ngồi dậy mặc quần áo.
Toàn thân cậu đau nhức khó chịu. Cậu thấy như chân không còn là của mình nữa, đạp xuống đất cứ như là chân giả. Vất vả lắm mới mặc xong quần áo, ăn vội mấy miếng, cậu xách chiếc túi đựng thức ăn ra đi.
- Mẹ làm cho con cái này đây - bà mẹ chìa cho con trai miếng đệm lót vai làm bằng ống tay áo ấm cũ - có lẽ đỡ đau hơn.
Giamin muốn ôm chầm lấy mẹ, nói với mẹ lời cám ơn, nhưng rồi kìm lại: như tất cả các thiếu niên mới lớn lên, cậu cố đối xử với mẹ làm sao cho có vẻ chững chạc. Thím Samsura đã hiểu được trạng thái này của con trai: đôi mắt cậu để lộ niềm vui và lòng biết ơn, cái mà cậu thẹn thùng không muốn nói.
Thím vỗ vào lưng con dịu dàng nói:
- Đi đi, con.. Các bạn đang huýt sáo gọi con đấy.

Ngày bốc tà vẹt thứ 2 bắt đầu. Côlia cũng có một chiếc đệm lót vai, khâu bằng hai ống tay áo len. Không ai làm cho Gôga và Lênca miếng đệm lót. Người nào vác tà vẹt thì người ấy dùng đệm lót.
Công nhân xưởng cơ khí phải vác tà vẹt suốt tuần. Sau đoàn tàu khôi phục, người ta còn kéo đến đoàn tàu không nữa. Các toa xe xạm đen, lỗ chỗ vết đạn. Bánh và các bộ phận giảm xóc độc các vết xước hoen gỉ. Ở một số toa, cửa vênh vẹo, chống vào nhau, phải lấy búa tạ đánh hồi lâu mới mở ra được. Mà người ta nói đoàn tàu này cần phải ra mặt trận còn gấp hơn đoàn tàu trước. Lần này có thêm công nhân xưởng sửa chữa đầu máy và xưởng sửa chữa toa xe đến khuân vác nữa. Trong số họ không có ai là thiếu niên. Một người đàn ông má phính, đỏ, dáng nhanh nhẹn, trên ve áo có hai ngôi sao, lăng xăng chạy đi chạy lại dọc đoàn tàu, luôn miệng nói như quát. Bộ com-lê vải len màu xám của ông ta cứ thấp thoáng hết chỗ này đến chỗ nọ. Ông ta tới đâu là công việc ở đó dừng lại, vì mọi người phải nghe ông ta giải thích về việc mặt trận đang chờ tà vẹt ra sao, và còn cả việc phải vác tà vẹt như thế nào nữa. Ở đâu ông ta cũng nhấn mạnh đến địa vị công tác của mình:
- Với tư cách là đại diện cục, tôi nói với các anh như thế..
Ông lấy làm ngạc nhiên và phẫn nộ khi nhìn thấy đội công nhân thanh niên của xưởng cơ khí. Sau ngày làm việc hôm trước, các cậu trông rất mệt mỏi.
- Mấy cậu này là ai thế này? - ông ta bực bội hỏi Xamorucop đang đi theo - Làm được trò trống gì mà ở đây/ - rồi hất đầu về phía bọn thiếu niên- Tôi được chính cục trưởng trực tiếp giao nhiệm vụ đôn đốc việc bốc xếp tà vẹt, mà anh thì huy động những người như thế à?- Giọng ông ta vang lên the thé, bàn tay mũm mĩm luôn chém vào không khí - Thật chẳng khác gì một vườn trẻ, anh hiểu chứ? Anh định đánh lừa ai đấy?
- Đồng chí bình tĩnh..Bây giờ tôi sẽ giải thích tất cả để đồng chí rõ - bác đốc công định thanh minh.
- Không cần giải thích, tự tôi cũng thấy tất cả!
Xamorucop muốn cho ông ta biết là ở xưởng của bác chỉ còn lại mấy người ốm yếu. Viđonôp và anh thợ phụ của bác ta, và hơn một nửa công nhân của bác bị điều đi công tác đột xuất trên tuyến đường cho kịp trước khi mùa rét tới.
- Rút mấy cậu nhóc này đi. Chúng chẳng làm được tích sự gì, chỉ quấy rầy người khác - không chịu nghe đốc công nói, ông đại diện cục ra lệnh.
- Sao lại thế? - Xamorucop hỏi.
- Xong! không ý kiến gì nữa. Bây giờ là thời chiến. Đã đến lúc anh phải hiểu điều đó. Đấy là lệnh của tôi. Còn chúng mày, bọn nhóc, đi về.
- Từ lâu chúng tôi không còn là nhóc nữa..- Giamin bước ra phía trước, nói
- Cái gì? Mày đang nói với ai như thế? Đồ vắt mũi chưa sạch!
- Chính ông vắt mũi chưa sạch thì có - thằng Rỗ lên tiếng.
- Mày muốn gì? Muốn ra toà à?
- Này, đừng doạ chúng tôi, chúng tôi không nhát lắm đâu! - thằng Rỗ lại hằn học nói.
- Oai nhỉ, ra bộ thủ trưởng lắm! Loại ấy thì cánh mình xơi tái thôi!- các cậu thi nhau nói.
Ông đại diện bẽ mặt. Khuôn mặt tròn trĩnh của ông ta đỏ bừng. Ông béo phệ thấy trước mặt mình là những cậu bé quần áo lem luốc đang giận dữ nhìn ông, bèn vung tay đe doạ.

Công nhân nghe thấy ồn ào chạy lại, hiểu rõ chuyện, phá lên cười. Ông kia có lẽ đã nhận thấy mình sai, bèn nói:
- Thôi được, cứ để chúng làm việc, nhưng tôi báo trước là có gì xảy ra, dù nhỏ, dù lớn, cậu phải giơ đầu ra mà chịu trách nhiệm.
- Không phải cậu mà là bác phải chịu trách nhiệm - một cậu trong bọn chữa lại - Thế mà cũng đòi là trí thức!
Như bộ không nghe thấy gì, ông đại diện cục nói thêm:
- Ta sẽ bàn tiếp ở Đảng uỷ!- rồi xúng xính trong chiếc quần rộng, ông ta hấp tấp hướng đôi chân ngắn cũn của mình về phía cổng.
Xamorucop định đi theo, nhưng rồi khoát tay, quay lại chỗ các các cậu.

Chương IV
Misa chơi phong cầm

Giamin nghe nói là các bạn lớp cậu học cũ quyết định tổ chức một tối khiêu vũ. Côlia đã nói điều này với cậu khi giờ nghỉ trưa kết thúc, mà Côlia thì do gặp Nhura ngoài phố, cô bé vẫn nhanh mồm nhanh miệng như mọi khi, đã kể cho cậu nghe tất cả những tin tức mới mà cô biết. Cô giáo dạy toán Nhina Mikhailop sơ tán từ Lêningrat tới, nhận được giấy báo tử: chồng cô là phi công đã hy sinh. Còn học sinh lớp trên sẽ đến nông trang tập thể lao động một tháng kể từ ngày mồng một tháng Chín.
- Các cậu tới khiêu vũ nhé - lúc chia tay, Nhura mời - đến đấy sẽ biết cả. Chứ không, chỉ rặt con gái. Bọn nữ mình chán nhảy với nhau lắm rồi.
Học sinh lớp trên thường đi tới những buổi khiêu vũ, mà thực ra cũng chẳng còn nơi nào mà đi nữa. Phim ở câu lạc bộ công nhân thì hoạ hoằn lắm mới có. Nếu có nghệ sĩ nào tới biểu diễn thì cũng không tài nào vào xem được. Còn trên sân khiêu vũ thì mọi người có thể nghỉ ngơi, giải trí, tạm quên chiến tranh.
Thấy Giamin bảo là muốn đi khiêu vũ, mẹ cậu gật đầu:
- Tất nhiên rồi, nên đi, con ạ. Suốt mùa hè thậm chí con chẳng vào rạp chiếu bóng lần nào.
- Nhưng con biết mặc gì mà đi bây giờ? - Giamin đỏ mặt hỏi.
Thấy vậy, mẹ cậu lấy ra một bộ comlê đen của anh cậu, khâu vén tà áo lên, sửa lại ống áo và thân lưng rồi là lại cẩn thận. Chiếc quần thì được kéo lên gần ngực, lấy thắt lưng thắt chặt, còn hai ống thì được nhét vào ủng.
- Chà, trông con diện quá!- bà mẹ âu yếm nói và nhìn con trai như đã lâu lắm không gặp - con lớn hẳn lên rồi đấy, giống anh con như đúc..
Và thế là, lần đầu tiên trong suốt cả mùa hè, Giamin đi dự buổi khiêu vũ tổ chức trong vườn cạnh câu lạc bộ. Thậm chí đây cũng chẳng phải là vườn nữa, mà chỉ là một khu đất con, có hàng rào màu xanh, với dăm cây dương, hè đến lại nở bông trắng xoá, và một bụi cây thấp bị dê gặm trụi. Giữa vườn là sân khiêu vũ, được ngăn bằng những thanh gỗ mỏng. Cạnh cửa ra vào thường có thím Ma sa ngồi soát vé. Thím là một người đàn bà cao to, chẳng thua gì một thuỷ thủ trưởng lực lưỡng. Thím thường cất giọng oang oang hỏi:
- Này, định đi bừa vào đâu thể? Không thấy người ta đang ngồi đây à? Chìa vé ra, ghê nhỉ! Không thì xì tiền ra, chứ đóng bộ vào rồi thì chẳng thấy ai nữa.
Ít người cãi lại thím. Ngay cả Lênca cũng phải gờm vì lần đầu tiên cậu định đi chui không vé đã bị thím cho biết tay, phải bẽ mặt.
- Này, định đi bừa đâu thế? - thím Ma sa hỏi, vẫn cái giọng oang oang như mọi khi - Chìa vé ra!
- Cái gì, cái gì? Vé nào?- thằng Rỗ trâng tráo hỏi lại.
- Đừng có giở cái giọng ấy ra! Còn trẻ lắm, con ạ!- Thím Masa dằn giọng nắm chặt tay áo hắn - Vé đâu, đưa đây! Tao bảo! Nếu không thì biết tay đấy!- và thím giơ nắm tay hộ pháp của mình trước mặt hắn!
- Có buông ra không? - thằng Rỗ gầm gừ, cho tay trái vào túi, vẻ hăm doạ.
- A, định doạ tao đấy hả? - thím Ma sa hét lên rồi nhẹ nhàng lấy chân gạt hắn ngã xuống đất. - Không có tiền mua vé thì hỏi xin tử tế, không được giở trò lếu láo...
Sau vụ này, lần nào thằng Rỗ cũng mua vé tử tế, và thím Ma sa cũng chẳng bao giờ nhắc lại với hắn lần gặp gỡ đầu tiên ấy.
Cạnh sân khiêu vũ là bệ dàn nhạc, linh hồn của cả buổi khiêu vũ. Nhạc công là những thanh niên bề ngoài trông khoẻ mạnh nhưng một số thì bị bẹt chân nặng. Một số khác làm việc ở đưòng sắt, thuộc vào diện không thể điều đi đâu được. Họ ăn mặc khá diện; ủng cao cổ, áo ngắn bó chẽn, mũ lưỡi trai bé không đủ che mái tóc. Nghe nói loại mũ này đang là mốt thịnh hành ở tất cả các thành phố lớn.

Thường thì một lúc chỉ có bốn người chơi, còn những người khác thì xuống nhảy. Ít ai có thể bằng họ bằng khoa nhảy. Trông họ ôm những cô gái quay những vòng tuyệt đẹp thì không nguời nào không lấy làm khâm phục Khi có máy hát thay nhạc thì đám nhạc công hoàn toàn làm chủ sân khiêu vũ. Các cô gái sung sướng vì được mời. Những cô xinh nhất mỉm cười ngoan ngoãn theo họ ra sân.
Gimin cũng thích nhảy, nhất là điệu van xơ " Trên núi đồi Mãn Châu Lý". Mặc dù nhạc công chơi sai bét, nghe nhạc Giamin nhớ tới cụ Cudia, người vẫn hay lẩm bẩm hát điệu van-xơ ấy. Kể ra, nghe nó và nhớ tới cụ Cudia đã khuất có làm cậu thoáng buồn thật, nhưng cậu vẫn thích điệu nhạc quen thuộc này. Người nhảy với Giamin bao giờ cũng làm một cậu nào đấy trong số các bạn trai. Cậu xấu hổ không giám mời các cô gái nhảy, và lấy làm ghen tị khi thấy bọn con trai cùng tuổi thản nhiên, không hề thấy bối rối là gì, cầm tay các cô gái dắt ra chính giữa sân.
Hôm nay, tới dự khiêu vũ, Gimin mong ước được mời Tamara cùng nhảy.
Cậu chững chạc đi qua trước mặt thím Masa, đàng hoàng chìa vé cho thím rồi đưa mắt nhìn quanh. Mới chỉ có ít người tới. Gimin lấy làm mừng khi thấy Tamara chưa tới, nghĩa là cậu sẽ có đủ thời gian suy nghĩ nên mời cô nhảy thế nào và nói với cô những gì. Thậm chí cậu còn muốn dàn nhạc bắt đầu chơi ngay bây giờ để cậu mời thử một cô gái nào đấy trước đã. Giamin đã để ý thấy một cô, nhìn lên dàn nhạc, nhưng ở đấy cả nhạc công lẫn nhạc cụ đều chưa có. Chỉ bây giờ GIaminh mới chú ý nhìn các cô gái vẫn hay nhảy với cánh nhạc công. Cô nào mặt cũng hơi buồn. Đã bắt đầu có tiếng người nói, vẻ không hài lòng:
- Nổi nhạc lên thôi!
- Dàn nhạc đâu rồi?
- Chủ tịch câu lạc bộ!
Thím Ma sa móc khoá vào cửa, bước ra chính giữa sân khiêu vũ, cất giọng oang oang:
- Xin các đồng chí bình tĩnh. Sẽ bắt đầu ngay bây giờ, không phải về đâu mà sợ. Sẽ múa đến một giờ sáng.
- Sao dàn nhạc vẫn chưa thấy?
- Bây giờ tôi sẽ giải thích. Các nhạc công ấy à? Các bạn thân mến ạ, họ đã được động viên vào quân đội sáng nay rồi...Ông chủ tịch câu lạc bộ suốt từ trưa tới giờ đang tìm xem có ai biết chơi loại đàn nào không?
- Thế thì cho vặn máy hát lên!
- Cả người phụ trách máy hát cũng nhập ngũ. Nhưng không sao, lát nữa ông chủ tịch tới. Ông ấy biết làm việc này. Tôi chỉ biết sử dụng máy quay tay thôi.
Tiếng xì xào bực tức lại nổi lên trên sân khiêu vũ. Giamin lấy làm tiếc là đã gặp một buổi như thế này. Cậu đã định bỏ về thì ông chủ tịch tới. Theo sau ông là một người thọt chân trái, mang một chiếc phong cầm đựng trong chiếc hộp cũ kỹ. Có tiếng cười chế giễu. Anh này đỏ mặt, ngồi xuống chiếc ghế cạnh góc, lấy từ chiếc hộp ra một miếng vải nhung, phủ lên đầu gối.
- Kìa, xem kìa! Tội nghiệp anh chàng, lại còn mang cả vải giải giường theo nữa! - có ngưòi nào đó thốt lên - Hay là quẳng cho anh ta chiếc khăn lau mũi nhỉ?
Không để ý tới những lời nhạo báng, người nghệ sĩ kỳ lạ này để chiếc đàn lên gối, đưa ngón tay sờ nhanh phím đàn từ trên xuống duới và từ dưới lên trên rồi bắt đầu chơi bài 'Chiếc khăn xanh". Trước đây ở Taiset chưa có ai biết chơi bài này thật hay cả nên bây giờ ai cũng phải đứng lặng mà nghe.

Sau này ông chủ tịch đã kể lại cho mọi người nghe ông đã tìm được một người chơi phòng cầm giỏi như vậy ra sao. Mà người này chẳng bao lâu đã trở thành một người hết sức cần thiết không thể thay thế được trong đời sống của dân Taiset.
- Một lần tôi vào ga - ông chủ tịch kể - thấy cạnh lò sưởi có một người gầy gò mặc áo ấm có chiếc đàn phong cầm. Anh ta ngồi trên ghế hơ hơ đôi tay của mình. Mọi ngươì bảo anh ta chơi thử - có chơi mới hòng người ta cho tiền. Ai cũng muốn nghe một bản nhạc nào đấy thật hay, nhưng anh ta vẫn ngồi im, tiếp tục hơ tay như trước. Có người đã bảo: "Anh ta chắc không biết chơi, bảo anh ta làm gì. Ai có nửa lít rượu muốn đổi lấy chiếc đàn thì có lẽ anh ta xin dơ cả hai tay".
"Cho tôi xin miếng bánh mì, tôi sẽ chơi"- anh ta bỗng nói.
"Nghe anh ta nói kìa, khôn không? Đưa bánh mì cho anh ta!"
Lúc ấy một quân nhân chống nạng, ngực đeo hai sọc vàng đi tới, nói:
"Bánh mì thì không có, anh bạn nghệ sĩ ạ, chỉ có hai miếng bích côt thôi. Có chơi không?"
"Đưa đây!" - anh ta chìa tay.
"Không được! Trước hết phải chơi đã, rồi nhận bánh sau. Dân nhà lính không lừa ai bao giờ. Hay định chơi khăm bọn này đấy/"
"Thôi được. Chơi bài gì nào? Có điều phải giữ lời đấy nhé!"
Và anh ta cầm đàn, lấy tay nhẹ nhàng vuốt mặt phím rồi bắt đầu chơi, hay đến nỗi cả đám đông đang ầm ĩ trước cửa bán vé phải đứng lặng mà nghe. Lúc đầu anh ta chơi bài " Chiếc khăn xanh" rồi đến bài "Cô gái tiễn người yêu ra mặt trận" và nhiều bài khác nữa. Anh ta chỉ ngừng chơi khi nghe ngwòi lính bảo:
"Anh bạn ạ, hay lắm, khỏi phải nói. Này,ăn đi, thịt hộp đây, mở nắp rồi đấy. Đừng giận mình nhé. Cậu là một người chơi đàn tuyệt diệu, cứ như là xoáy vào lòng người ta ấy. À, mà sao cậu phải lang thang thế này?"
"Thế đấy, đời người lúc thế này, lúc thế nọ - anh ta ngượng nghịu nói và đưa mắt nhìn xung quanh - Đã hai ngày nay tôi chẳng đwọc miếng nào vào bụng. Đây là tuần thứ hai từ ngày tôi lên đường về nhà. Tiền hết.." Anh ta thận trọng cho chiếc đàn vào hộp rồi đứng dậy.
Ngày hôm sau vẫn thấy anh ta ỏ nhà ga. Người ta trò chuyện với anh ta. Thì ra anh ta đã tốt nghiệp trường trung cấp âm nhạc..
Thấy tất cả nhạc công của ta đã nhập ngũ, tôi liền nhớ tới anh ta và đi ngay ra ga. Anh ta vẫn còn ở đấy..Tôi nói đúng không, Misa? - ông chủ tịch hỏi anh ta.
- Đúng cả, có điều ông quên nói đến việc cho tôi tắm và quần áo mới..
- Điều ấy, Misa ạ, không liên quan gì đến việc ta đang nói đây - ông chủ tịch nhíu mày.

.. Các chàng trai và các cô gái quay tròn dưới điệu nhạc đượm buồn. Thậm chí Giamin không nhận thấy Tamara đã cùng các bạn gái đến từ bao giờ.
Trong khi cậu đang suy nghĩ có nên đến với cô ta hay không thì Nhura giật tay Tamara, gật đầu về phía cậu, liến thoắng nói với Tamara một điều gì đó.
" Điều nhảy sau thế nào mình cũng mời Tamara. Mình sẽ đi tới và nói: Cho phép tôi được mời chị cùng nhảy? Thế thôi, có gì phải sợ - Giamin nghĩ vậy và cảm thấy hồi hộp hơn trước.
Sau điệu vanxơ, Giamin rụt rè đi lại chỗ cô gái. Chào xong cậu hỏi họ bây giờ đang làm gì, lúc nào thì năm học bắt đầu. Rồi cậu nói về các vì sao, rằng các vì sao mới đẹp làm sao, nhiều lần xem phim cậu thấy các chàng trai vẫn bắt đầu nói chuyện với các cô gái như vậy. Tamara và các bạn nhìn nhau cười. Giamin đỏ mặt, không biết nói gì nữa. Cậu có cảm giác như tất cả đang nhìn và lắng nghe những lời nói ngốc nghếch của cậu.
Cuối cùng Misa đã chơi đến bài " Andriusa". Ai mà chẳng thuộc lời của bài hát chân thành và hơi có phần lả lơi này:
Ơi, Anđriusa, tại sao chúng ta phải buồn
Chớ vội cất đàn, hãy chơi to lên nào
Chơi lên cho núi đồi phải nhảy
Và các vườn cây xanh tươi phải xào xạc...

Giamin vẫn đỏ mặt, lo lắng nghĩ " Mong sao Nhura không mời Tamara nhảy trước mình'. Cuối cùng, cậu lấy hết can đảm lại gần Tamara khẽ nói
_ Ta ra nhảy đi....

Mấy giây mà Giamin chờ Tamara trả lời đối với cậu lâu như hàng thế kỷ. Nếu cô từ chối thì cậu sẽ nói to cho mọi người nghe: " Tôi muốn thử cô đấy thôi"
_ Mình đã nghĩ là cả điều này cậu cũng không mời mình đấy. Đi hái quả cũng có cho theo đâu... - Tamara mỉm cười rất cởi mở làm Giamin lập tức quên hết những gì cậu vừa nghĩ.
Cậu hoàn toàn ngây ngất vì hạnh phúc. Cậu nghe thấy hơi thở của cô, mái tóc quăn của cô đã mấy lần chạm má cậu. Cô ta bé và mảnh dẻ làm sao - cậu nghĩ và tưởng như có thể nâng cô trên hai tay mà nhảy cũng được.
- Sao trước đây cậu không mặc bộ quần áo này? - Tamara đột ngột hỏi - Cậu mặc vừa lắm - cô nói tiếp, chân thật.

Thật chứ?
- Tất nhiên rồi - cô gái lại mỉm cười.
- Mình tiễn Tamara về nhà nhé? - Cậu hỏi rồi dừng nhảy, hoảng sợ vì chính câu hỏi của mình. Cậu không nhận thấy người khác đang va vào mình, trách cậu đứng cản họ nhảy.
- Thế nào tất cả chúng ta cũng về cùng nhau. Nhà chúng ta ở gần nhau cả mà. Một mình, mình sợ lắm - cô gái trả lời, vẻ như lúng túng.
- Không mình muốn tiễn Tamara về một mình kia - Giamin nói, giọng đã tự tin hơn.
- Được - nghĩ một lúc, Tamara khẽ đáp.

Ban đêm trời đã rét, báo hiệu mùa thu đang đến. Hơi lạnh. Giamin và Tamara đi bên nhau, ngón tay họ lúc thì khẽ chạm, đan chéo vào nhau, lúc thì gỡ ra, xa nhau. Rồi bỗng Giamin nói, nói nhanh, về việc cậu sẽ học và làm việc, sau này cậu sẽ tới Matxcowva. Cậu rất muốn được nhìn thấy thành phố này, dù chỉ thấy một lúc thôi...
- Đấy là ước mơ thứ hai của mình - Giamin nói.
- Thế ước mơ thứ nhất là gì? - Tamara tinh nghịch hỏi.
- Bây giờ mình không thể nói.. Một ngày nào đó tự Tamara sẽ hiểu.
Hai người lại im lặng.
Họ đứng rất lâu cạnh nhà Tamara. Giamin cởi áo ngoài khoác lên vai cô. Chiếc áo che kín cô gái như một chiếc bành tô. Nghe có tiếng chân đang bước, họ đứng khuất sau một bóng cây dương cổ thụ cạnh cổng.
- Mình ấm rồi, cẩm lấy - cô gái thì thầm nói và cởi chiếc áo khoác ra - Chắc cậu rét lắm?
- Hoàn toàn không. Mình là dân Xibêri mà - và Giamin lại khoác chiếc áo lên vai cô gái.
- Ngày mai cậu phải đi làm, về đi!
- Không, Tamara về trước.
- Nếu vậy, mình tiễn Giamin nhé, được không? - Tamara nói.
- Được - Giamin cầm tay Tamara. Họ chậm rãi đi dọc đường làng.
- Nhà Giamin đây rồi, về đi. Cầm lấy áo này. Mình chạy về nhà đây.
- Khoan, gượm đã, thế không được - Giamin khẽ giật tay cô gái - Bây giờ mình sẽ tiễn Tamara. Có thể Tamara sẽ gặp điều không hay, biết đâu đấy. Đêm đã khuya. Còn ở đây thì có con chó nào mà không biết mình.
- Không, không cần. Gần đây thôi mà. Việc gì phải sợ cho mình? Tamara từ chối - Thôi thế cũng được, cuối cùng cô đồng ý.

Cứ thế họ tiễn nhau cho đến khi mặt trời bừng sáng ở phương Đông, giấu kín các vì sao ở một nơi nào đấy".......

Chương V
Tai nạn

Năm nay, năm học ở trường bắt đầu từ giữa tháng Mười, khi mặt đất đã hoàn toàn đóng băng. Mùa thu, học sinh các lớp trên làm việc ở nông trang tập thể một tháng rưỡi: dùng xe chở lúa từ đồng về nhà, đập lúa, thu hoạch cải bắp, đào khoai tây..
Bây giờ mọi người ngày càng ít phàn nàn về khẩu phần ăn ít đi của mình, về việc thiếu xà phòng, muối, diêm..
Người ta đã quen dần với những khó khăn, thiếu thốn và mất mát. Ai cũng hiểu, cũng cảm thấy thực sự là muốn thắng kẻ thù nham hiểm, không thể không hy sinh mất mát được. Nhưng chính trong những khó khăn ấy người ta đã trở nên vững vàng hơn, cứng rắn hơn, và sống bằng hy vọng, niềm tin vào thắng lợi đang tới.
Khi các đoàn tàu chở đầy khí tài của bọn Đức bị phá huỷ từ phía Tây về thì cả những người ở các đường xa nhất của Taiset cũng chạy tới xem. Tranh thủ giờ nghỉ trưa, công nhân các xưởng sửa chữa đầu máy và toa xe, nhân viên bẻ ghi và các nhân viên bàn giấy cũng kéo đến...
Mọi người xem chiếc xe tăng Đức bị phá hỏng như xem một vật sống:
- Thế nào ông bạn, người ta nện cho ông bạn ở đâu thế?
- Ở đâu, ở đâu1 Ở trên đất của ta chứ đâu! Không thấy răng xích dính đất đen đấy à?
- Chắc ông bạn không lấy làm hài lòng lắm khi bị người ta bật tung tháp tăng ra một bên thế này nhỉ? Đáng lẽ không nên dẫn xác vào nơi người ta không mời đến thì hơn. Đáng đời lắm. Không hiểu mày đã giết bao nhiêu người rồi trước khi người ta kịp hỏi tội mày thế này?
Mấy người công nhân cơ khí chui vào trong xe, lấy tay gõ gõ thành xe, lắng tai nghe, vừa ngắm nghía các lỗ thủng, vừa trò chuyện với nhau.
- Không hiểu dao cắt thép có cắt được nó không?
- Sao lại không? Thì nó cũng từ thép mà ra thôi. Cứ cho vào lửa một tý là cắt được tuốt. Thép nó kể cũng không đến nỗi tồi lắm...
- Không hiểu loại đạn gì mà lại bắn thủng được bụng nó thế này?
Một hôm các cậu bé tìm được trong xe tăng những mảnh mũ vỡ bị cháy sém và mấy mẩu vải của một chiếc sơ mi màu xám. Chúng được chuyền xem từ tay người này sang tay người khác như một bằng chứng của sự báo thù.
Sau đó một đoàn đại biểu mang quà và các đồ ấm như giầy, quần áo, mũ của tỉnh Ircutxcơ ra mặt trận đã trở về. Mấy ngày liền ở câu lạc bộ, các đại biểu đã kể về cuộc tấn công của quân ta, về các cuộc gặp gỡ giữa họ và các chiến sĩ. Họ cho mọi người xem những huân chương của bọn Đức - những hình chữ thập bằng nhựa và huy chương bằng nhôm.
- Hit le bây giờ cay cú lắm. Bị nếm đòn đau, hắn đã bắt đầu vung tay phát những loại huy chương này.
Một tối, khi mọi người đang nín thở lắng nghe các đại biểu kể chuyện thì phía đường sắt bỗng có tiếng ầm ì, sèn sẹt rồi một chốc sau, một tiếng nổ lớn vọng lại, làm rung kính cửa sổ. Còi tàu được kéo lên inh ỏi.
- Tai nạn rồi! - trong phòng có ai đó kêu to, và mọi người chen nhau ùa ra cửa, chạy ra đường. Đã có nhiều nhân viên nhà ga chạy về hướng xưởng cơ khí.
- Tàu quân sự chở hàng! - họ kêu to.

Lúc này đội của Giamin đang thu dọn các thanh ốp bị hỏng. Bên kia bờ rào, các cậu thấy cách khoảng 100mét đã là đường sắt. Các cậu thấy một đoàn tàu chở hàng chạy về phía Tây, kéo từng hồi dài, vẻ lo lắng. Một chốc sau có tiếng tàu hãm sèn sẹt, tiếng ầm ầm, tiếng kim khí va vào nhau, và cuối cùng là tiếng nổ.
Các cậu bỏ việc, chạy bổ ra cổng. Nhưng những gì các cậu thấy, có thể làm ngạc nhiên cả những người từng trải nhất: gần hai chục toa hàng nằm lăn trên mép đường. Các toa còn ở trên mặt đường thì chồng chất lên nhau, tạo thành những đống hình chóp quái dị. Các cậu nghe tiếng những thanh kim khí trên toa va vào nhau gãy, kêu ken két và thấy bộ khung các toa bị ép co rúm lại một cách dễ dàng.
Chiếc đầu máy "FED" bị dựng đứng, toa than lăn xuống vệ đường, nồi hơi nổ tung, phía trong hơi còn từ từ phụt ra. Bánh xe vẫn còn quay nhanh như muốn bấu víu vào một cái gì đấy. Trước đầu máy là một toa bị ép co rúm như hộp hơi đàn phong cầm. Toa này cũng bị thủng mấy chỗ và than sạch, loại tốt, từ phía trong ào ào tuôn ra. Phía sau nó là một thùng chứa chất lỏng loại 60 tấn bị cuốn cong, hai bên phồng lên. Khi mọi người đứng tụ xung quanh khá đông, chiếc thùng bỗng nứt ra ở giữa và từ đó phun ra một dòng chất lỏng màu vàng, sủi bọt. Có người kêu to:
- A xít đấy!- và tất cả chạy dạt ra.
Đúng lúc này các cậu thấy người phụ trách toa tàu đang bị vùi dưới tuyết. Anh ta đã chết, đôi mắt bình thản nhìn lên trời.
- Ở đây có người! - các cậu kêu to, sợ không dám lại gần xác chết.
Một người nào đó trong đám nguời lớn nói:
- Các đồng chí ơi phải cứu người bị nạn. Sao lại đứng nhìn thế? Hãy đi tìm đi, cứ đi dọc theo đoàn tau! - bây giờ thì anh ta ra lệnh thực sự. Thấy Giamin và các bạn vẫn lúng túng đứng quanh người phụ trách toa tàu đã chết, anh ta gọi lại gần bảo: - Các cậu hãy nhanh chóng kiểm tra các toa bị bắn ra xa xem có ai cần cứu không - Và dặn thêm:- Có điều phải cẩn thận đấy nhé!
Các cậu khập khễnh đi dọc theo đoàn tàu méo mó, nằm lăn bên đường, leo lên thành toa xem xét bên trong. Không ở đâu thấy người nữa. Nhưng bỗng từ chiếc đầu máy bị lật đứng, các cậu nghe như có tiếng ai đang rên.
- Các cậu có nghe gì không? - Gôga hỏi
- Có..
- Hay có thể đấy là người lái tàu?
- Không phải người lái tàu đâu? Người ta đã tìm thấy anh ta cách đây 30 mét. Toàn thân bị bỏng - Côlia đáp.
- Hay thợ đốt than hoặc phụ máy? - Gôga lại nói - Người ta chưa tìm thấy họ.
- Dễ họ chết đuối trong nồi hơi chăc/- thằng Rỗ khinh khỉnh cười và chỉ vào chiếc nồi hơi bị lật ngược vẫn còn bốc khói. Rồi hắn hít hít mũi như chó - Các cậu xem ở đây nhé, để mình đi lại đằng này - Lênca chỉ tay vào khoảng không rồi vội đi về hưóng chiếc thùng chứa.
Lúc này tiếng rên nghe đã rõ, như từ dưới mặt đất lên.
- Các cậu ơi hay anh ta bị than vùi lấp nhỉ? - Côlia nói.
- Đúng đấy, tiếng rên nghe từ chiếc toa trước đầu máy lại - Giamin đồng ý với bạn - Ta thử tìm trong toa ấy xem sao.
Các cậu bắt đầu đi quanh toa xe. Bỗng Gôga nhìn thấy dưới một đống than có cái gì đang động đậy.
- Đây rồi - cậu hoảng sợ nói.

Mọi người lắng nghe. Đúng thế, tiếng rên vọng lại từ phía ấy. Các cậu chạy xô lại đống than rồi lấy tay vội vàng moi than ra.
- Mũ đấy - Gôga thì thào, quan sát vật vừa đào lên được.
- Thế thì đầu anh ta cũng phải gần đây thôi - Côlia khẽ nói
- Đừng nói đùa. Đào nhanh lên- Giamin nói và ngay lúc đó, cũng sợ sệt như Gô ga, kéo dài giọng:
- Ta-ay..
Côlia và Gôga đứng lặng người, nhìn Giamin chờ đợi. Trong đống than, các cậu thấy những ngón tay dính đầy dầu ma dút khẽ động đậy như muốn bám vào than.
- Nhanh lên các cậu ơi, nhanh lên! - Gô ga kêu lên, vẫn còn thấy sợ vì ấn tượng những ngón tay đen gây nên.- Chà, giá có cái xẻng nhỉ! Lênca đâu rồi?
Không ai trả lời cậu.
Cuối cùng các cậu đã moi được người bị nạn lên. Anh ta nằm sấp, hổn hển thở, chiếc áo ấm dính đầy mỡ, hai ống quần bông bỏ trong ủng. Vất vả lắm mới lật được anh ta nằm ngửa mặt lên trời. Anh ta định nhổm dậy, hắt hơi mạnh.
- Anh nằm yên, nằm yên. Chúng em sẽ làm ngay - Giamin dỗ dành anh ta như với một đứa trẻ - Côlia, cậu chạy gọi mọi người lại.
Lúc này các nhân viên chữa cháy đã đánh xe ngựa tới. Công an cũng xuất hiện. Những con ngựa mồ hôi ướt đẫm giận dữ nhìn đám người và muốn kéo những chiếc thùng nặng đầy nước chạy xa hơn. Các nhân viên cứu hoả người mặc áo khoác vải bạt rộng thùng thình được thắt chặt bằng nhiều thắt lưng to bản có dây xích đang làm việc tích cực và trật tự. Đã lâu ở Tai sét không có cháy nên bây giờ họ làm việc hăng say lắm. Vòi rồng được nhanh chóng dỡ ra, gắn vào máy bơm rồi cắm vào thùng đựng nước.
- Nào, các đồng chí tránh ra, tránh ra! Đừng cản trở người khác làm việc! Giúp chúng tôi bơm nước có hơn không?- một người rậm râu vừa kêu to, vừa luôn luôn sửa sửa chiếc mũ sáng loáng trên đầu.
- Yêu cầu mọi người tránh xa hơn nữa! - một người rậm râu vừa kêu to, vừa luôn luôn sửa chiếc mũ sáng loáng trên đầu.
- Yêu cầu mọi người tránh xa hơn nữa!- một đồng chí công an khẽ đẩy mọi người về mọi người về một phía, nói.- Ở đây nguy hiểm. Bất cứ lúc nào một tàn lửa nhỏ cũng có thể làm nổ tung tất cả..Nào, đứng tránh ra..
Một số bộ đội cũng đã đến. Họ vừa khẽ nói chuyện với nhau, vừa thận trọng xem xét đầu máy và các toa.
- Các cậu làm gì ở đây?- một đồng chí đại uý dong dỏng cao thấy các cậu, nghiêm khắc hỏi - Ai đấy? và chỉ vào người bị nạn đang nằm.
- Có lẽ người trên đầu máy. Chúng em vừa đào anh ta lên - Côlia trả lời.
- Có trời mà biết được thế này là thế nào! đồng chí sĩ quan quay lại những người cùng đi, giận dữ nói - Tàu quân sự chở hàng mà lại nhận đi vào đường đang bận, vì sao? Thật chẳng ai hiểu. Các cậu ấy vừa đào được một người.
Sợ những người tò mò chú ý, anh ta nói nhỏ, giọng bình tĩnh hơn:
- Cám ơn các em. Bây giờ về nhà đi. Ở đây tự các anh cũng giải quyết được việc. Cần phải gửi ngay ngươi bị nạn vào bệnh viện.
Thằng Rỗ bỗng xuất hiện, mỗi tay xách một chiếc xô dúm dó mà công nhân ở xưởng rèn vẫn hay dùng để múc nước bẩn.
- Trong khi các cậu hí hoáy đào bới anh này lên thì xem mình đã kiếm được gì này!- hắn phấn khởi nói, vẻ sung sướng lộ ra mặt, nhưng thấy có người lạ vội im bặ, định chuồn.
- Lại đây - đồng chí đại uý vẫy ngón tay ra hiệu bảo hắn lại gần - Lại đây cho xem đã "kiếm" được gì nào!
Lênca rụt rè lại gần người sĩ quan vf miễn cưỡng chỉ vào những cái hắn mang đến. Trong một xô là dầu thực vật, còn trong xô kia là một thứ bột màu vàng.
- Cái gì thế này? người sĩ quan nghiêm khắc hỏi.
- Dầu..
- Còn đây?
- Bột trứng..
- Lấy ở đâu?
- Trong các hòm đằng kia...Nhiều lắm..
- Cái gì? đồng chí đại uý đỏ bừng mặt - Cậu có biết là đang cầm cái gì trong tay không/
- Bột trứng..- thằng Rỗ nhắc lại, càng lúng túng hơn trước.
- Thứ bột trứng này có thể cho cậu về chầu diêm vương đấy! Đây là thuốc nổ! Đồ ngốc!
Thằng Rỗ tái mặt.
- Em còn giấu hai hòm nữa ở đằng kia...Em..tưởng..Là bột trứng- hắn lắp bắp nói, lúng túng không biết đặt chiếc thùng đựng thuốc nổ ở đâu.
- Xamôkhin, đi theo cậu này và lấy ngay "bột trứng" của cậu ta đi- đồng chí đại uý nghiêm khắc bảo người trung uý đi cạnh - Và xem xem còn ai giấu bột này nữa không. Chứ cứ để họ nấu "bột trứng" này lên thì có ngày..Nhân tiện làm thế nào đừng để những người như cậu này lấy hết dầu.
- Nào, nói đi và chỉ cho biết cậu đã kịp dấu "bột trứng" của mình ở đâu - dồng chí trung uý nói rồi theo thằng Rỗ đi về phía xưởng cơ khí.
Cái tin đoàn tàu gặp tai nạn và có dầu đổ đã làm xao động dân Taiset. Người ta mang thùng, mang chậu, mang bì đi lấy bột trứng. Có tiếng đồn là bộ đội không muốn mọi người lấy hết "bột trứng" nên đã nói đó là thuốc nổ. Nhưng rồi, thấy xung quanh đoàn tàu đổ có nhiều công an đứng gác, dù sao họ cũng không thể không lo ngại.
Thứ bột vàng thì ngưòi ta tránh, nhưng tuyết thấm mỡ thì được xúc từng xẻng cho vào thùng, vào chậu. Về nhà, cái thứ hỗn hợp ấy được đem đốt nóng, dầu nổi lên trên, còn xỉ, than và đá thì lắng xuống. Chờ lắng xong, dầu được múc từng thìa cẩn thận đổ sang một cái lọ khác. Cứ làm thế ít lần là có được một thứ dầu có thể đem dùng, mặc dù kể ra vẫn còn ít mùi dầu tây và xỉ than. Nhưng bây giờ có ai them chú ý tới cái điều vụn vặt ấy.

Chương VI
Con rất cần có bố

Một hôm, không hiểu sao Côlia tới xưởng làm việc có vẻ buồn, lúc nào cũng muốn tách riêng ra một chỗ. Khi Nunhikianop khen cậu:
- Làm việc khá lắm, Côlia ạ. Con giống bố. Dạo này Xtêphan có khoẻ không? Không buồn chứ? - Côlia chỉ khịt khịt mũi im lặng.
- Côlia, làm sao chỉ khịt mũi? Miệng ngậm hột thị rồi hay sao? - Nunhikianop lại hỏi - Bố dạo này thế nào, không nghe à? Định đến chơi đã lâu nhưng chẳng có một phút nào rỗi cả.
- Thì chuyện gì có thể xảy ra với bố cháu? Vẫn sống..- Côlia lúng búng nói trong miệng, không nhìn bác thợ nguội.
- À, mày nói về bố mày thế hả? Bằng này tuổi đã bướng rồi thì hơi sớm đấy cháu ạ- Nunhikianop nghiêm khắc nói.- Hay mày nghĩ bố mày bây giờ không trị đựơc mày nữa...Thế thì tao có thể giúp ông ấy một tay..Ghê nhỉ!
Côlia lúng túng bỏ chiếc búa xuống bàn.
- Thôi, hãy nhìn thẳng và nói cho bác nghe nào: bố đánh à? - Nunhikianop dịu giọng và đặt tay lên vai cậu - Không được trách bố, cháu ạ. Có chuyện gì xảy ra à?
-Cháu hút thuốc, thế là bố cháu..Cháu bảo cháu có quyền, chưa gì bố cháu đã cầm lấy roi..
- Chỉ có thế mà bị ăn đòn, ha ha!- thằng Rỗ nói chen vào - Từ năm mười hai tuổi tớ đã phì phèo, có ai làm gì tớ được đâu! Mà giả sử có làm gì đi nữa thì mình sẽ..
- Không ai nói chuyện với cậu! Nhà ai có phép tắc luật lệ nhà ấy!- Nunhikianop ngắt lời hắn rồi quay sang Côlia:- Đau lắm hả?
- Đau. Bác đã biết cánh tay bố cháu rồi đấy. Đánh mấy người không biết mệt..
-Tớ mà thế thì thế nào tớ cũng..thằng Rỗ lại chêm vào.- Cậu làm việc có phiếu lương thực công nhân..
- Đã bảo là không được nói leo khi người lớn đang nói chuyện với nhau!- Nunhikianop xẵng giọng - Còn cháu, Côlia ạ, đừng giận bố cháu. Xtêphan làm thế là để giữ cho cháy đấy thôi.
- Lúc nhỏ bố cháu có đánh cháu bao giờ đâu, thế mà bây giờ..
- Bác hiều, bực mình lắm chứ! Nhưng cần hiểu bố cháu. Thần kinh căng thẳng. Cháu là người biết điều, phải hiểu bố cho đúng. Một người bố như thế chẳng bao giờ muốn điều xấu cho con mình đâu...Còn hút thuốc thì không nên. Sau này còn kịp dùng cái của nợ ấy.
Khi Nukianop đi khỏi, Giamin mơ màng nói:
- Nếu mình có bố, Côlia ạ, bố mình làm gì mình cũng sẽ chịu được hết. Cậu biết không, thấy mọi người có bố, mình rất thèm! Hầu như mình không nhớ gì về bố mình cả. Khi bố mình mất; mình hãy còn rất bé..
..Một lần, cách đây đã lâu nhưng Giamin vẫn còn nhớ rất rõ, mặc dù lúc ấy cậu mới hơn năm tuổi. Cậu cùng bố đi trên một đoàn tàu dài, rất dài, màu sặc sỡ, toa đỏ, toa xanh lẫn lộn nhau không hiểu sao được gọi là " Macxim Gooki".
Giamin rất thích ngồi bên cửa sổ toa tàu nhìn ra những làng mạc, thành phố đang chạy nhanh về phía sau như sợ người ta bốc bỏ lên đoàn tàu dài, rất dài này mà chở đi, nhìn ra những ngôi nhà nhỏ màu vàng vụt thoáng qua, những người nhân viên đường sắt tay cầm những lá cờ bé tí vẫy đoàn tàu.
- Này bố, mấy bác kia có biết con không? - cậu hỏi khi thấy họ, và lần nào cậu cũng rụt rè giơ tay vẫy lại.
- Sao lại không? Nếu các bác ấy không vẫy cờ với con thì nghĩa là đường không đi được. Con đã biết là gặp người quen thì phải chào, mà mấy bác này biết hết tất cả những ai đi trên tàu.
- Vâng!- Gimin đáp, gật đầu ra chiều suy nghĩ, cái đầu khá to hai tai vểnh lên. Đôi mắt xanh của cậu long lanh sung sướng.
Lần nào Giamin cũng cố nhìn thấy người nhân viên cầm cờ trước và gọi to:
- Bác ơi, chào bác!- và vẫy tay cho tới khi người này khuất hẳn mới thôi.
Không hiểu sao ở các ga người ta gọi tất cả hành khách đi trên tàu cùng bố cậu là những người di cư. Giamin thích điều đó vì thế nghĩa là cả tàu đều là bà con. Tuy nhiên, không ít "ngưòi bà con" của Giamin hay cãi lộn với nhau vì nước sôi, củi vụn, than đốt lò sưởi, hay chửi, giơ xô, giơ ấm lên doạ nhau, hay thậm chí còn đánh nhau nữa. Thấy vậy các bác đội cát két đỏ mặc áo có hàng cúc trắng doạ sẽ cho họ xuống tàu và tống vào nhà giam. Có lẽ nhà giam là cái gì đáng sợ lắm vì những người đang đánh nhau nghie thế liền lặng lẽ ai về nhà nấy. Nhưng tàu vừa chuyển bánh, họ đã thò đầu qua cửa sổ tiếp tục chửi nhau, ngưòi này cầu mong người kia phải chết sặc, chết nghẹn vì nước sôi và củi vụn đáng nguyền rủa kia..Giamin không hiểu sao nước lại đáng nguyền rủa? Vì nó có làm hại ai đâu. Và làm sao ngưòi ta có thể chết sặc, chết nghẹn vì nước?
Tới các ga lớn, những 'người bà con" của Giamin ùa ra khỏi toa và toả đi các góc hẻm vắng vẻ.
- Phải cho tàu đi ngay thôi - mấy bác đội cát két đỏ nói - kẻo không, họ lại gây dịch ở đây mất. Nhìn xem họ đang làm gì kìa - rồi chỉ tay về phia những người di cư đang ngồi chồm hổm dưới các toa tàu, sau các nhà, trong góc vườn..
- Nói rồi mấy bác này rung chuông to giống như chiếc mũ của một chiến binh ngày xưa. Đầu đấm của các toa chạm nhau ầm ầm rồi đoàn tàu từ từ chuyển bánh.
Đoàn tàu nấn ná như không muốn đi tiếp
Gimin thích ngồi trên đùi bố nghe người lớn nói chuyện. Tối tối, người lớn thường hay mở cửa sổ rồi ngồi xuống giường và bắt đầu nói với nhau đủ mọi chuyện. Mọi người cùng nhớ lại quê củ Baskiria, làng xóm, những người ở lại..Không hiểu sao họ nói chuyện rất khẽ, mặc dù chưa ai ngủ. Mặt trăng như một quả bóng vàng nhợt lăn trên bầu trời, chạy theo như được cột với đoàn tàu bằng một sợi dây vô hình. Họ ngồi im, mơ màng nhìn theo mặt trăng và kể cho nhau nghe câu chuyện về một cô bé mồ côi bị dì ghẻ đang đêm bắt đi lấy nước và nhất định phải đi qua sông theo con đường do ánh trăng trải trên mặt nước. Cô bé hoảng sợ, khóc van, xin dì ghẻ đừng bắt mình đi vào chỗ chết như vậy. Nhưng mụ kia không nghe, đưa cho cô bé chiếc đòn gánh, hai chiếc thùng gỗ nặng rồi nắm tay cô lôi ra bờ sông.
"Theo đưòng ánh trăng này mà sang bờ bên kia múc nước mang về đây"- mụ nói và đẩy cô bé về phía trước.
Cô bé nức nở khóc, nhắm mắt bước xuống sông. Nhưng lạ chưa kìa! Cô bé bước trên đưòng, ánh trăng trắng bạc như đi trên cầu. Cô bước nhẹ nhàng, không nghe thấy tiếng mụ dì ghẻ gọi cô quay lại.
Và thế là cô bé lên mặt trăng..
Một người thò đầu ra khỏi của, còn những người nằm trên giường tầng thì nhìn lên mặt trăng qua kính của sổ bé tí, và khẽ nói chuyện với nhau, vẻ huyền bí.
- Mình thấy, mình thấy rồi. Cô ta đấy kìa!
- Chiếc đòn gánh và đôi thùng vẫn ở trên vai cô bé đáng thương
- Trông mặt cô ta buồn không.
Còn Giamin thì dù có cố tìm cô bé và chăm chú nhìn lên mặt trăng đến đâu cũng vẫn không thấy gì cả. Mặt trăng trêu cậu, chạy rất nhanh, như thi với đoàn tàu.
Mọi người đã đi nằm, đang thiu thiu ngủ. Một chốc sau, người thì ngáy, ngưòi thì rên, có người còn giận dữ chửi nhau.
Cậu bé Giamin lay bố hỏi:- Này bố, bố, sao cô bé kia biết được mụ dì ghẻ không phải là mẹ của mình?
- Có lẽ người ta có nói cho con biết. Ngủ đi!
- Thế ngừoi ta có nói cho con biết không?
-Cái gì? Thôi ngủ đi!
- Thế mẹ con bây giờ là mẹ đẻ hay dì ghẻ?
- Hừ, con nói vớ vẩn gì thế, ngủ đi. Nghe cho lắm chuyện vào..- Rồi bố cậu đưa tay âu yếm xoa đầu cậu, ghì vào lòng, khẽ nói - Con là con cưng của cả nhà. Con út mà.
Giamin lặng thinh, nhưng một chốc sau lại thì thầm hỏi bố.
- Sao mọi người thấy cô bé trên mặt trăng mà con thì không, hả bố? Hay con không biết nhìn?
- Biết chứ, sao lại không. Ngủ đi..Trên mặt trăng có ai đâu mà con thấy được. Con không thấy gì là đúng. Mong sao sau này con lớn lên con thấy hết mọi chuyện..
Ngày hôm sau, bố cậu đã không dậy được nữa, người nóng bừng, lúc nào cũng đòi uống nước. Mẹ cậu luôn ở bên cạnh, nhưng không cho cậu lại gần bố.
- Mẹ ơi, cho con nằm với bố, con nằm yên mà. Ngưòi bố ấm, ấm lắm..
- Để nó lại đây nằm với tôi, kẻo sau này lại..- bố cậu nói.
Đoàn tàu vẫn tiếp tục đi về hưóng đông. Tiếng bánh đập đều trên đường ray. Công nhân phục vụ đầu máy thay nhau một ngày đêm mấy lần..Giamin cảm thấy tất cả các ga và những người làm việc trên ga đều giống nhau. Và cậu lấy làm khó hiểu sao cả tàu là "bà con" với cậu mà bố cậu ốm không thấy ai đến thăm.
Mấy ngày sau, tàu đỗ lâu hơn thường lệ trên một nhà ga nhỏ cạnh rừng tai ga. Những người bà con của Giamin vẫn nhốn nháo, ầm ĩ tranh nhau lấy than, lấy củi như trước. Trên sân ga các bà bán khoai tây rán rao inh ỏi. Các cậu bé mập mạp, vẻ cứng cáp mời mọi người mua kẹo nhai bằng nhựa thông. Một mẩu bằng ngón tay út mà các cậu đòi những một rúp. Hành khách tò mò ngắm nhìn mẩu kẹo mầu nâu còn bốc mùi nhựa cây. Một số cho vào miệng thử nhưng vội nhổ ra ngay, không chờ cục nhựa mềm và tan trong miệng.
- Xi gắn chứ kẹo đâu mà kẹo!
- Có cái gì ngon lành đâu!
- Đây là kẹo nhựa thông, phải nhai chứ ai bảo ăn- các cậu bé Xibêri giải thích.
Ở ga này, Giamin thấy các bác mặc áo trắng tới toa cạu, đặt bố cậu người mềm nhũng như một đứa bé lên một chiếc cáng rồi khiêng đi. Sau đó người ta vây toa cậu lại, phun một thứ thuốc gì đấy mùi sặc sụa, những người trong toa được chuyển đến chỗ cách ly..
Một thời gian sau, gia đình Giamin dọn đến ở một ngôi nhà bé tí, có hai cửa sổ lâu nay vẫn để trống, ở ven làng. Sau vườn đã là rừng tai ga, nhiều khi đến đễ sợ, nhất là ban đêm, khi thời tiết xấu, những cây thông lâu đời điên cuồng cọ lá vào nhau, rên rỉ như những người khổng lồ thực sự.

Một sáng đầy nắng, anh của Giamin đi thăm bố ở bệnh viện về. Anh cậu như một người hành khất cứ nấn ná bên ngưỡng cửa, rồi Giamin không hiểu sao anh cậu nhăn mặt, khó nhọc nói:
- Bố chết rồi...
Nghe hai tiếng chết rồi này, mẹ cậu đứng lặng người rồi ngã xuống đất. Và Giamin cảm thấy hai tiếng đó đã mang vào trong nhà cậu một sự im lặng ghê sợ...
Trong nhà thì mọi người bỗng òa lên khóc, còn Giamin thì như một con bê lạc mẹ, hết đi lại chỗ các chị lại đến chỗ các anh, nhưng chẳng ai để ý đến cậu. Thấy vậy, cậu ngồi xuống ngưỡng cửa, cũng thút thít khóc, vì cậu ấm ức lắm. Nhưng cũng chẳng ăn thua gì, mọi người vẫn thờ ơ với cậu như trước. Cậu thút thít khóc thêm chốc nữa rồi nằm xuống chiếc phản trần ngủ thiếp đi.
Cậu chợt tỉnh vì tiếng ồn ào chung quanh. Nhà cậu đầy người lạ. Giamin chạy ra đường, thấy bố cậu đang nằm trên chiếc xe ngựa, người quấn đầy vải giải giường trắng,và đang ngủ say, mặc dù ánh mặt trời chiếu thẳng như đốt vào mặt.
- Bố ơi! Giamin sung sướng kêu lên, chạy lại gần chiếc xe- Bố ơi dậy đi! dậy đi! - cậu lay bố, rồi vuốt chòm râu màu hung, sờ cái mũi nhọn lạnh buốt của bố rồi bỗng rụt tay lại như bị bỏng.
Người lớn từ trong nhà đi ra. Các anh cậu dìu mẹ cậu.Mẹ cậu im lặng đứng trước người chết, nức nở khóc rồi ngã xuống ôm lấy ngực bố cậu.
Vẫn như cũ, không ai để ý tới Giamin. Hình như không ai nhìn thấy hay nghe thấy tiếng cậu, mặc dù mấy lần cậu khẽ gọi bố và mẹ......
Cậu không hiểu cái gì đã xảy ra với người lớn. Một số thì lặng lẽ đi lại trong sân, số khác im lặng đứng bên bố cậu, buồn rầu nhìn mẹ, các anh chị và bố cậu.
Sau đấy, năm người đàn ông lạ mặt cầm xẻng, thúc ngựa gióng xe đi ra khỏi sân. Còn những người phụ nữ tất cả đều ở lại nhà cậu.
- Tôi..để tôi cùng đi - mẹ cậu chạy theo chiếc xe
- Không được đâu bà chị ạ - một người vấn khăn nghiêm khắc nói - Bà chị biết đấy, kinh côran không cho phép phụ nữ đạo Hồi có mặt khi chôn người chết. Bà chị có thể làm mộ người ấy mất linh thiêng...
- Không đây... Thánh Alakhơ sẽ tha lỗi cho tôi - mẹ cậu nức nở khóc, cố giãy khỏi vòng tay của những bà láng giềng đang giữ chặt.
Giamin, với tư cách là nam giới, đã có mặt khi người ta chôn bố cậu xuống đất. Cậu đứng xa một chỗ, ngơ ngác nhìn người ta cho xác bố cậu xuống lỗ huyệt và những gì đang xảy ra xung quanh. Cậu tin chắc đây chỉ là một trò chơi kéo dài và khó hiểu nào đó của người lớn. Các anh cậu khóc, Giamin cũng đi lại, thút thít:
- Em muốn về.. Sao người ta lại giấu bố ở đây? Kéo bố lên khỏi hố đi... Ở đây không tốt đâu. Em muốn về nhà..
Các anh của Giamin không nghe tiếng cậu đang đứng cạnh khóc thút thít và luôn miệng đòi về. Các anh cậu đứng lặng như những pho tượng nhìn xuống đất.Giamin bước lại gần lỗ huyệt, và hết sức ngạc nhiên vì lúc nãy người ta cho bố cậu xuống đó mà bây giờ không thấy bố đâu. Dưới ngách, cậu nhìn thấy một vật gì trăng trắng và một người đàn ông đang cẩn thận đóng cái ngách ấy bằng những thanh gỗ đều, phẳng. Khi người này leo lên khỏi huyệt, mọi người cầm xẻng, vội xúc đất lấp lại.
Giamin ngạc nhiên nhìn mọi người và không biết nên làm gì tiếp. Rõ ràng là không ai cần đến cậu. Nhưng một người lạ mặt bảo cậu cũng lấy đất ném xuống hố.
- Để làm gì? - Giamin hỏi và liền nói thêm: - Không, cháu không ném đâu..Tại sao các bác lại làm thế? Chắc bố cháu đau lắm - rồi cậu vừa khóc vừa chạy ra đứng một bên. Cậu không thể hiểu nổi tại sao người ta xử tệ với bố cậu như thế, tại sao lại lấp đất vào hố để không cho bố cậu dậy nữa, dưới ấy chắc khó chịu lắm. Thế mà đất cứ đầy dần miệng hố. Một thoáng sau đã nổi lên ụ đất sét màu đỏ.
Mọi người lặng lẽ rời khỏi nghĩa địa.Về đến cổng nhà , Giamin dừng lại:
- Sao để bố ngoài ấy?
- Đi thôi, nào cháu, đi thôi- một người nào đấy nói rồi lấy tay ẩy nhẹ Giamin về phía trước.
- Không , cháu quay lại với bố cháu đây - cậu kêu to và chạy ngược trở lại.
Anh cả cậu chạy theo và bế cậu lên tay, dỗ:
- Nào, về nhà,mẹ đang chờ. Còn bố sẽ về sau..Về nhé, Giamin..
- Bố về thế nào được? Người ta lấp bố xuống hố rồi... Bố chết rồi.. Em muốn đến với bố - Giamin giãy giụa trên tay anh.
Hôm sau Giamin ốm.


Sau này ít khi cậu nói về bố với những người khác. Cậu giữ gìn những kỷ niệm về người bố như giữ gìn một báu vật, và bao giờ cũng cảm thấy rõ thế nào là cuộc sống của một người con thiếu bố. Và nếu có ai trong số các bạn cậu nói về bố mình là cậu liền lẳng lặng bỏ đi chỗ khác. Cậu không muốn người ta biết cậu vẫn thường thấy bố trong mơ, và bao giờ đến, bố cậu cũng cưỡi ngựa.
Lần nào bố cũng hỏi về cuộc sống của cậu. Cậu trả lời là mọi cái đều tốt, có điều thiếu bố, cậu hết sức bỡ ngỡ..Và không hiểu sao lần nào mơ đến đây, cậu cũng chợt tỉnh dậy. Cậu còn nằm hồi lâu, không dám động đậy, từ từ mở mắt, hy vọng bố câu sẽ trở lại với cậu. Nhưng bố cậu vẫn ở một nơi nào đấy, mờ mờ ảo ảo, chỉ làm cậu thêm đau đớn. Giamin lại nhắm mắt, nói rất khẽ, rất khé:
- Bố ơi, trở lại với con. Con chờ bố lâu lắm rồi... Con rất cần có bố."

Chương VIII
Dao cạo của Viđô nôp

Ở phân xưởng rèn suốt ngày đêm không bao giờ ngớt tiếng búa đập, lửa trong lò không tắt giờ nào. Hoạt động của đường sắt không thể dừng lại. Suốt ngày đêm cứ 15 phút lại có một đoàn tàu quân sự lao về phía Tây.
Từ lâu ngưòi ta đã bỏ nghỉ giải lao dài để lần lượt mời nhau những điếu thuốc "hảo hạng"
Thường thì mọi người hay tụ tập quanh Viđô nốp, một ngưòi không lấy gì làm xinh trai, lưng còng, vẻ mặt cau có. Vi đô nốp không già hơn người khác nhưng không hiểu sao vẫn được gọi là bác, bác Misa. Chỉ có một mình bác ta- bác Misa là làm được những chi tiết phức tạp nhất, đòi hỏi phải có trình độ của một người thợ kim hoàn, mà làm đúng bản vẽ thiết kế. Những giờ nghỉ trưa, bác Misa tranh thủ ăn nhanh rồi ngồi vào làm những chiếc dao cạo râu
Cán bộ phụ trách xưởng vẫn thường nhân nhượng và bỏ qua những cái kỳ cục của Vi đô nôp vì khâm phục và đánh giá cao nghệ thuật rèn của bác.
Nguyên liệu làm dao là những thanh nhíp toa tàu bị hỏng. Vi đô nôp kiên nhẫn hồi lâu nung nóng nó trong lò, chặt lấy một mẩu cần thiết rồi cẩn thận đem cất phần còn lại vào chiếc hộp đồ nghề của mình. Có lúc nhiều anh đến xin sắt, bác ta ngoảnh mặt đi, bảo:
- Bác Misa có phải nhà máy luyện thép đâu. Đi mà tìm lấy, nung đỏ, rồi cứ làm đi.. Như thế thì sản phẩm sẽ tốt hơn.
Thấy tính tình Viđonop như vậy, nhiều người xa lánh bác. Nhưng khi bác làm dao cạo thì bao giờ người ta cũng lại xem, rồi chuyền tay nhau con dao, không ngớt lời khen ngợi. Họ hà hơi lên mặt dao, kiên nhẫn chờ khi nào nước tan mới thôi, để tóc lên lưỡi dao, cạo cạo vào má mình. Những lúc ấy bác Misa đi ra xa, lấy những ngón tay rung rung của mình vụng về cuốn thuốc hút. Thế nào cũng có người không kìm được phải rụt rè nài nỉ:
- Bác Misa, hay bán cho tôi được không?
- Cái gì, cái gì?- vẫn chăm chú cuốn thuốc Vi đô nôp hỏi.
- Tôi bảo bác có bán không?
- Không, làm theo đơn đặt hàng đấy- Vi đô nôp cười ranh mãnh, cầm con dao, lấy mảnh dẻ cẩn thận bọc lại.
Nhiều người thợ rèn khác cũng bắt chước bác định làm những con dao như thế: chọn cùng một loại thép, tôi thép cùng theo một công thức: lúc đầu cho dầu xola, sau rắc một lớp bột xương có lẫn bột thuỷ tinh, nhưng đạt đến độ cứng, độ sắc của Vi đô nôp thì ai cũng chịu.
- Bác Misa này, tại sao cạo dao bác thì cứ như là bôi mỡ lên má, mà dao của chúng tôi thì cào xước cả mặt mày thế này?- một lần Phuát Ấcmetdinop hỏi. Anh ta là thợ quai búa của Vi đô nôp , người Tác ta, 20 tuổi, rất khoẻ mạnh, có đôi tay dài quá cỡ.
Đúng đấy, Vi đô nốp, bí quyết nằm ở chỗ nào thế?- một số thợ khác đi lại nói thêm.
Bác Misa lấy áo tạp dề phủ mặt đe còn ấm rồi ngồi xuống, cắm chiếc que cời vào lò.
- Tôi nghĩ thế này, các cậu ạ, cái quan trọng là phải để cả tâm hồn vào đấy mới được - Vi đô nôp không nói mà lúng búng trong miệng, đưa mắt nhìn mọi người như muốn xem họ có hiểu không - Chứ có người cứ nghĩ là đã làm việc với sắt thì người ta có thể trở thành gang thép mất..- đôi môi mỏng của bác cong lại, làm thành một nụ cười hóm hỉnh.
- Thì chúng tôi cũng cố làm cho mình chứ- một người thợ rèn tóc hung tên là Brukhanop lên tiếng. Anh này vốn thích làm thêm những cái cào và lưỡi dao để cạo sàn nhà để bán - Thử hỏi ai muốn vác cái mặt thế này đi ra đường?- anh ta chỉ những vết dao cắt trên má mình - Tôi cạo bằng dao tôi đấy.
- Cậu nói thế cũng đúng - đôi môi của Vi đô nôp lại uốn thành một nụ cười nữa. - Đúng thế. Nhưng cố gắng thì cũng có lắm cách. Cậu làm cào, đập đập mấy cái là xong, còn đây cần phải..Nói thế nào để cậu hiểu được nhỉ Thời gian gần đây cậu làm được mấy cái dao cạo?- Vi đô nôp nheo mắt hỏi.
Ba chiếc, bác Misa ạ - Brukhanop vội đáp. - Nhưng có ra gì đâu, chỉ đem mổ gà là tốt.
- Đấy, đấy, vấn đề là ở chỗ ấy. Còn tôi thì mãi vẫn chưa xong một chiếc. Hay như thế này nhé. Hai bà nội trợ, một bà nấu ăn ngon, còn bà kia nấu thì không ai buồn động đũa. Tại sao?
- Rõ ràng là bà kia không muốn hay không biết nấu ngon.
- Còn tôi thì nghĩ là do bà ta không để hết tâm hồn vào đó, không biết tâm hồn là gì, không thấy nó. Nó không phải là muối, là hạt tiêu, nhưng tôi thì tôi lại nghĩ nó chính là muối, là hạt tiêu đấy. Tâm hồn là một cái gì đấy rất tế nhị, khó hiểu. Cũng như độ sắc của dao cạo ấy mà, không thể nhìn mà chỉ cảm thấy thôi..
Trước chiến tranh là thế đấy. Người ta nói với nhau về những việc bình thường, nhỏ nhặt nhất, thế mà lúc ấy họ tưỏng không có gì quan trọng hơn chúng.
Trong tất cả những chuyện ấy có cái gì trần tục, thông minh, vĩnh cửu.Tất nhiên , con người không thể luôn luôn ở mãi trạng thái căng thẳng được. Và anh ta đã tích luỹ được sức dẻo dai chịu đựng ngay từ thời bình. Như một tia chớp, chiến tranh đã ập vào tâm hồn mọi người làm họ lo lắng và buộc họ phải thay đổi cách nhìn đối với bản thân, với người khác, với những việc mình làm. Và người ta đã nhìn thấy trong cuộc sống nhiều cái quan trọng hơn, nghiêm túc hơn, những cái mà trước kia họ không nhìn thấy. Chỉ sau giông tố, người ta mới thấy quý một ngày nắng đẹp.

Như nhiều nhân viên khác trong ngành đường sắt, công nhân rèn của xưởng cơ khí Taiset cũng có người vào diện "không thể rút đi được", nhưng mặt trận vẫn ngày một cần thêm người.
Cả thợ quai búa của Viđonop là Phuát Ấcmetdinôp cũng được gọi ra mặt trận. Cạnh các tao tàu chở những người nhập ngũ là người thân và bạn bè của họ đi tiễn. Phụ nữ thút thít khóc, có lẽ vì theo thói quen thì nhiều hơn - lặng lẽ bình tĩnh nhưng không khóc to hơn và nức nở như hồi đầu chiến tranh. Đàn ông thì chỉ khịt khịt mũi, thỉnh thoảng mới dặn những ngưòi ra đi:
- Ngoài ấy nên cẩn thận..Chẳng còn bao lâu nữa.
- Nhớ chong chóng cho cái thằng Hitle chầu trời, không thì cái thằng trời tru đất diệt ấy cứ làm trận tuyến thẳng dần ra mãi.
Mẹ Phuát, một bà già đa cảm, dựa vào ngực rộng của con trai rồi không sao nhấc nổi khuôn mặt đẫm nước mắt của mình khỏi đó nữa. Những ngón tay xương xẩu, trắng nhợt của bà lão cứ bám chặt lấy chiếc áo ấm của con trai. Phuát im lặng ngước mắt tìm Viđonop: "Chẳng nhẽ bác ta không đến" Có lẽ anh ta là ngưòi vui sướng nhất khi nghe lệnh: "Tất cả vào toa"
- Thôi, tạm biệt mẹ! Mọi việc sẽ êm đẹp mẹ ạ! - Phuat nhấc bổng mẹ lên một cách nhẹ nhàng rồi đặt bà ra xa toa tàu. Vào ngồi trong toa, anh nghe người ta nói chuyện với nhau:
- Cái bác cùng làm với cậu ấy không thấy đến tiễn..
- Lão ta thế đấy, bủn xỉn, không muốn mở ví bao giờ..
Phuat nghe nói thế về Vidonop, thấy bực bội, khó chịu thay cho bác ta.
Bỗng Phuat nghe có giọng khàn khàn, quen thuộc của Vidonop:
- Này các cậu ơi, Phuat của tôi ở đâu?
- Tôi ở đây, bác Misa ơi!- Phuat thò đầu ra khỏi toa.
- Mình đến chậm một tý, cậu ạ- Viđonop dúi vào tay anh ta một cái hộp và một cái bọc nhỏ, hổn hển nói:- Cậu thông cảm, mình làm gì cũng chậm, được cái chắc chắn..Có thể chiến tranh sẽ chữa khỏi cái tật ấy cho mình..Trong hộp là rượu ngâm quả rừng, còn trong bọc là con dao cạo. Chú ý lấy thắt lưng da tốt mà miết! Mặt cậu rậm râu...
Viđonop bước từng bước ngắn dọc theo đoàn tàu đang tăng dần tốc độ, miệng còn lẩm bẩm một điều gì đấy...

Giamin được cử đến thay Phuát. Sau ngày hôm ấy, Xamorucop cho gọi người đội trưởng trẻ tuổi lên phòng họp, và vẫn không ngẩng đầu lên khỏi bàn, bác chậm rãi nói:
- Chúng tôi đang suy nghĩ nên chọn ai làm thợ phụ cho Vidonop, và quyết định chọn cậu..
- Thế còn đội và các bạn?
- Tạm thời, Côlia Xocolop làm đội trưởng, sau sẽ hay - vẫn bằng một giọng đều đều, thủ trưởng cơ khí nói tiếp - Cậu khoẻ, hơn nữa cũng chẳng còn ai. Đi đi, Samiliep, đi lại chỗ Viđonôp đi.
Tất cả đột ngột đến nỗi Giamin chẳng còn biết nói gì. Cậu không sợ công việc mới, nhưng chỉ nghĩ đến việc phải làm với Viđonop cậu cũng đã thấy lạnh sống lưng rồi.
- Cậu làm gì ở đây? - Viđonop cau có hỏi khi thấy Giamin lại gần chiếc đe của mình. - Đáng lẽ phải làm việc thì cậu lại lang thang thế này. Không ai trị được các cậu..
- Cháu à?...Cháu được cử lại đây quai búa thay Phuat, bác Misa ạ, - Gimin đáp.
- Nhưng tôi biết làm ăn quái gì với cậu! - Viđonop cáu kỉnh nói - Cậu tưởng đây là vườn trẻ à? Mà cũng chẳng phải xưởng nguội đâu. Ngoài cái đầu ra, ở đây còn cần sức lực nữa!
Các lò khác đã bắt đầu làm việc, mặc dù họ cũng có thợ phụ quai búa là thiếu niên, còn Vidonop vẫn chưa thôi càu nhàu văng tục chửi Hitle.

Giamin không thể diễn tả bằng lời cái cảm giác khi cậu vào phân xưởng rèn.
Tiếng búa gõ liên tục, lanh lảnh của người thợ cả như đánh thức anh thợ phụ, đưa anh ta vào nhịp điệu công việc, ra hiệu cho anh ta khi nào thì phải thả sức quai búa thật mạnh , hay khẽ đập và rồi khi nào thì đập nghiêng, vừa đập vừa giữ, hay đập búa thật phẳng. Khi thợ cả gõ một tiếng giòn, vui tai là lúc thợ phụ phải chuẩn bị sức quai búa thật lực. Thanh sắt còn nằm trong lò nhưng anh ta đã hình dung trước cả quá trình công việc phải làm. Bây giờ thợ cả lôi từ lò ra như lôi từ miệng một núi lửa nhỏ thanh sắt rắc các bọt như bọt tuyết màu đỏ rồi đập khẽ xuống đe. Bụi tuyết đỏ bay khắp nơi, bắn cả vào mắt. Trong giây lát mắt lóa cảm thấy tối đi. Nhưng ngay lúc đó người thợ quai búa đã hạ búa xuống đe, cẩn thận như hạ búa xuống mặt kính, và rồi tiếng đập vang lên khắp phân xưởng như tiếng một chiếc hạc cầm sai dây. Tiếng búa con của thợ cả phụ theo, như muốn yêu cầu anh ta giữ đúng nhịp của mình. Sau mỗi lần đập, từ dưới mặt búa tạ lại vang lên những tiếng, lúc đầu nghe nặng nề, sau thanh hơn, gần giống tiếng búa con của thợ cả.
Miếng kim loại vặn vẹo dưới sức nặng của búa, đỏ bừng vì tức giận, ùn lên mặt những vẩy nhỏ màu xanh đen. Sau đó thợ cả nhúng cái chi tiết đã hoàn thành vào một chiếc thùng đựng nước, nó kêu xèo xèo, sủi bọt rồi nằm im. Ngón tay người thợ quai búa luôn căng thẳng, vất vả bám chặt vào cán búa. Khuôn mặt mệt mỏi, mồ hôi nhễ nhại của thợ cả để lộ vẻ hài lòng. Lửa trong lò đã ngả sang màu hồng nhạt như màu hoàng hôn. Thợ cả nhanh nhẹn quấn một điếu thuốc, châm lửa rồi cắm vào miệng thợ quai búa. Anh này rít một hơi thật sâu, đưa những ngón tay run run đỡ lấy nó...Lần nào cũng thế..
- Có biết quai búa tạ không? - cuối cùng Viđonop hỏi - Phải cho thêm tý nước vào lò. Nhiệt độ tăng, lửa tập trung hơn, nhiều ô xy hơn, lại đỡ tốn than hơn. Tiết kiệm hơn. Ở nhà chắc cháu cũng tiết kiệm củi chứ?
- Cháu biết rồi, bác Misa ạ. Mấy anh thợ quai búa vẫn hay kể chuyện với cháu - Giamin vội đáp.
- Thôi được, để xem sao. Nhưng với cậu chiếc búa này cán hơi dài đấy. Phải thay cán khác mới được - vừa cho những chiếc đinh ray vào lò, Vi đô nôp vừa nói.
- Không sao bác ạ, cháu dùng cũng vừa.
- Thế à, nghĩa là cũng đã lớn, phải không?
Vi đô nôp từ từ lôi từ lò ra một chiếc đinh đã ngả màu sáng trắng, nóng bừng như trong nhà tắm ra, rồi vứt lên mặt đe.
- Nào, bắt đầu! - Vi đô nốp thét lên và lập tức bác ta trở nên sôi nổi, linh lợi, người thẳng ra, giọng trẻ lại, vẻ mặt ảm đạm biến mất trong đôi mắt đang tỏa sáng. Giamin hăng hái quai búa tạ xuống chiếc đinh đang bắn các tia lửa như nện xuống kẻ tử thù của mình.
- Đập gì mà như phá búa thế? Khẽ thôi!- Vi đô nôp nói qua kẻ răng rồi đặt nghiêng trên đe chiếc đinh bây giờ có hình lưỡi chó. Giamin không nghe bác nói. Chiếc búa tạ giáng mạnh xuống mép mỏng của chiếc đinh nhưng không trúng, đập vào mặt đe..làm thành một tiếng chói tai, đắc thắng nổi hẳn lên trong tiếng ồn ào chung của toàn phân xưởng. Chiếc búa tạ gặp mặt đe bóng loáng, bật trở lại như một chiếc lò xo..
Vi đô nôp và những người thợ rèn khác chạy tới đứng quanh Giamin đang nằm sóng soài trên mặt đất.
- Thế này thì chẳng mấy chốc mà về chầu ông tổ..
- Kìa sao xúm cả lại đây thế này? Cho cậu ấy thở nữa với chứ!- Vi đô nôp nói một cách vụng về nhưng đầy vẻ sốt sắng. Bác ta lại trở nên già và còng lưng như cũ.
Giamin hé mắt, ngạc nhiên nhìn những người công nhân đứng quanh mình. Cậu định mỉm cười, nhưng trong đầu ù ù, rồi lại nhắm mắt. Tiếng ù ù biến mất. Cậu nghe rất rõ tiếng Vi đô nôp đang nói:
- Có lẽ ổn cả, nằm chốc nữa sẽ khỏi...

Cách một ngày sau, Vi đô nôp đến thăm người thợ phụ của mình. Hồi lâu bác đứng ở phòng ngoài cẩn thận phủi tuyết khỏi dôi ủng. Bác vào nhà sau khi thím Samsura hé cửa, hỏi:
- Ai đấy? Mời vào!
Vi đô nôp vội nói ngay với vẻ của một người có lỗi:
- Rất tiếc là chuyện đã xảy ra như thế..
- Mời vào, mời vào..Công việc thì bao giờ chẳng vậy. Nó còn trẻ, dần sẽ khôn lên. Mời bác vào trong này.
Giamin nằm trên một chiếc giường gỗ, trên chăn còn đắp thêm một chiếc áo ấm. Thấy thợ cả của mình đến, cậu định nhỏm dậy.
- Nằm yên, nằm yên, bác đến một chốc thôi. Thế nào, không sao chứ?- Vi đô nôp nói, tay vò nhàu chiếc mũ bịt tai.
- Đầu cháu váng lắm..Nhỏm dậy một chút là tất cả quay tròn hết. Mời bác ngồi xuống, bác Misa, - Giamin chỉ tay vào chiếc ghế.
- Bác cũng đã từng bị thế này. Phải nằm yên một thời gian...
Cả hai đều im lặng. Vi đô nôp quay chiếc cổ gày gò, nổi gân xanh, nhìn các bức ảnh trên tường.
- Bác vội à, bác Misa?
- Không, vội gì đâu. Bác mang cho cháu cái này đây - Vi đô nôp cho tay vào ngực, rút ra một chiếc hộp đựng dao cạo tự làm - Cái này thì tha hồ dùng suốt đời. Bác rèn nó từ khi còn làm việc với thầy của bác là Curơghin. Bác có ba cái tất cả. Hai cái đã cho những người nhập ngũ...Chiến tranh thì chiến tranh nhưng chiến sĩ mà râu ria xồm xoàm kể cũng khó coi...
- Ôi, bác Misa, không...Giamin ngắm con dao, nói - Một con dao quý thế này...
Mẹ Giamin đi lại:
- Bác cho cháu làm gì? bà ngạc nhiên. Cháu đã có râu đâu mà dao với kéo. Hơn nữa lại quý thế này. Mà bác cũng cần có cái mà dùng chứ.
Vi đô nôp đỏ mặt, thậm chí đôi má lâu nay ám khói và lửa lò rèn cũng ửng đỏ, nhưng rồi mặt bác trở lại ảm đạm ngay.
- Cầm lấy, Giamin, cầm lấy! Chúng ta sẽ làm cái khác cho những người nhập ngũ, để họ cạo râu mà nhớ đến chúng ta! - Rồi bác sôi nổi nói tiếp: - Cháu biết không, người ta định để thầngPhêđi thay cháu. Cái thằng mặt đầy tàn nhang ấy mà. So với cháu thì hắn chẳng đáng một xu. Bác đốc công bảo thế này: "Không, nhất định không! Tôi phải làm việc giúp mặt trận mà anh định giao cho tôi một người thợ phụ như thế à? Rồi búa tạ cũng làm nó gãy cột sống mà chết thôi. Không, tôi sẽ giữ nguyên Giamin, cương quyết không thay ai cả" Bác nói với đốc công thế đấy.
- Cảm ơn bác, bác Misa - Giamin định nhỏm dậy - Cháu sẽ cố gắng và làm việc không kém Phuát đâu..Cháu sắp khỏi rồi..
- Này, này - Vi đô nôp bảo cậu - Nằm nghỉ đã..
Vi đô nôp ra về cũng bất ngờ như khi đến. Thím Samsura lặng lẽ nhìn theo và lắc đầu.
-Hóa ra thế đấy, con ạ. Mẹ biết bác ta hơn chục năm nay. Ai cũng bảo là người không chan hòa, cáu kỉnh, bủn xỉn..Và chính mẹ, của đáng tội, cũng vẫn cho là thế. Ấy vậy mà thực tế bác ta là một người hoàn toàn khác. Con tiếp xúc với một người tốt, dù ngưòi ấy suốt đời chỉ tiếp xúc với gang, với sắt.

Chương IX - Một nhân vật mới
Bác sĩ tạm thời cấm Giamin học tiếp: cậu bị chấn động não.
Mấy ngày qua, hiệu trưởng Ruvim Ixacovich đến thăm cậu.
- Chào em, Giamin- đứng ở ngưỡng của, ông lau lau mắt kính rồi mỉm cười đặt kính lên mũi: - Thầy lại thăm em, xem có giúp em được gì không. Sức khỏe thế nào?
Có tiếng khe khẽ của mẹ Giamin từ hầm nhà vọng lên:
- Giamin, hình như có ai đến thì phải..
- Vâng, thầy hiệu trưởng...- Giamin hoảng sợ đáp.
- Thầy hiệu trưởng? Sao con không gọi mẹ một tiếng? Thế mà mẹ cứ ngồi nhặt khoai dưới này, không hay biết gì.
Một chốc sau đã thấy thím Samsura từ dưới bếp đi lại.
- Chào thầy...Cảm ơn thầy đã đến thăm cháu. Để tôi đi đặt ấm nước...
- Ấy không, không cần đâu bác ạ. Tôi tới nói chuyện một tý rồi lại phải đi ngay thôi mà. - Ruvim Ixacovich ngồi xuống chiếc ghế cạnh người ốm.
Giamin cảm thấy lúng túng. Cậu không bao giờ nghĩ là ông hiệu trưởng có thể tới thăm cậu.
Còn bối rối chưa đáp lại đầy đủ lời chào của thầy giáo, Giamin đã vội nói một mạch:
- Vâng, xin mời thầy ngồi..Không hiểu em có được thi lại một lúc cùng các bạn không? Em sẽ không tới trường nhưng em sẽ học ở nhà. Các bạn sẽ đưa bài học và bài kiểm tra cho em..
Sau khi ông hiệu trưởng tới xưởng cơ khí gặp đốc công Xa mô ru côp và yêu cầu bác ta nói với các công nhân trẻ về việc tiếp tục học, nhiều cậu đã viết đơn, nhưng không phải ai cũng theo học đến cùng: một số học được một tuần đã thôi, số khác bỏ khá nhiều giờ, còn Giamin, tuy có lúc vắng mặt nhưng bài tập về nhà bao giờ cũng cố làm đầy đủ.
- Biết làm thế nào được, năm nay có lẽ phải chịu thôi, đành phải chờ vậy - ông hiệu trưởng nói.
- Không, thưa thầy, không ạ! Phải mất một năm thì tiếc lắm! - Giamin nói to.
Ruvim Ixacovich đứng dậy, chậm rãi đi đi lại lại trong phòng. Thím Samsura ngồi ở một góc cố không quấy rầy hai ngưòi đang nghiêm túc nói chuyện với nhau.
- Giamin ạ, em biết đấy, sức khỏe không phải là chuyện thứ yếu. Em cần suy nghĩ cẩn thận, và hỏi ý kiến bác sĩ lần nữa. Nên chờ thu tới, khỏe hẳn thì lúc đó mọi việc sẽ tốt đẹp.
- Thưa thầy không, chỉ cần thầy cho phép, các bạn sẽ giúp em..- Giamin khẩn khoản nhìn ông hiệu trưởng.
Ở Taiset, hiệu trưởng là ngưòi mới đến. Ông sơ tán từ Kiep tới. Trong lúc đi đường, một lần gặp máy bay địch oanh tác, cả nhà ông đã chết, còn ông bị thương, tới Taiset và ở hẳn lại đây, thay thầy hiệu trưởng cũ Caxepxki, một người còn trẻ và rất cương nghị.
Ruvim Ixacovich có đôi vai hẹp, vẻ mặt ốm yếu. Đôi mắt màu ô liu hơi lồi của ông đượm buồn. Cặp môi dầy hoàn toàn không thích hợp với khuôn mặt nhỏ, hầu như trẻ con của ông.
- Người giúp em phải là người rất nghiêm chỉnh - ông hiệu trưởng liếc nhìn Giamin qua cặp kính dày.
- Tamara Crưgianôva hứa sẽ giúp em - Giamin buột miệng nói và lấy làm xấu hổ.
- Ừ, kể ra cũng biết chọn người đấy. Cô bé là một ngưòi nghiêm chỉnh, giỏi toán và cái quan trọng nhất là biết độc lập suy nghĩ. Thế cô ta đồng ý chưa?
- Có lẽ...Chắc chắn là thế..
- Nếu vậy, theo tôi, em có thể dự thi với tư cách thí sinh tự do được - đôi mắt ông hiệu trưởng ánh lên- Tất nhiên, chúng tôi còn phải hỏi thêm ý kiến bác sĩ. Còn em thì phải chăm chỉ và kiên trì đấy. Tôi phải nói trước với em điều đó, mặc dù các thầy giáo đều nhận xét tốt về em. Em nên nhớ rằng sau lớp chín, chỉ còn một năm nữa là thi tốt nghiệp...À, mà sao tôi nói nhiều với em như thế nhỉ? - đôi mắt ông lại ánh lên sau cặp kính - Tôi nghe nói chính em cũng chịu trách nhiệm về tính mạng người khác và em là một đội trưởng ưu tú phải không?
- Bây giờ đội trưởng là Côlia Xocolop. Họ sẽ bố trí em đi đâu, em chưa biết...Có điều em sẽ đi học..
- Được, chúng ta đồng ý với nhau như thế. Chắc bây giờ thế nào người ta cũng giao cho em một việc nào đó nhẹ nhàng hơn - Ông hiệu trưởng tạm biệt Giamin và thím Samsura rồi bước ra cửa, nét mặt lại đượm buồn như cũ.

Hôm sau Giamin tới trường gặp Tamara. Cậu có thể tới thẳng nhà nhưng ngại gặp mẹ cô ấy. Bà là một phụ nữ người thấp, chắc, linh hoạt, và không hiểu sao lần nào gặp Giamin cũng có vẻ không niềm nở lắm. Hơn nữa cậu cũng xấu hổ vì sợ ngưòi cậu bốc mùi dầu mỡ và than cháy. Và hơn nữa, cậu có cảm giác là thế nào mẹ Tamara cũng đoán biết được tình cảm của cậu, sẽ nổi giận và hoàn toàn cấm không cho con gái mình gặp cậu nữa. Đó mới là điều đáng sợ nhất.
Đứng chờ chuông báo giờ ra chơi cạnh phòng gửi áo ngoài, Giamin đi lên tầng hai, nơi học sinh các lớp trên học. Hai năm qua cậu lớn hẳn lên. Bây giờ cậu lấy làm lạ khi thấy các học sinh nam đồng tuổi với cậu, mà sao không chín chắn, hời hợt, chạy đi chạy lại, xô đẩy nhau nói cưòi ầm ĩ, còn các cô bé thì chẳng hiểu vì sao lại kêu thé lên thế. Ở chỗ cậu làm việc mà thế thì thế nào cũng bị ngưòi lớn khiển trách hay bị bạt tai nữa là khác.
Giamin hết sức ngạc nhiên khi thấy Tamara đi ngang cùng với một cậu lại mặt điển trai nào đó mà không nhìn thấy cậu. Cậu này đang say sưa kể cho Tamara nghe một câu chuyện gì đấy, đầu hơi nghiêng về phía cô bé. Giamin chú ý thấy chốc chốc cậu ta lại sờ lên mái tóc xoăn của mình như muốn biết tóc có còn ở trên đầu hay không. Rồi như một chiếc máy, Giamin cũng vô tình sờ lên mái đầu bù xù như lông nhím của mình, và lần đầu tiên cậu lấy làm tiếc là đầu của cậu húi ngắn. Cậu không bao giờ nghĩ rằng mái tóc có thể tôn vẻ đẹp của một người đến như vậy.
Tamara chăm chú nghe và cũng vừa mỉm cười vừa nói chuyện với cậu ta, rồi cậu này cầm tay cô, kể một chuyện gì đó chắc vui lắm vì Tamara đã phá lên cười . Giamin không còn thấy các cậu con trai đang chạy đi chạy lại, không còn nghe ngưòi khác chào mình, hỏi mình nhũng gì. Trước mắt cậu bây giờ chỉ có Tamara đang mỉm cười và cái cậu công tử bột đỏm dáng mới tới Taiset kia. Rõ ràng là hắn cảm thấy nhiều người đang chú ý tới mình, và vì thế tỏ ra rất kênh kiệu. Giamin muốn đến kéo Tamara khỏi cái cậu lạ mặt bụ sữa, đang đi đôi giầy da bốc can bóng lộn lên một cách khiêu khích kia. Giamin cảm thấy đôi chân mình như mọc rễ xuống đất, đôi chân được bọc trong đôi giầy chắp vá bằng những mảnh ủng da cũ có đế làm bằng lốp ô tô không hề biết mòn là gì. Cậu bực bội hết sức, và hình như quên cả việc đến đây làm gì nữa. Lần đầu tiên trong đời, Giamin cảm thấy ghen tị với những người mặc đẹp và sạch sẽ hơn mình.
Bỗng Tamara nhìn thấy Giamin. Cô đỏ mặt gỡ tay cậu kia, đi lại gần Giamin:
- Có chuyện gì xảy ra thế? Công việc thế nào? Sẽ học chứ? Khỏe không?- cô bé dồn dập hỏi và giới thiệu cậu kia đang di lại gần với Giamin. - Các cậu làm quen với nhau đi. Đây là Daixep Valê ra cũng là người Matxcova. Bố cậu ấy được cử xuống đây công tác...

Giamin ngắm Valê ra, vất vả lắm mới tự kiềm chế nổi để không nói một câu gì đó thật đau, thật cay độc...
- Kìa, làm quen với nhau đi! - Tamara lại nhắc.
- Valê ra, cậu ta tự giới thiệu, chìa bàn tay trắng cho Giamin, chiếc đầu đẹp hơi ngả về phía sau.
- Giamin, - Giamin nói qua kẽ răng rồi chìa bàn tay ngả màu nâu vì khói và gỉ sắt, với những ngón tay ngắn.
Tiếng chuông réo cắt đứt câu chuyện của họ.
- Valê ra vào trước đi, Tamara nói rất âu yếm, Giamin cảm thấy như thế - mình cần phải nói chuyện với Giamin một lát và sẽ vào ngay bây giờ - không hiểu sao mặt cô bé bỗng từ từ ửng đỏ.
Cậu kia đưa mắt nhìn Giamin từ đầu đến chân, khẽ uốn cong đôi môi mọng nước rồi bỏ đi vào lớp, tiếng đế giày kêu rất rõ. Giamin không biết nên bắt đầu thế nào. Bỗng Giamin nói một mạch, nói rất nhanh:
- Tamara biết không, lúc đầu mình tưởng cậu ta đẹp trai. Sau trông kỹ ra thì chẳng thấy gì đặc biệt cả. Con trai ở đây khối đứa còn hơn thế. Kể ra cậu ta ăn mặc cũng khá diện, và mái tóc...
- Cậu nói về ai thế? - Tamara ngắt lời.
- Không đoán ra à? Về ông bạn người Matxcova của Tamara đấy. Người cầm tay Tamara dắt đi và kể một chuyện gì đấy vui vui ấy mà..
- Thì đã sao? Can gì đến cậu? - Tamara quay phắt người bỏ chạy vào lớp.
Trong giờ học Tamara nhận được một mảnh giấy của Valê ra :"Cái cậu quê kệch vừa đến kia là ai? Tên gì mà kỳ thế? Tay mình mãi bây giờ vẫn còn bốc mùi dầu hỏa! D.V"
Tamara đọc xong, không thể tin được đấy là Valê ra viết,một người bao giờ cũng được thầy giáo, nêu gương cho người khác học tập: nào cậu ta lịch sự, quần áo lúc nào cũng gọn gàng, còn mái tóc thì được chải chuốt cẩn thận, và không bao giờ đi học muộn..
Không hiểu sao các thầy giáo cứ làm ra vẻ không biết là hàng ngày Valê ra được người khác chở đến trường bằng chiếc xe có con ngựa khỏe và nhanh kéo..
"Hừ, đồ bám váy con gái! Lại dám nói: mãi bây giờ tay còn bốc mùi dầu hỏa! Nếu Giamin là đồ quê kệch thì mày chỉ là một con thỏ" Tamara giận dữ nhìn về phía Valê ra rồi đưa mảnh giấy cho Nhura.
- Hắn nói về ai đấy?
- Về Giamin..
- Giamin à? Cậu ta đến đây?
- Ừ, lúc ra chơi...
- Valê ra có biết gì về cậu ấy đâu mà mói thế? Còn cậu trả lời thế nào? - Nhura không nhận thấy mình đã to tiếng từ lúc nào. Cô giáo quở trách hai cô bé. Họ im lặng trở lại. Nhưng một chốc sau, Nhura không nén nổi, lại thì thầm: - Mình nói cậu biết là Valê ra của cậu không đáng xách dép cho Giamin đâu.
- Sao cậu bảo Valê ra là của mình?
- Cô giáo lại quở trách hai người lần nữa:
- Nhura, chú ý nghe giảng, kẻo chốc nữa lại bảo là không hiểu gì.
Nhura ngoan ngoãn gật đầu, nhưng ngay lúc ấy cô mở nắp bàn viết lên và nói thầm:
- Sao cậu có thể đi cùng với một thằng kênh kiệu như hắn trong giờ ra chơi được nhỉ?
- Thì chính cậu cũng chẳng xuýt xoa khen cậu ta là gì: "Chà, cậu ấy mới lịch sự làm sao, đẹp trai làm sao, mới trông cũng đã biết là người Matxcova" - Tamara cãi lại.
- Mình..mình nghĩ như vậy.
Thì thầm với nhau được một lúc, đôi bạn đã thảo được câu trả lời như sau :"V.D. Không ngờ cậu là một người xấu, độc ác như thế. Từ nay không được đến gần bọn mình. Còn lâu cậu mới bằng bọn con trai ở đây. Tay cậu không bốc mùi dầu hỏa thật, nhưng toàn người cậu lại sặc mùi kênh kiệu, tự mãn. Một cậu công tbột rất hợm mình, không hơn không kém!" Nhura còn muốn viết thêm một câu gì đấy, nhưng Tamara ngăn lại:
- Thôi, thế cũng quá lắm rồi....
Một tuần sau, Nhura và Tamara đi quanh quẩn cạnh nhà Giamin chờ cậu đi làm về.
Trời tối dần, tuyết ngả màu xanh nhạt. Sao bắt đầu nhấp nháy trên bầu trời. Trăng đầu tháng treo lơ lửng như chiếc khuyên vàng. Lạnh như cắn vào da thịt mà mãi vẫn không thấy Giamin đâu.
- Chắc cậu ta đã về nhà rồi - Tamara phá tan sự im lặng - Mà mình thì cứ đứng chờ thế này..
- Chẳng nhẽ về rồi mà mình không nhìn thấy?
Hai người lại im lặng.
- Mình nhớ Matxcova quá! - Tamara nói.
- Cậu sướng thật đấy, được sống ở Matxcova - Nhura thở dài- Ở đấy nhà to xây bằng gạch, và xe điện, tàu điện ngầm..Còn mình thì chẳng biết gì ngoài Taiset này. Suốt đời chưa vào rạp hát...Cậu là người hạnh phúc...
- Ở Taiset cũng thích. Bên cạnh là rừng, mùa hè rất nhiều hoa. Người ở đây tốt, các bạn chân thành..
- Thật thế à? Cậu cũng thích ở đây?
- Thích lắm, Nhura ạ. Về Matxcova mình sẽ rất nhớ đây. Chà, sau chiến tranh nếu cậu và các bạn trai của chúng mình tới Matxcova chơi thì hay quá. Mình sẽ dẫn các bạn đi xem hết mọi nơi trong thành phố: công viên, rạp hát, viện bảo tàng..
Mải nói chuyện, hai cô không nhìn thấy Giamin đang lại gần. Cậu này muốn lánh mặt nhưng Nhura kịp ngăn lại:
- Xem kìa, người ta đứng chờ dễ đến một tiếng đồng hồ rồi mà cậu ta lại định...có ai xử sự như thế bào giờ không? Sao lặng thinh thế? Hay không nhận ra bọn mình?
- Không nhận ra...
- Sao cậu không tới trường? - Nhura hỏi và khoác tay Giamin
- Thế này là thế nào? - Giamin lúng túng, định gỡ tay Nhura.
Còn Nhura thì vẫn tiếp tục nói liến thoắng:
- Cậu biết không, Tamara đã cho Valê ra một bài học nên thân, hai tai cứ tha hồ mà vểnh lên. Không tin à? Hỏi Tamara mà xem.
- Gì mà phải hỏi, chính mình đã nhìn thấy họ - Giamin đáp, giọng bực bội - Lúc ấy hai tai cậu ấy đã vểnh lên rồi, nhưng Tamara làm ra vẻ không nhìn thấy...Giamin quay sang Tamara: - Thôi chào các bạn, mình về, ở nhà có việc.
- Khoan, khoan đã! - Nhura lại khoác tay Giamin. Hai cậu nói chyện với nhau đi. Để mình chạy về nhà, kẻo mẹ mình lại trách. Còn phải vắt sữa cho bò...Nói rồi cô bé ù té chạy.
- Nhura! - Tamara gọi và bước hai bước về phía bạn gái. - Cậu chạy đi đâu thế?
- Nào, sao còn đứng lại? Chạy theo đi kẻo không một mình tớ ăn thịt mất bây giờ..- Giamin chua xót nói, nhưng trong thâm tâm cậu hoảng sợ nghĩ bụng: Bây giờ Tamara sẽ bỏ chạy mất, nếu vậy thì sao? Lâu lâu không thấy cô bé,cậu đã thấy buồn.
- Mình có việc muốn nói với cậu! Tamara bỗng nói - Mặc dù cậu đang vội về nhà...
Tamara quay người bước đi. Cô bước chậm rãi như đang dạo chơi. Cô nghe có tiếng chân sau lưng. Cô ngoái đầu lại: Giamin đang vội vàng đuổi theo. Họ đi cạnh nhau, không ai nói một lời nhưng rất hiểu nhau. Cả hai đều thấy nhẹ nhàng, sung sướng, quên hết cả giận dữ. Tuyết lạo xạo dưới chân nghe thích đến nỗi muốn hát vang lên, muốn chạy, chạy thật xa, thật xa...Khó mà tin được chỉ mấy phút trước đấy họ còn ngại ngùng không dám nhìn mặt nhau.
- Giamin có muốn khoác tay mình cùng đi không? - Tamara bỗng hỏi.
- Mình sợ làm bẩn áo Tamara - Gimin lúng túng nói. - Bành tô của Tamara mới quá, mà của mình thì thế này..
- Thì đã sao! Mình muốn Giamin khoác tay mình cùng đi.
- Thật à? Giamin vụng về khoác tay cô bé, khẽ nói: ấm quá..
- Ừ...Tamara gật đầu, khẽ rùng mình vì lạnh.
Họ đi với nhau rất lâu và lấy làm sung sướng là trên đời này chỉ có mình họ.
Tới nhà Tamara họ dừng lại. Giamin hỏi Tamara có định giúp cậu học không. Cậu rất muốn trong năm nay cũng học xong lớp chín để không bị thua Tamara. Sau này họ sẽ cùng thi vào đại học, có thể cùng vào một trường nữa.
- Giamin lại chỗ mình, chúng ta cùng học với nhau, - Tamara đồng ý ngay.