|
Ngày 28 tháng Năm 1943
Ma-ri-a Ni-cô-le-vna Ê-ghe-sơ-trem ở học viện bồi dưỡng giáo viên đến thăm tôi. Ngôi nhà chị ở cửa kính bị vỡ tung đã năm lần. Đến lần thứ sáu thì không thể ở được nữa. Do đó chị đến ở ngôi nhà mới thay cho ngôi nhà cũ bị phá. Nhưng làm sao mà di chuyển được những đồ đạc khi chỉ riêng tiền vận chuyển một chiếc đàn dương cầm người ta đòi đến những chín ki-lô-gam bánh mì? Được biết tình hình ấy, các bạn đồng nghiệp của Ma-ri-a đã tổ chức buôi "lao động thứ bảy" để vận chuyển tất cả đồ đạc cho chị kéo dài đến ba ngày. Họ dùng hai bàn tay mình để chuyển, trừ chiếc đàn dương cầm ra. Mà tất cả đều là phụ nữ đến làm giúp. Trong số những đồ đạc đó có một chiếc đèn đồng rất nặng: Tượng Prô-mê-tê cầm bó đuốc. Sau khi mọi thứ đã mang đến nhà mới. Ma-ri-a tổ chức một bữa liên hoan, mang phần lương thực của mình ra thết các bạn. Có nước chè, bánh mì kẹp thịt và dưa muối. Mỗi vị khách còn được tặng một vậy thế này: Trên mỗi mâm đều có một tờ giấy báo, qua đó mỗi người sẽ được nhận một "gói nhỏ". Gói nhỏ này buộc rất kỹ, bên ngoài viết tên người nhận. Trong mỗi gói đều có quà làm cho người nhận thoả mãn. Người nào yêu quý Pu-skin sẽ được tặng tượng nửa người của Pu-skin; người nào thích chơi đồ cổ sẽ nhận được một cái đĩa cổ bằng sứ. Còn người nào có con thì sẽ được biếu sách nhi đồng. Buổi liên hoan nhà mới rất vui, dù lúc đó đang có máy bay oanh tạc. Khách uống trà, nói chuyện. Trên đầu họ có ngọn đèn Prô-mê-tê cầm bó đuốc: Ở nhà mới có điện. Ma-ri-a đến tìm tôi, mời tôi tham gia Ban giám khảo cuộc thi văn học của thiếu nhi. Chị đưa đến cho tôi một tập rất dày nào kẹp, nào vở, bút ký, thơ, trường ca, truyện, nhật ký, tiểu luận khoa học. Thể tài rất phong phú. Học sinh lớp 4 trường số 62 miêu tả giặc Đức xâm chiếm các thành phố Nga, viết: Bọn chúng tiến vào thành Đập phá các cửa hiệu Ăn bánh uống nước chanh Và đồ hộp cũng không từ Chỉ một lát, chúng chén sạch. Cậu Go-ren-ben-ni-cốp (học sinh lớp 6) tương đối "già giặn" hơn, viết một luận văn nghiên cứu nhan đề "Sách-bạn của người". Chúng tôi đọc thấy: " Trong thời gian từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 20 nhân loại tiến triển rất nhanh". Có những tác phẩm có giá trị thực sự, chẳng hạn: " Cuộc chiến tranh của Tổ quốc trong hồi ức học sinh tiểu học Lê-nin-grát" ( học sinh lớp sáu, trường số 10). Một cô bé tên là Di-na Ca-ra-xê-va viết một câu chuyện rất thú vị " quả bom đầu tiên" " Đêm. Yên tĩn. Những ngôi sao. Ánh trăng vằng vặc chiếu xuống đường phố. Tôi nằm cạnh ống khói trên sân thượng. Trong không khí yên tĩnh, tôi chăn chú lắng nghe và ngắm nhìn bầu trời. A, kia là đại hùng tinh, kia là tiểu hùng tinh. Điều làm tôi kinh ngạc nhất là bên cạnh đại hùng tinh xuất hiện một ngôi sao mới. Bỗng có tiếng động cơ, mỗi lúc càng rõ dần. Tôi đoán ngày đó là máy bay địch". Tiếp đó Di-na miêu tả tiếng động, tiếng rít, tiếng cửa kính vỡ. " Bên dưới gọi" Di-na! Di-na " Tôi chạy vụt xuống, mẹ tôi không ngờ là tôi còn sống. Nhưng tôi thì chả chú ý gì cả, chỉ hỏi : Bom rơi ở đâu thế ạ?" . Rơi ở nhà cạnh, thế là tôi vội chạy ngay đi giúp đỡ việc khiêng và băng bó những người bị thương". I-na Bi-tu-gô-va, nữ sinh lớp chín trường trung học số 47 viết một bài với cái đầu đề khô khan " Công tác của nông trường Xô-viết đã đem lại cho tôi cái gì?" Nhưng thực ra nó đầy chất thơ. I-na viết rằng ngay trước chiến tranh cô ta đã từng ước mơ phải làm một cái gì hết sức tốt, hết sức có ích, để cho mình không cảm thấy sống phí, sống hoài". " Mùa hè 1942 đối với học sinh Lê-nin-grát là " bắt đầu một cuộc sống mới, cuộc sống rau xanh, cuộc sống lao động có ích". Dần dần đời sống của thực vật hấp dẫn tôi. Tôi thấy như mình đang nuôi dưỡng những người tí hon. Đây những mầm xanh non của chúng đang dần dần xuất hiện, những cái chân nhỏ của chúng cứng cáp dần, và rồi kiêu hãnh ngẩng cao cái đầu bé xíu màu xanh của nó lên, và khi ngắm nhìn chúng, tôi bỗng hiểu là niềm mơ ước lâu nay của tôi nay đã thành hiện thực. " Tôi tưởng tượng hai con đường, một con đường ra tuyền tuyến và con đường thứ hai đi vào thành phố chúng tôi. Những người tí hon rau xanh của tôi cứ cây nọ đuổi theo cây kia trên con đường ấy. Một chú tí hon ấy chạy vào trong ngôi nhà đá khổng lồ . Trên giường trong một gian phòng của ngôi nhà này có một cô bé gái, tóc vàng hoe đang ngồi đó. Tay cô gầy với đôi mắt buồn hai má hóp lại. Đó là quân thù làm cho cô bị đói. Song chú người xanh tí hon của tôi còn mạnh hơn đội quân hàng trăm ngàn của địch. Nó đến giúp cô bé suy nhược này. Thế là hai má cô đỏ ửng , tay cô trở lên tròn trĩnh , mắt lại sáng long lanh. Thế là cô đứng lên đi lại và cảm thấy người cô bé ấy là hiện thân ước mơ của tôi. " Còn một người ra xanh tí hon chạy theo con đường thứ hai. Chung quanh là quân thù. Chúng không tha con người tí hon. Chúng mang bom đạn dội vào người rau, nhưng không làm gì được nó. Nó chạy vào một công sự. Ở đó có chiến sĩ trinh sát đang nghiêng mình trên bản đồ. Cuộc hành quân của anh rất gian khổ . Bỗng anh cảm thấy mình không cô độc. Thiếu nho Xô-viết đang lo lắng đến anh. Anh ăn rau và cảm thấy một sức mạnh dũng sĩ thấm vào máu anh. Anh dũng cảm ra trận và chiến thắng trở về. Và chẳng bao lâu lá cờ của Tổ quốc Xô-viết tung bay trên đất nước Xô-viết.." Em Bi-ti-gô-va kết thúc bài của mình: " Bây giờ thì tôi hiểu thế nào là lao động, tôi cảm thấy trách nhiệm của mình đối với lao động. Cảm thấy mình không phải là một nữ sinh bé bỏng. Mà là một nữ sinh chiến sĩ. Tôi làm việc vì tiền tuyến và thành phố của chúng ta". Ngoài bìa em bé đã vẽ và tô màu những cây rau xanh. Cây bầu bí, củ cải đỏ. Tất cả đều với những bộ mặt dễ thương. Thơ của Vô-rô-re-ki-na khá hay. |
Ngày 3 tháng Sáu 1943 Một ngày rất nóng. Mùa hè thật sự rồi. Cùng An-na I-va-nô-vna đi mua mũ, gặp báo động. Tầu điện của chúng tôi đỗ ngay cạnh quảng trường Các Mác. Chúng tôi chạy cả vào cái vòm cổng. Trong đó như từ đường hầm, có thể nhìn thấy vòm trời xanh rực rỡ không có một gợn mây. Đài phát thanh vừa đưa tin: " Bán không hạn chế thuốc chống trùng số 5 để đề phòng mục nát". |
Ngày 4 tháng Sáu 1943
Chị I-va-nô-vna bảo tôi: " Bọn Đức rải truyền đơn". Loại bắn pháo. Hiện nay, đúng lúc này, ở gần đâu đây không có tiếng nổ, nhưng có tiếng rít. Nào, tôi hãy ngồi vào viết bài thơ về Pu-skin. Nhân ngày kỷ niệm 144 năm ngày sinh Pu-skin, chúng tôi sẽ nói chuyện trên đài ngay tại phố Môi-ca. trong căn phòng của người ở trước kia. |
Ngày 7 tháng Sáu 1943
Chương thứ năm của bài thơ ví như "nắm bột" đã làm xong. Chỉ cần nó không nên men chua: Ngày trước cụ Gơ-tơ đã đề phòng chuyện này. Hôm qua đã nói chuyện ở nhà Pu-skin mà trước kia tôi chưa từng đến đó lần nào. Một ngày xuân đẹp tuyệt vời… Trời một màu xanh suy tưởng. Ngay những nõn mây trắng-dấu vết của những trận không chiến-cũng không làm vẩn đục được nó. Chúng tôi đi về phố Mô-ca. Phố yên tĩnh, vắng lặng. Pu-skin đã đi theo vệ hè này về nhà. Những căn phòng im lặng của Pu-skin đón chúng tôi. Những đồ gỗ một màu đỏ. Đó là bàn ghế thời Pu-skin chứ không phải của Pu-skin. Lúc bắt đầu bị bao vây người ta đem tất cả các thứ trong nhà chuyển đi nơi khác hoặc chôn xuống đất. Trên bệ lò và cửa sổ có hoa anh đào và hoa đinh hương (năm nay hoa đinh hương thật khác thường: Những cánh hoa rất nặng giống như đục từ đá cẩm thạch ra). Và cái mùi hương dịu của hoa gần tàn ấy theo chúng tôi từ phòng này sang phòng khác. Trong phòng làm việc của Pu-skin, trên những giá trống rỗng người ta đặt loa phóng thanh. Nhà được bảo quản tốt, sàn được đánh bóng, có điều là chỗ nào cũng bị nứt nẻ nhiều nhất. Đấy là kết quả của ba quả bom rơi ở Môi-ca tháng Mười một 1941. Tôi viết một bài báo ngắn về việc này cho báo "Sự thật". Nên thường xuyên viết những bài về loại này. Không nên từ bỏ việc làm một nhà báo. Phải làm việc của ba người: nhà thơ, nhà viết văn xuôi và nhà báo. Hôm nay là một ngày kỳ diệu. Một trong số ba mươi nhăm ngày không có mây ở Lê-nin-grát. Ở Lê-nin-grát mỗi năm có ba mươi nhăm ngày không có mây. Tôi biết điều này trong một cuốn bách khoa toàn thư, bài viết về Lê-nin-grát. |
Ngày 8 tháng Sáu 1943
Hôm nay tôi được tặng thưởng huân chương "Bảo vệ Lê-nin-grat" tại điện Xmôi-nưi. Những đại diện của nghệ thuật và khoa học có mấy chúng tôi. Khi tiếp nhận huân chương chẳng ai nói lên được câu nào. Tôi cảm động quá đến nỗi không nói được gì. Cái hình nhỏ của huân chương này đã thể hiện tất cả toàn bộ Lê-nin-grat, mà tôi sẽ nhờ nó cả cuộc đời còn lại của tôi. |
Ngày 9 tháng Sáu 1943
Hôm nay pháo cao xạ phá tan sự yên tĩnh của những ngày gần đây. Tôi thức giấc và ngồi dậy đến ba lần. Khoảng 10 giờ lại tiếng nổ mạnh như đã nghe một lần rồi. Đấy là của chúng ta nhưng là cái gì thì không rõ. Đó là trọng pháo hay là pháo cao xạ cực mạnh (cái này đúng hơn) đặt ở khu Mấc Gên-xơ. Ngôi nhà khốn khổ của chúng tôi rung lên từ đầu đến chân. Mấy chiếc đĩa nhà tôi treo trên tường khẽ kêu lên. Nhưng lúc ấy đài lại truyền đi truyện cổ tích của A-ri-na Rô-đi-ô-nô-vna cho các em bé đến tuổi đến trường. Tất cả những cái đó tổng hợp lại là Lê-nin-grát. |
Ngày 10 tháng Sáu 1943
Nhà tôi không ăn, không uống. Hầu như tôi không trông thấy anh. Bao nhiêu khó khăn đã giày vò anh. Đài phát thanh truyền đi lời tuyên bố của Ru-dơ-ven trong cuộc họp báo về khả năng chiến tranh hoá học. Chẳng lẽ cuộc chiến tranh đó lại đến với chúng ta nữa sao? Tất cả những gì đã tồn tại hàng triệu năm trên trái đất này sẽ bị huỷ diệt thì thật là khủng khiếp. Tôi nhìn lên những cây xanh như vĩnh biệt chúng. Tôi thấy chúng biến thành tro bụi. Ngày 14 tháng Sáu 1943 Hôm nay nhà tôi từ trong "bùn lầy" trở về. Mọi việc bên đó rất khó khăn. Công việc nặng nhọc lắm, sinh viên rất khổ. |
Ngày 15 tháng Sáu 1943
Công việc "Trồng rau". Bai-ma-cốp, tiến sĩ hoá học, đã viết xong tập hai công trình "Điện giải pháp trong luyện kim", đưa ra triển lãm ở trụ sở các nhà bác học ở hội chợ rau quả một củ cải nặng 6 ki-lô-gam. Năm ngoái trong vườn gần học viện bach khoa, ông đã trồng khoai tây, song ông kiên nhẫn chịu đựng, không ăn đến, để dành làm giống. Bây giờ ông lại đem khoai tây giống ấy ra trồng. Ông đã đích thân mang chất Xuýp-pe phốt-phát, và muối can-xi ra bón. Trên một mảnh đất rộng một trăm mét, ông thu hoạch được sáu trăm ki-lô-gam khoai. Ve-ra Rô-đô-nô-vna Strê-sơ-nê-va nữ nghệ sĩ công huân nước cộng hoà, ba mươi chín năm hoạt động trên sân khấu đã biến mảnh sân thành vườn rau. Vụ thu hoạch cũng khá. Trên cánh đồng Mác-xốp toàn là những vườn rau của các giáo sư. Tôi đã nhìn thấy một giáo sư già đang rắc băng lão nên luống rau cải của mình để diệt bọ. |
Ngày 18 tháng sáu 1943
Tôi cùng đi với một phóng viên nhiếp ảnh đến đảo Ki-rốp nay gọi là "đảo nhi đồng". Trại thiếu nhi được tổ chức ngay trong 17 toà nhà ngay trong thời kỳ bị bao vây. Hiện nay có 942 em đang sống ở đây, rồi đây sẽ tăng lên 1.500 em. Câu đầu tiên các em hỏi những người trong thành phố ra là "Có bị pháo kích không?" hay là "Pháo kích ở khu phố nào?" một cháu trai hỏi: -Hôm nay triển vọng ra sao? Một em trai khác 14 tuổi yêu cầu chúng tôi cho vào thành: "Mẹ cháu có em bé hai tháng, cháu muốn về thăm, xem vắng cháu, mẹ cháu sống ra sao". Các cháu được chăm sóc chu đáo, chúng được uống gluy-cô và sữa bò. Trong bài bút ký cho một tờ báo nước ngoài, tôi đã viết: "Những chỗ tốt nhất của thành phố, "các đảo" trong những biệt thự giàu có xây dựng trước cách mạng, bây giờ trẻ em sống ở đó. Cha các em ra tiền tuyến, mẹ các em thì đang làm công tác quốc phòng. Những nhà tốt nhất đều dành cho các em ở. Nhân viên phục vụ ở các phòng nhỏ hơn-nơi xưa kia những quản gia, người giặt quần áo, người quét dọn ở". Trong một biệt thự trước kia là của một nhà buôn cá rất giàu, tôi chú ý đến cái phòng rộng, đẹp đẽ mở cửa ra sông O-kho-ta không có các cháu mà là nơi ở của cô giáo trẻ của các em. Tôi chưa hỏi hết câu thì cô bé ngượng đỏ mặt lây sang cả bông hoa cài trên hai đuôi tóc hung. Lúc ấy là vào giờ tập hợp các em đi hái "cây thuốc" nhưng chắc chắn cô giáo cũng không quên thẩm mỹ học. -Vâng, bác nói đúng-Cô gái nói-phòng này ít nhất mười lăm cháu ở được. Nhưng … bác nhìn lên trần nhà mà xem. Tôi ngẩng đầu lên vòm trần nhà nửa hình tròn có vằn hoa, ở đó, trong sắc điệu xanh nhạt và màu tím của phái "suy đồi" đã thể hiện cô E-va khoả thân trong vườn tiên. Một con rắn có biểu hiện hai mặt đang tặng E-va một quả táo. "Là một người giáo dục, tôi không thể để cho các em nhìn bức tranh như thế này"-Cô gái đội vòng hoa nói tiếp "mà họ thì làm như thế". Còn những em bé nhất nhìn thấy bức tranh này sẽ phải khóc lên vì sợ. Bây giờ chúng tôi lại không có vôi để quét lại cái trần đó đi được. Khi vòng vây được giải toả, lúc bấy giờ sẽ … Nay thì tôi hẵng ở đây. Khi nào có em nào bị phạt tôi mới đến ngôi nhà này. Bác biết chứ, khi các em bị phạt thì chúng tôi không nhìn lên". Kết luận cô giáo rất hài lòng nói thêm là nay thì việc xử phạt ngày càng nhiều vì chúng đã có sức để nghịch. Trước kia các cháu yếu lắm. |
Ngày 24 tháng Sáu 1943
11 giờ sáng. Pháo kích dữ dội nhưng không rõ là ở phía nào. Đạn bay và nổ rít trên đầu. Chắc không phải hắn vào khu chúng tôi. Vì đài phát thanh vẫn đang truyền đi tác phẩm của Xô-phrô-xki (ôi tiếng nổ gần quá…) Đến mồng 3 tháng bảy tôi sẽ trình bày về thơ ca (tôi cảm thấy như chúng ta đang nổ súng). Nhà tôi làm tôi khổ thêm, khó khăn ngày càng nhiều: than củi, việc nhà và công việc ở Uỷ ban phòng không. Ngoài ra còn công việc chính thường ngày. (Bây giờ đài mới truyền tin về trận pháo kích). Về thơ: Đân-tơ trước khi viết cảnh người có tội bị bỏ vạc dầu đã đi Vơ-ni-dơ xem công việc các người làm thuyền: ở đó có dầu. Mai-a-cốp-xki đã từ bỏ những thành tựu về hình thức của mình. Vì sao? Vì trước tiên anh đã tự từ bỏ các tìm kiếm thời trẻ của mình. |
Ngày 25 tháng Sáu 1943
Tôi thấy hơi thư thái, yên tâm về chồng tôi một chút: Những lưới ngăn chim trong vườn ra đã tìm được đủ số lượng cần thiết, viên an-buy-min cho những người khai thác (đất cát) làm anh hoạt bát hẳn lên. Ngày 30 tháng Sáu 1943 Pháo lại nổ. Rất gần. Lại bắt đầu đợt câu đại bác. Tiếng réo và tiếng nổ vang lên. |
Ngày 4 tháng Bảy 1943
Một sự kiện nhỏ: Chúng tôi có con mèo con, con trai của mèo mẹ Ma-sca ở nhà bếp chính. Đặt tên là Cu-di-a. Nó gầy tóp lại, y như con muỗi ấy. Bốn cái chân đứng chưa vững, nó lảo đảo lúc ngã bên nọ, lúc ngã bên kia. Mọi người đến xem Cu-di-a. Người ta bảo chân sau nó bị bệnh phong thấp nặng. Mèo con-đó là một vật lôi cuốn người ta. Ai cũng muốn có con vật nhỏ linh hoạt ấy. Ngoài ra nó còn có thể đuổi chuột. Tôi nghĩ một câu đố thế này: "Hai nghìn với cái đuôi-Đó là cái gì?" Trả lời "Con mèo con". Bởi vì nếu đem tiền ra mà mua thì đúng giá như vậy. Ở một địa phương người ta đề nghị đổi một biệt thự ở Li-xi Nô-xơ (nhưng là ở khu bị bắn phá dữ dội), lấy một con mèo già dặn, có kinh nghiệm. Tôi không rõ là một người đã tìm ra mèo chưa. |
Ngày 6 tháng Bảy 1943
Ở các hướng Cóc-lốp, Cur-xcơ và Ben-gô-rốt giặc Đức đang phản công. Các trận đánh đang tiếp diễn. Quân ta phá huỷ mấy trăm (trên năm trăm) chiếc xe tăng địch và bắn rơi hai trăm chiếc máy bay. Có thể đây là đợt mở đầu cũng nên. Ngày 7 tháng Bảy 1943 Quân Đức đã bị đánh lui ở mặt trận Oóc-lốp. Ở Ben-gô-rốt vẫn đang tiếp diễn. Ở đấy cuộc chiến đấu đang rất ác liệt. Ngày 8 tháng Bảy 1943 Hôm qua pháo bắn suốt ngày với những đợt nghỉ ngắn. Tôi nghe nhà tôi nhận lời qua máy nói cho phép một bà mẹ đáng thương đến bệnh viện suốt đêm để chăm sóc đứa con của bà bị thương nặng ở bụng. Bản tin buổi tố của đài phát thanh bình thường. Ở Ben-gô-rốt có khó khăn. |
Ngày 12 tháng Bảy 1943
Ngày sinh của tôi đã qua tốt đẹp (ít khi được như thế này). Uống một ít rượu vốt-ca tôi thấy mình vui lên thực. Và mọi người đều vui vẻ. Tôi nhận được những hoa hồng rất đẹp của toà soạn báo "Sự thật Lê-nin-grát" gửi mừng. Từ những ngày đầu chiến tranh đến nay tôi chưa hề thấy đoá hoa như thế. Và đến bây giờ chúng vẫn ở trên bàn làm việc của tôi. 4 giờ Có hai tiếng nổ rất dữ dội ở gần đâu đây |
Ngày 15 tháng Bảy 1943
Tôi bị rơi vào "hố" như tôi đã gọi như thế. Nếu hình dung cuộc sống của mình là một dòng sông (nhớ lại cuốn "Sông đời" của Cu-pơ-rin), dòng sông mà bạn bơi trên đó không phải dễ thì có khi bạn gặp những cái hố không đáy. Có khi bạn giữ được mình, giạt vào bờ rồi cố sức mà lên và cuối cùng … a ha, được rồi! Cũng có khi quay cuồng càng ngày càng tụt sâu xuống, cuối cùng rơi tuột xuống đáy. Ở đâu đó trên kia cuộc sống trôi đi một cách êm ả. Ở đâu đó có chiếc bàn viết của bạn với công việc bắt đầu được trôi chảy một cách tốt đẹp. Những sự kiện xảy ra, những cuộc gặp gỡ trôi qua. Mà ở đây thì là điểm chết. Yếu đuối … yếu đuối… một sự kinh tởm vô cùng với bất cứ hành động nào. Và dù sao khả năng duy nhất để ra khỏi cái hố đó là bắt đầu hành động. Cũng giống như trong lúc bị rét cóng, muốn ngủ mà phải vùng dậy. Lạnh nhưng mà phải lấy tuyết xát vào mình. Phải làm việc: Đó là cứu chữa. Thế mà tôi lại muốn đi nằm. Không làm gì cả. Tôi mệt mỏi quá rồi, các bạn của tôi ơi! Tôi mệt mỏi quá lắm rồi! |
Ngày 17 tháng Bảy 1943
Từ 4 giờ sáng trở đi là không ngủ được nữa. Lúc đầu thì nghe tiếng súng cao xạ, sau đó là tiếng pháo dữ dội. Bây giờ là 9 giờ, mọi thứ dần dần lắng đi. Tiếng nổ đi xa dần như mưa rào đi qua. Hôm nay ra ngoại thành, nơi sản xuất phụ của trường Đại học Y khoa. Với một nỗi ngạc nhiên nào đó tôi đã thấy cuộc sống thiên nhiên tiếp diễn. Những sáng tạo của nó vẫn tốt đẹp như xưa. Có những thứ hay hiện tượng trong thời bình rất là bình thường nhưng bây giờ thì thật là kỳ lạ đã làm tôi phải suy nghĩ rất lâu: như con bê, bụi cây, hoa hồng… Con bê làm cho tôi nhớ đến con mèo Cu-di-a nhà chúng tôi, có khác là nó to hơn mà thôi. Cũng những đôi chân dài đứng không vững, bước đi chuệnh choạng. Còn những thứ như quả xanh, phúc bồn tử, quả dàu thì để làm ci-ta-min nuôi thế hệ mai sau của học viện. Chương thơ thứ năm đáng thương của tôi làm cho tôi nhớ đến bia cờ-vát mà người ta không để nó đông lại. Nó vừa mới bắt đầu đông và đóng váng là tôi lại quấy nó lên. Thế là hỏng cả rồi. |
Ngày 18 tháng Bảy 1943
Hôm nay kỷ niệm 50 năm ngày sinh Mai-a-cốp-xki. Tôi phải đến thuyết trình ở giảng đường và trên đài phát thanh. Thế mà pháo địch bắn phá hầu như tất cả các khu phố cùng một lúc làm tôi chẳng biết hành động ra sao. Xe điện ngưng, đường phố bị hỏng nhiều chỗ. Dây nói đứt. Tôi không gọi đến giảng đường được để biết tối nay có nói chuyện không. Nhưng nhà tôi thì bảo chắc chắn là phải đi vì tôi là người thuyết trình… Còn anh, tất nhiên là phải đưa tôi đi rồi. Chúng tôi mang tất cả những tài liệu quan trọng đi nhỡ có xảy ra gì không. Nên mang cả máy chữ đi nữa thì tốt. Tất cả những cái đó tốt hơn là mang theo bên mình. Nhỡ ra khi về nhà thì nhà không còn nữa. |
Ngày 19 tháng Bảy 1943
Buổi dạ hội kỷ niệm Mai-a-cốp-xki rất thành công. Người không đông lắm-khoảng độ một trăm. Mọi người chuyển sang gian phòng nhỏ. Trong những ngày như thế này mà người ta vẫn đến tham gia buổi dạ hội văn học thì thực là cảm động. Sau khi tôi nói mấy lời khai mạc Chi-khô-nốp, Rư-vi-na và một số diễn viên nữa cùng phát biểu ý kiến. Sau đó tôi nói chuyện trên đài phát thanh. Đi qua mấy khu phố vắng tanh, chúng tôi trở về nhà. (đợt pháo kích cho đến bây giờ mới ngừng hẳn). Bản thuyết trình về thơ lại xô đến với tôi. |
Ngày 24 tháng Bảy 1943
Tối Một ngày đáng sợ. Nay giặc Đức rõ ràng đã áp dụng một chiến thuật mới: rất nhiều trận pháo kích ngắn. Đièu này mang lại rất nhiều thương vong vì quả đạn đầu tiên bao giờ cũng giết nhiều người nhất vì nó bất ngờ. Ngoài ra với những trận pháo kích như vậy càng khó đánh vào trận địa của chúng. Hôm qua có một chiếc xe vận tải không phải của y tế mà xe thường đến khoa ngoại (nơi này đối diện với cửa sổ nhà tôi ở) chở đầy những người bị thương nhặt ở ngoài đường phố. Trong số đó có một người đàn bà mặc quân phục (ái dà, lại một quả pháo kinh khủng! Tôi phải đến chỗ trực phòng không, nếu không ở nhà chỉ có một mình. Nhà tôi đi vắng, Ma-ri-ét-ta trực nhật). Ngồi ở chỗ trực một lát, tôi quay về. Lúc này có lẽ gần 12 giờ đêm. Nhà tôi vẫn chưa về. Anh gọi dậy nói về bảo là chờ báo yên. Vô ích, những phút đầu tiên sau báo yên chính là những phút nguy hiểm nhất. Giặc Đức chỉ chờ lúc đó để lại tiếp tục. Một ngày đổ máu làm sao! Lại một ô-tô vận tải chở đầy xác chết. Những cái xương chân trần thò ra ngoài tấm vải bạt. Trong ánh sáng trong của đêm trắng, mọi thứ đó đều nhìn thấy rất rõ. Chiếc ôtô tải chạy về khoa ngoại, nhưng bác sĩ chạy ra nhìn dưới tấm vải bạt liền xua tay. Chị lái xe đành phải cho xe về khu nhà xác. Chẳng ai cần đến sự cứu chữa của bác sĩ nữa. Tôi chưa viết hết về chiếc xe tải hôm qua. Treê chiếc xe đó có một em bé khoảng mười bốn mười lăm tuổi, đúng hơn hết là một học sinh chuyên nghiệp, em bị thương rất thê thảm, người xanh như tàu lá, nằm trong vũng máu. Cả hai khuỷu chân bị đứt và lủng lẳng những miếng vải đỏ đen. Lúc người ta đặt em lên cáng, em kêu lên: "Thật là ức! tôi còn trẻ thế này mà chúng lại làm cho tôi ra thế này! Tốt hơn là chết quách đi!". Chữ "ức" làm cho tôi vô cùng xúc động. Lúc đầu tôi nghĩ mình nghe không rõ. Song không phải. Em bé đã được khiêng vào phòng. Nhưng từ trong đó vẫn vọng ra tiếng kêu "ức lắm". Em bé uống băng cốc nước mà chị I-va-nô-van đưa cho em. Còn những người khác trên xe im lặng. Người ta khiêng các phụ nữ xuống, một chị bị thương ở ngực, một chị khác bị thương ở chân. Xương đầu gối lòi ra ngoài, bị đen lại vì thuốc đạn, sưng mọng lên rất kinh khủng. Người ta khiêng tất cả xuống, trên xe chỉ còn lại những tấm vải thấm máu. |
Ngày 26 tháng Bảy 1943
Hôm qua lại có nhiều người bị thương và nhiều người bị chết. Em bé bị gãy chân đã chết rồi. Đài phát thanh đưa tin quan trọng: Mút-xô-li-ni đưa đơn từ chức. Ngày 28 tháng Bảy 1943 Hôm qua bác sĩ phẫu thuật B kể rằng vào một trường hợp mổ mùa đông năm 1942 (mổ cơ), máu và mủ đông lại trên tay ông và phủ lại như đôi găng tay. |
Ngày 3 tháng Tám 1943
Buổi tối Hôm nay tôi suýt bị bắn chết 8 giờ kém 15 lúc mặt trời lặn, tôi đến vườn rau của chúng tôi hái rau chuẩn bị bữa ăn cho gia đình. Ma-ri-ét-ta đi giảng bài. Nhà tôi lên đảng uỷ khu phố, sau khi bảo tôi hứa là không ra phố, bởi vì từ sáng pháo kích liên tiếp. Tôi đã hứa như thế. Nhưng vườn rau của chúng tôi không phải là đường phố. Nó ở trong sân nằm bên bờ sông Ca-rơ-pốp-ca. Đây là mảnh đất bỏ hoang trước kia, trong ký ức của tôi, ở đó có nhiều sắt vụn, những chân tay gỗ không dùng được nữa cỏ mọc đầy. Bây giờ nếu trên máy bay nhìn xuống thì là một màu xanh rực rỡ, xum xuê như một mảnh rừng. Đã đến giờ tưới nước mọi vật đều là cảnh tượng màu hè đẹp đẽ. Sông Ca-rơ-pốp-ca thật là đẹp, in hình vườn Bách thảo. Một người đàn bà có biệt hiệu là " Viện sĩ Pha-rô" đang đi xen giữa những luống rau. ( tên chị là An-phi-xa Xê-mê-nốp-na vợ Cra-chicốp, kế toán trưởng. Cra-chi-cốp đã luống tuổi, làm việc bốn mươi năm trong bệnh viện. Mặt ông tóp, xanh xao, giọng nói khàn đặc. Đấy là một trong những người trầm lặng nhất mà tôi đã gặp xưa nay. Chị Xê-mê-nốp-na bị bệnh thần kinh.Trước kia là bác sĩ khoa nhi ở bệnh viện này, nhưng đột nhiên bà trở lên mất trí. Từ đó khi thì bà nằm nhà thương điên vào những lúc lên cơn nặng, khi thì người ta cho bà ra ngoài theo yêu cầu của chồng bà. Hai ông bà sống với nhau rất âu yếm theo kiểu ngày xưa. Xưng hô với nhau bằng "mình". Xê-mê-nốp-na (đội mũ ra ngoài khăn bịt đầu, đeo kính cặp mũi, xách va-li con) dáng kiên quyết, nói nhiều, thích người ta nghe theo mình, cái gì cũng biết và nói chung bà không làm mất lòng ai. Có điều là bà muốn người ta gọi bà là " Viện sĩ Pha-rô" và bà lấy cắp chìa khoá cửa và chìa khoá tủ của nhà người ta một cách rất tài tình, rồi giấu vào trong va-li con của mình. Ai muốn đòi lại chìa khoá của bà thì đừng hòng. Chúng tôi cũng nếm qua chuyện này rồi. Thế là phải khôn khéo mà lấy lại thôi. Tôi đến vườn rau đúng cái lúc " Viện sĩ Pha-rô" này vừa giảng một bài về những con chuột cống ăn dưa hấu, có thể truyền bệnh thương hàn. Tôi hái rau rồi, vừa cúi xuống xem một quả cà to vừa chín thì một tiếng nổ dữ dội vang lên. Đó là một quả đạn rơi trúng vào phòng phẫu thuật số 2 của chúng tôi. Tiếp đó quả đạn thứ 2 rơi ngày vào vườn rau. Rồi quả thứ 3… Tôi thấy cả một cột lửa khói và bụi (gần như thế này tôi chỉ được thấy trên màn ảnh mà thôi) từ dưới cho đến trên. Hơi nóng phả vào người tôi. Tôi ngồi trong vườn rau nấp đầu vào một đám lá to. Tôi cũng không còn nhớ là thế nào và ra sao nữa. Về sau khi đã yên rồi, tôi cũng hái quả chạy bay về nhà, chân run lẩy bảy. Tôi chạy. Có mấy người chạy từ phòng phẫu thuật số 2 về phía tôi la lên rằng ở trong vườn rau, ở chỗ mô đất kia Cra-chi-cốp bị thương. Ông cầm thùng múc đi tưới đám dưa của mình. Ông bị mất bàn tay trái. Sau đó người ta còn khiêng mấy người bị thương ở ngoài phố nữa vào bệnh viện chúng tôi. Rất kinh tởm là hình như giặc Đức nhằm vào bệnh viện của chúng tôi. Gần đây chúng bắn càng gần, càng chính xác. Và bây giờ chúng bắn không sai. Bây giờ là một đêm yên tĩnh, ngột ngạt, đầy mây và đầy lo âu. Xa xa vẫn có tiếng trọng pháo nổ rền vang. Lúc đầu chúng tôi định sang nhà khác ngủ, nhưng rồi cũng mặc kệ. Bây giờ thì ở đâu cũng vậy thôi. |
Ngày 4 tháng Tám 1943 Đêm qua Cra-chi-cốp chết rồi. Ông không những bị gãy tay mà còn bị thương ở bụng nữa, nhưng người ta không phát hiện ngay. Mảnh đạn chính đánh vào cái thùng tưới nên cả người ông bị ướt hết. Lúc băng bó cánh tay cho ông xong, ông nói với cái giọng dịu dàng thường ngày là bụng bị đau, người ta cởi áo ra xem thì ở đó bị mảnh đạn nhỏ cắm vào màng ruột. Ba giờ sau thì ông mất. Điều kinh khủng nhất là Xê-mê-nốp-na đi tìm chồng. Lúc đầu bà nhảy chồm đến tôi, hỏi rằng tôi có thấy chồng bà đâu không? Tôi trả lời là không. Ban giám đốc cố làm cho bà tin rằng đồng chí Viện trưởng cử ông ấy đến kiểm tra tủ sách ở địa điểm phụ. Bà bảo (rất tỉnh táo) rằng ông Viện trưởng lại phái người đi vào lúc pháo kích như thế phải cách chức ông ta đi. Cuối cùng thì bà biết hết và tìm thấy chồng bà ở phòng phẫu thuật số 2 và không rời chồng nữa. Nhưng ông đã không tỉnh lại nữa rồi. |
Ngày 5 tháng Tám 1943
Đài phát thanh truyền đi một tin vô cùng quan trọng: Quân ta đã giải phóng Ô-ri-ôn và Ben-gô-rốt. Để chào mừng chiến thắng này ở Mát-xcơ-va bắn một trăm hai mươi phát đại bác. Đáng tiếc là chúng tôi không nghe, chỉ nhìn đồng hồ và bảo nhau: Giờ này đây. |
Ngày 6 tháng Tám 1943
Bản thuyết trình của tôi cũng khá. Người nghe rất đông. Nhiều đồng chí ở ngoài mặt trận cũng đến dự. Tôi chuẫn bị kỹ càng. Tôi đọc lại tất cả sáng tác của các nhà thơ Lê-nin-grát trong thành phố và ngoài mặt trận trong cả thời gian chiến tranh. ( Lúc này tôi nhớ lại vào mùa xuân năm ngoái, chúng tôi đến eo biển Ca-rê-ni vào quân đoàn, tổ chức ở đó cuộc họp và kết nạp Mi-kha-in Đu-đin, công tác ở báo sư đoàn vào hội nhà văn). Trong bản thuyết trình của mình tôi nói rằng mỗi hiện tượng mới của xã hội xuất hiện trước nhà văn chúng ta, lúc đầu trong những nét chung, không có đường viền, chi tiết hầu như không có gì nổi rõ lên; Đó là cái gì giống như hòn đảo nhìn từ thuyền ra. Càng đến gần nó thì càng phân biệt rõ, đó là cả một lục địa, chúng ta càng thấy rõ chi tiết hơn (ở đây tôi trích dẫn những tác giả nào theo tôi đã dừng lại ở cái giai đoạn miêu tả chiến tranh không có những nét nổi, không đi xa hơn nữa). Tôi nói đến cái "sức ý không tốt" có lúc phát triển trong chúng ta như tốc độ lớn lên của cỏ tạp, làm chúng ta viết ra những cái mà chúng ta đã khai thác cả rồi. Mà người đọc của chúng ta đã đi trước, chờ đợi cái mới. Cuộc nói chuyện lại đề cập đến sự trong sáng của ngôn ngữ, về cấu trúc, về sự lựa chọn chủ đề, việc biên tập và cách sửa chữa những gì cần sửa chữa. Không phải ngẫu nhiên mà người ta nói "A-pôn-lôn là vị thần của những vệt xoá". Rất ít khi chúng ta thấy sự có mặt của vị thần này trong bao nhiêu vật (sau khi báo cáo xong, tôi lại nhớ đến một câu ngạn ngữ của Ấn Độ rất hay cũng nói về việc này: "Chỉ có nhẫn nại mới biến lá dâu thành lụa"). Bản báo cáo khá dài và tỉ mỉ. Cuối cùng tôi nói: "Chúng tôi tin vào sức mạnh những câu thơ của chúng tôi, vào hiệu lực của nó. Những lá thư của bạn đọc chúng tôi có thể chứng minh điều đó. Người ta mang thơ chúng tôi ra tiền tuyến trong những cái túi dã chiến, đọc thơ trước khi chiến đấu. Chúng tôi sẽ làm tất cả để thơ ca trong những ngày chiến tranh bảo vệ Tổ quốc này (và nói riêng là thơ Lê-nin-grát) xứng đáng với cái mục đích vĩ đại mà nó phục vụ: Tiêu diệt chủ nghĩa phát-xít để chính nghĩa toàn thắng! Ngày mai sẽ thảo luận bản báo cáo này. Trên đường về, chiếc xe ô-tô của toá báo "Sự thật Lê-nin-grát" mà chúng tôi đi rơi vào trung tâm trận pháo kích ở nhà máy. Đạn địch rơi đầy cả hai bên phải và trái chúng tôi. Tôi lại nhìn thấy những cột khói từ dưới gốc lên đến ngọn. Nhưng chúng nó không đen như ở vườn rau của chúng tôi mà một màu vàng và đỏ, tuỳ theo đạn bắn vào nhà bằng đá hay bằng gạch. Tiếng nổ kinh khủng làm chấn động cả đường phố. Mọi người đều khom lưng mà chạy, trên bến tàu điện nhiều người nằm rạp xuống đất. (Tôi nhớ lại câu chuyện của Na-ta-sa: Có một lần ngoài đường phố bị pháo kích, có một anh bộ đội áp đầu cô ta sát đất, lấy cặp của mình che đầu cho cô ta). Chúng tôi do dự trong một chốc: hay là nhảy xuống nấp, hay là cố sức vượt nhanh lên phía trước. Chúng tôi quyết định chọn cách thứ hai. Trong tiếng đạn nổ và mảnh đạn bay, chúng tôi vượt qua khu vực nhà máy Li-tai-nư (ba người phụ nữ chúng tôi ngồi trên ô-tô ôm chặt lấy nhau). Chúng tôi đến Nép-xki mà từ đây có những người hoảng hốt lại chạy ngược về phía đang bị pháo kích. May mắn làm xao, tí nữa thì người lái xe đã chôn chúng tôi ở chỗ ngã tư đường. Anh tưởng rằng trên đường cạnh có một chiếc xe đâm sầm về phía chúng tôi. Nhưng thực ra chiếc xe kia nhìn thấy chúng tôi thì đỗ lại. Tôi về đến nhà thì chồng tôi hốt hoảng từ đảng uỷ khu phố chạy về. Có người nói với anh là địch đang rót pháo vào khu phố Va-lô-đar, đúng cái nơi tôi vừa mới ở trong đó. Rõ là giặc Đức bị thất bại ở Ô-ri-ôn và Ben-gô-rốt quay sang trả thù vào Lê-nin-grát! |
Ngày 7 tháng Tám 1943
Nửa đêm hôm qua đại đội nhà văn chúng tôi kết thúc trong tiếng sấm và những tia chớp (của văn học). Vi-sơ-nép-xki đánh xe riêng đưa tôi về nhà. Tôi vẫn mải suy nghĩ về hội nghị vừa kết thúc và không nhận ra ngay là tôi đang đi trên những mảnh kính vỡ, cứ như đi trên đám lá bằng thuỷ tinh. Sau khi nhìn kỹ tôi mới nhận ra ngôi nhà nhỏ một tầng cạnh cổng nhà tôi đã bị phá huỷ hoàn toàn: Hai phát đạn trúng vào ngôi nhà này. Nhưng không ai việc gì. Mọi người đã lánh đi rồi. Thấy ngôi nhà nhỏ này tôi mới nhớ lại lúc tôi ngồi trên bàn chủ tịch, chuẩn bị tổng kết hội nghị tôi nghe tiếng đạn nổ ở xa xa, tôi nghĩ: "Không biết cái khu phố khốn khổ nào lại gặp tai ương đây". Thì ra chính là khu phố mình ngay trong sân nhà mình. |
Ngày 8 tháng Tám 1943
Còn có mình tôi. Nhà tôi và Ma-ri-ét-ta vào trong thành mua thực phẩm. Hôm nay nóng quá, ngày chủ nhật, một ngày hè thật sự rồi. Cái bà điên "viện sĩ Pha-rô" lấy tất cả chìa khoá các hòm sắt và các tủ mà trong đó cất tiền và sổ sách chi tiêu của Cra-chi-cốp đã quá cố và không chịu giả lại. Đã dở ra hàng chục mưu mẹo để đòi lại nhưng không thành công. Nhà tôi bị dằn vặt về chuyện này. |
Ngày 9 tháng Tám 1943
Hôm qua là ngày thành phố Lê-nin-grát bị pháo kích ác liệt nhất. Đạn pháo rơi chính xác và chủ yếu là vào ngã tư khu phố Nép-xki , và phố công viên chỗ bến xe điện. Lúc này ở đó đang đông người: Đúng vào ngày chủ nhật. Vừa đúng lúc nhà tôi và Ma-ri-ét-ta nhảy lên chuyến tàu điện số 3 chạy về. Phát đạn đầu tiên rơi trúng vào chuyến tàu điện số 12 chạy sau đấy: hai mươi tám người chết và sáu mươi hai người bị thương. |
Ngày 10 tháng Tám 1943
Thế là mùa hè đã qua rồi. Những chiếc lá vàng đầu tiên đã rơi xuống đường nhựa. Ngày nào cũng có tiếng gầm rít đơn điệu và kinh khủng của đạn pháo. Tự nhiên đâm ra sợ hãi đường phố. Cố đứng gần những cái hầm hay những cái cổng lớn để nấp ngay khi có phát điện đầu tiên. Không phải chỉ mình tôi như vậy.,. Nặng nề. Gian khổ. |
Ngày 11 tháng Tám 1943
Mưa thu lấm tấm rơi bên ngoài cửa sổ. Mùa thu. Mùa hè đi rồi. Nhưng chị I-va-nô-vna nói: "Chúng ta không thấy mùa hè đẹp mà chỉ thấy máu rơi". Hôm nay sau khi tôi về nhà 10 đến 15 phút thì bắt đầu đợt pháo cấp tập. Có sáu bảy phát đạn rơi xuống. Một phát rơi xuống chỗ đối diện Viện Ren-ghen ở phố Li-ép Tôn-xtôi. Phát thứ hai rơi ngoài vườn rau, trước cửa một trường tiểu học. Phát thứ ba rơi xuống phố tôi, hầu như đúng vào chỗ mà Cra-chi-cốp bị chết. Người ta bảo giặc Đức nhằm vào nhà máy chế tạo dụng cụ chính xác mới bắt đầu làm việc lại. Phóng viên nhiếp ảnh K kể lại cho tôi nghe tường tận thảm trạng của trận pháo kích ở ngã tư khu phố Nép-xki và Xa-dô-vôi hôm chủ nhật: Ga xe điện đầy máu. Trên mặt đường đầy những xác người, đồ hộp, túi xách, cuốc xẻng, rau quả. Nhiều người ra vườn rau ở ngoại thành, hay từ vườn rau trở về. Anh K nhìn thấy một bàn tay cầm điếu thuốc lá bị đứt khỏi người, điếu thuốc lá vẫn còn đang cháy, đang bốc khói. Củ cải đường, củ cải đỏ nổi lềnh bềnh trên vũng máu. Sau đó đội cứu hoả đến rửa máu khỏi mặt đường và hè phố. Thật thà mà nói rằng tôi rất sợ cái ga xe điện này. Trước kia nó đã bị bắn, cái lúc mà pháo kích hãy còn thưa thớt. |
Ngày 12 tháng Tám 1943
Nhiều người đã bắt đầu đi tìm người thân hoặc bạn bè không thấy về nhà hoặc không thấy trở về công tác. Chị bác sĩ C. đang ốm cũng đi tìm con gái. Thư viện nhân dân đang đi tìm một nhân viên. Na-ta-sa đang đi tìm kỹ sư K, anh là bạn của con trai chị đang sống ở nhà chị. Nhưng ba hôm nay không thấy anh đâu nữa. Tôi vừa viết vừa nghĩ: Đấy lại sắp xảy ra như ngày hôm qua rồi. Phải lên phố nhưng lại sợ. Nhớ lại câu nói của chị hộ lý Na-xchi-a "hoặc là chúng ta chết chồng lên nhau, hoặc là giặc Đức phải cút đi. Như thế này không phải là cuộc sống". |
Ngày 13 tháng Tám 1943
Trời mưa ngoài cửa sổ. Những đám mây xám. Tôi lại thích những cái này. Đang chuẩn bị đi Mát-xcơ-va. Ngày 18 tháng Tám 1943 Mát-xcơ-va Mát-xcơ-va đây rồi. Một chuyến bay tốt đẹp. Đầy đủ tiện nghi và đón tiếp trọng thể. Thành phố trên đường về sân bay khác thường-hoang vắng, đầy trăng đã xuất hiện với những chiếc đèn pha ngập trong ánh trăng, với những tháp nến của các pháo sáng ở chân trời. Bay qua bóng im lìm treo lơ lửng trên không. Ở Mát-xcơ-va mùa thu lạnh. Nhưng người ở đây đối với tôi lại đầm ấm và trìu mến. |
Ngày 24 tháng Tám 1943
Mát-xcơ-va Hôm qua lúc 9 giờ tối, hai trăm hai mươi bốn cỗ pháo cùng bắn hai mươi loạt súng chào mừng chiến thắng giải phóng thành phố Khar-côp. Cả một bầu trời rực sáng vì hoa lửa của đạn pháo. Khắp trời toàn là những chấm sáng, những vệt, những đường và vòng tròn. Quanh thành phố những loạt đạn rền lên. Tôi và Gian-na đứng trên tầng gác thứ chín của căn phòng tôi ở. Sân nhà chúng tôi sáng rực. Những tia lửa toả ra hoa cải màu xanh nhạt bay vút lên theo kính cửa sổ các tầng gác. Tiếng hoan hô từ dưới đường phố vang lên tận chỗ chúng tôi trên tầng gác thứ chín. |
Ngày 5 tháng 9 1943
Không, dù sao thì cũng rất tốt là tôi đến đây. Ở đây đã chấm dứt cái tâm trạng của tôi trong thời gian gần đây: khi tất cả trong tâm hồn đều được rọi sáng và tất cả bất động y như dưới ánh sáng của pháo sáng quân thù. Ngày 8 tháng Chín 1943 Một tin quan trọng: nước Ý đã đầu hàng. Tuy chưa có tin chính thức của cơ quan có trách nhiệm. Song đúng như vậy. Ở vùng Đôn-bát quân ta giải phóng Xta-li-nô. Ngày 9 tháng Chín 1943 6 giờ sáng hôm nay, đài phát thanh truyền đi tin: Nước Ý đã đầu hàng. Ngày 23 tháng Chín 1943 Sắp đến ngày khởi hành rồi. Những việc của tôi đã làm xong. Chỉ có điều là chả viết được cái gì cả. Thật là sốt ruột. 9 giờ 40 phút tối. Quân ta đã giải phóng Pôn-ta-va. Hôm nay chúng tôi sẽ được xem bắn pháo hoa trong mưa: việc này chưa từng xảy ra bao giờ. Pháo bắn, trời không mưa. Nhưng dưới bầu trời đầy mây. Do đó mà nó vang hơn. Hùng vĩ mà trang nghiêm. Đợi sáng thứ hai chào mừng thành phố U-sết-sa trong cơn mưa. Ánh sáng hồng tươi và xanh lục phản chiếu trên đường nhựa ướt. |
Ngày 24 tháng Chín 1943
Mát-xcơ-va Một ngày làm việc có kết quả. Mọi việc đều trôi chảy. Mọi việc đều thành công. Hình như thứ ba có thể khởi hành được. Hôm nay tôi bị chóngmặt trong phòng thông tin Xô-viết. Hình như trước mặt tôi mở ra cả trái đất từ Thuỵ điển đến Ai-cập và đâu đâu người ta cũng đọc tác phẩm của tôi. Phải viết thật nhiều nữa, nhất là văn xuôi. Tôi muốn rằng khắp nơi bạn bè của đất nước tôi đọc tác phẩm tôi và yêu mến tôi. |
Ngày 25 tháng Chín 1943
Bọn Đức chạy nhanh hơn bọn Pháp năm 1812. Hôm nay quân ta lại giải phóng Xmô-len-xcơ và Rô-xla-vơ-lơ. Hai trăm hai mươi bốn cỗ đại bác cũng bắn hai mươi loạt súng chào mừng. Xmô-len-xcơ được giải phóng sau hai năm. Như vậy có nghĩa là bọn Đức không đủ sức chống giữ mặt trận Đơ-ni-ép nữa rồi. Thành phố Ki-ép sẽ ra sao? Thành phố Lê-nin-grát sẽ ra sao? Đó là điều quan trọng nhất. Có phải sớm hay muộn những thành phố này thế nào cũng được giải phóng không? Mong chóng đến ngày ấy quá. |
Ngày 29 tháng Chín 1943
Mát-xcơ-va Tôi từ Pê-rê-đen-ken về sau khi ở đấy một ngày. Ở đó tâm hồn được nhẹ nhõm hơn. Có lẽ vì ngày hôm ấy là một ngày thu, vàng, đẹp một cách diệu kỳ. Tôi hái được hai quả trám và một cái nấm. Bà thường trực nói với tôi: "Dừng tìm nữa, không tìm được gì đâu. Chiến tranh sắp kết thúc rồi, nấm sẽ không còn nữa". Thật thế, cái điều tin dân gian này kỳ lạ. Vào cái mùa thu trước ngày chiến tranh nổ ra, nấm sao mà nhiều đến thế. Ngay ở khu chúng tôi ở chúng tôi cũng nhặt được từng dành đầy, đến nỗi không biết để vào đâu cho hết. Bà thường trực bảo: "Đó là điều chiến tranh sắp nổ ra". Nhà cửa ở Pê-rê-đen-kin rỗng tuếch. Điều chủ yếu là không còn một cặp giấy nào, một tấm ảnh nào. Nhật ký của tôi, những mảnh báo cắt ra không còn gì hết. Nói cho đúng hơn thì dùng để nhóm lò. Nếu đúng như vậy thì cũng còn khá. Cứ nghĩ đến giấy má của tôi bị tan tác mà lọt vào những bàn tay lạ ở một nơi nào đó thì thật là đáng buồn. Có người nào đó đọc nó một cách thờ ơ lạnh nhạt. Tôi đứng trong căn phòng mà ngày trước Mi-sen-ca đã sống ở đây. Còn mấy chiếc đinh sót lại trên ghế con mà tôi đã từng làm sầy da đầu nó khi bế nó ra khỏi gường. Ăn cơm trưa ở nhà A-phi-nô-ghê-nốp; Mi-sen-ca không còn đấy làm cho lòng tôi se lại, đau buồn. Và tôi nhìn thấy nó mỉm cười, mặc chiếc áo ngắn màu xanh nhạt. Tôi nghe tiếng nó nói. |
Ngày 28 tháng Chín 1943
Mát-xcơ-va Mọi thứ đã thu xếp xong và đã chuẩn bị xong. Ngày mai khởi hành thì tốt. Hôm nay không có máy bay. Đã muốn về Lê-nin-grát lắm rồi. Hướng Vi-tép trực tiếp liên quan đến thành phố chúng tôi. Phải sống và sống đến ngày thành phố này được giải phóng. Đến cái ngày quân thù bị đánh tan hay chúng phải cút khỏi nơi đây. Ngày 29 tháng Chín 1943 Mát-xcơ-va Thời tiết hứa hẹn sẽ tốt. Nếu mà bay được ngày hôm nay ngay. Bao nhiêu là năng lượng bỏ vào những cuộc nói chuyện bằng điện thoại. Năng lượng ấy có thể cho chạy một cái máy nhỏ còn thừa! |
Ngày 3 tháng Mười 1943
Lê-nin-grát Chuyến bay của chúng tôi tốt đẹp. Chúng tôi bay trên những cánh rừng mùa thu. Bên trên là một bầu trời xanh thẳm, giá lạnh. Đến Lê-nin-grát chúng tôi hạ cánh hầu như trong bóng tối (ngày đã ngắn) và từ sân bay ra đi trên xe buýt trong bóng đêm dày đặc. Hai hôm nay chúng tôi chưa bị trận pháo kích nào gần. Xa xa ở đâu đó có tiếng súng nổ thưa thớt. Trong câu chuyện của các em bé năm 1942. Một em trai hỏi: -Thế Giăm-bông là gì hả mẹ? Bà mẹ giải thích cho con … Em lại hỏi: -Thế có ai đã ăn thử giăm-bông chưa? Một em bé gái hỏi: -Mẹ ơi người khổng lồ nặng bao nhiêu cân? Ông ấy được phân phối mấy gam bánh mì? Có một em bé đọc thơ Léc-môn-tốp: "Ngày đầu tiên tôi thề mứt quả" (Em này đọc hai chữ sáng tạo thành mứt quả). Hồi đó trẻ con nghĩ nhiều đến thức ăn mà người lớn cũng thế. |
Ngày 7 tháng Mười 1943
Một em gái ở đây đi tản cư viết thư về cho mẹ: "Con đã biết bắn súng và đang đọc "những linh hồn chết". Em ấy gửi cho mẹ một con bươm bướm trong phong bì và viết "Con bươm bướm này ở đồng cỏ. Ở Lê-nin-grát không có đâu". Cuối thư em viết thêm "cháu yêu cầu các chú kiểm duyệt quân sự không nên vứt con bướm này đi và cũng đừng làm hỏng nó". Đó là những bức thư của đứa con gái nhỏ chị Ma-ri-a Ni-cô-lai-ê-vna. Năm 1941 chính chị Ni-cô-lai-ê-vna đã từng quản lý rạp chiếu bóng trên quảng trường Li-ép Tôn-xtôi. Trong tháng Mười một, giặc Đức ném ba quả bom nổ chậm không to lắm xuống rạp chiếu bóng này. Những quả bom nằm trên mặt đất ba tiếng đồng hồ, rồi mới nối tiếp nhau nổ. Trước lúc bom nổ theo lệnh của uỷ ban phòng không, rạp chiếu bóng đã trống rỗng và cũng không có người đến xem, chỉ có mình chị Ni-cô-lai-ê-vna ở lại đó. Chị đã nói với tôi là vì chị có trách nhiệm phải trông non cái tủ sắt không cháy trong đó đựng tiền thu thập hàng ngày. Trong khi chị Ni-cô-lai-ê-vna ở lại một mình trông cái tủ sắt ấy, thì có một chị nhân viên khác của rạp chiếu bóng chạy đến bảo: -Tôi ở lại với chị đây. Ma-ri-a nói: -Tôi không muốn chị ở đây. Chị có hai con và một mẹ già. Chị nhân viên kia cãi lại: -Thế chị cũng có cháu gái và chồng đang ở ngoài mặt trận. Hai chị ở lại cả. Một lát sau bác phụ trách kỹ thuật đã có tuổi cũng đến đấy và nói: -Tôi ở lại đây với các chị. Dù sao cũng là đàn ông. Thế là cả ba người cùng ở lại đó, chờ bom nổ. Họ thấy chuyển đất. Tường nở tung ra, kính vỡ tung nhưng cả ba người đều vô sự. Cái tủ két chống lửa trong đó có đựng tiền bị quằn lại vì sức nổ mạnh quá và sau đó phải dùng điện để mở két ra. |
Ngày 9 tháng Mười 1943
Nhà tôi kể chuyện rằng trong khi tôi đi vắng. Lúc bị pháo kích dữ dội, anh bắt con mèo Cu-di-a bỏ vào trong cặp mang nó theo. Bây giờ cái cặp ấy không chứa được nó nữa. Nó lớn lắm rồi. Trích báo của các bác sĩ Di-nai-đa Va-xi-li-ép-na: " Có một cháu bé nằm trên gối bị thương vì mảnh đạn vì thế các vết thương đềy dính đầy lông chim". " Một chị sắp đẻ bị thương, cả cái thai cũng bị thương". Còn có một em bé gái, yêu cầu là đến ngày sinh của nó, người ta tặng nó một cái " mặt nạ phòng hơi độc". Trên bãi đất hoang đối diện nhà tôi có đám trẻ con đang chơi trò đánh trận. Một đứa chỉ huy cả đội. Mồm nó hét: -Tập trung toàn lực vào Lét-sca! Cả đám trẻ lăn vào cậu Lét-sca này và tôi cũng chẳng thèm muốn gì vị trí của cậu ta. Ngày 12 tháng Mười 1943 Tình cờ được nghe một câu nói: " Vào thời buổi này, chuyện dí dỏm, khôi hài phải cột chặt lại". Có cần thiết không? |
| Giờ Hà Nội. Hiện tại là 22:44. |
Powered by: vBulletin v3.8.5 & Copyright © 2026, Jelsoft Enterprises Ltd.
VBulletin ® is registered by www.nuocnga.net license.