Đỏ và Đen
EVGENHI EVTUSHENKO
Ở Brianshina có một ngôi làng nhỏ
xưa gọi theo tên cũ là làng Đen
rồi chính quyền dưới thời Lê nin
ra mệnh lệnh bắt đổi tên thành Đỏ.
Đang bay lượn con gì? Chim ưng đỏ.
Mũi dân say rượu củ cải đỏ rồi,
áo người làng thắm đỏ máu rơi,
nhưng chúng tôi không ai đỏ mặt vì xấu hổ.
Có phải cái giá của máu đổ
là say sưa khổ nhục trần đời,
nó cưỡng bức lịch sử của chúng tôi
được gọi cơn cuồng đổi tên tất cả.
Giờ, tôi đang ở làng Đỏ.
Ở đây vui vẻ ít thôi,
nhưng tôi thấy buồn cả người,
ngồi nhai dưa chuột kêu rau ráu.
Vẫn như trước, làng tối đen, tối quá,
trong cửa hàng, người làng, toàn là thứ ăn vay,
người là người của thế giới thứ ba.
Chúng ta là thế giới thứ tư. Từ thứ ba – ta rớt hạng.
Đã đổ xuống cái bệ đỡ
cho tượng xe tam mã phóng nhanh như chim của Gôgôn,
cũng đổ nghả đổ nghiêng
đám tượng ngựa đang bị đói.
Làng Đỏ suốt ngày huyên náo
đàn ngỗng nháo nhác, gầy còm,
ngồi ghế dài, chuyện trò lai rai
là mấy mẹ, mấy bà đầu bạc trắng.
Đầu họ một màu tóc trắng
nỗi đau dai dẳng, dằng dai.
“Chuyển lời cho Matxcơva nhé, con ơi
tất cả dân làng bị bỏ rơi hồi bé,
đã bỏ sức vào nơi hầm mỏ
vậy mà ai đó ở trung ương về
cuỗm sạch tiền than chuồn đi đâu.
Gửi tặng cho làng đây, từ Mỹ,
tiền cứu tế, giúp dân.
Hỏi tiền nhân đạo đâu rồi?
Tiền đã hoá thành phân chuồng hết.
Thôi được, dân làng sẽ khắc vượt
tiền gửi là tiền nước ngoài,
nhưng nửa năm trời, đợi hoài
đồng tiền của ta là giấy lộn (tiền gỗ).
Quê hương đâu có là mẹ.
Quê hương chỉ đáng hạng con.
Chuyện trên biết hiểu ra sao?
Với người ở đây, vùng đồi nhỏ.
Nghĩa là cuộc chơi vô bổ
lấy đỏ thay cho tên đen?
Theo mưu điều ác, nên khắp nơi,
ở đâu cũng lòi cái đen tối.
Có thể chính tôi là một phần tội lỗi?
Đã sống quen xu nịnh, quen hèn?
Làm sao còn dám nhìn mặt các mẹ, các bà đây,
các bà mẹ già nua, đầu bạc trắng
xấu hổ ghê, xấu hổ lắm
mà đường đi cấm chẳng thấy đâu.
Chính người làng đã bị bỏ rơi,
nhà nào cũng họ Matrenhin,
vẫn nghe tiếng lương hưu của họ
đang quay tít vòng trong nhà băng đấy.
Chính người làng đã đè nén nhau
không tiên đoán được điều gì, ngoài tối đen,
xuyên qua lớp đất đồi đỏ ngoèn, lép nhép
chui lên chỉ thấy tối đen, tối quá.
Không thể làm ngơ đâu, Brianshina ơi,
kiểu lao dịch nào theo sắc màu,
và nếu họ lại chơi ba màu sắc
thì đấy đúng là điềm gở chắc.
Lịch sử mà lặp lại là nguy nan.
Thì từ xưa, sách vở vẫn nói luôn:
“Trên đầu ta, nỗi nhục tam sắc
phơ phất lá cờ đói nghèo”.
(Lời trích rút từ G.Ađammôvich
như vết thương xưa nhức nhối đau.
Nước Nga lại thấy bóng đêm trước rạng đông.
Liệu có ngày, một sâu rượu, tay không,
ở cái làng đã đổi tên Tam sắc
vẫn không chịu đọc Đgioixơ dù bị tra tấn.
Bọn nhíp chào đón hả hê
nhạc pôp xanh - đỏ -nâu,
thôi chẳng kiếm tìm mua Bêlinxky và Gôgôn nữa,
chỉ tha chở về toàn Marinhina cả.
Bằng gót chân, cảm nhận có cục nghẹn chặn ngang
của quê hương đất mẹ đã gắn bó thân quen,
tôi đem chiếu cho đám cao bồi ở Ôklahôma xem đấy
phim “Đàn sếu bay qua”, tôi thấy phát khóc.
Mọi việc đã làm đều không phải mưu mô,
mà chính là thất bại của ngay chúng ta,
khiến ta cảm giác ông Xakharôp
chưa hề sống ở nước Nga nữa.
I xaievich là bậc kỳ tài
mà chịu cảnh làm người ngoài ở ngay nước mình.
Xtalin thì từ lâu đã chết
lại hiện hữu hơn Xôngienhisưn đang sống.
Phải chăng tất cả những người tử vì đạo của ta
đều ngây thơ chết trong cuộc đấu tranh
và chúng ta không cần cho ai cả
mà tôi nghĩ, chính ta chả cần ta nữa.
Đành cam phận, ta sống vui vẻ, nhát hèn,
chính ta đã phản bội một điều lớn lao.
Ta đã đặt mọi thứ vào tên “đỏ”,
tất cả hoá ra chỉ có “đen tối”.
Tùng Cương dịch
|
КРАСНОЕ И ТЁМНОЕ
ЕВГЕНИИ ЕВТУШЕНКО
На Брянщине было укромное
село под названием Тёмное.
Село указанием властным
назвали при Ленине Красным.
Кто реяли? Красные соколы.
У пьяниц носы были свекольны.
Промокли от крови шинели,
но мы от стыда не краснели.
А разве той крови стоила
позорнейшая из маний -
насилующая историю
мания переназваний?
А я в Красном селе
и чуть-чуть навеселе,
но совсем по-грустному
огурцом похрустываю.
А село как прежде тёмное-тёмное.
В магазинах и на людях всё заемное,
все какие-то ошмётки третьемирные.
Мы четвёртый мир. Из третьего мы вырваны.
Развалился облучок
птицы-тройки Гоголя.
Завалились на бочок
лошади от голода.
В селе Красное галдят
доходяги-гуси,
а на лавочках сидят
белые бабуси.
Седина их выбелила,
а вот боль не выболела.
“Передай Москве, милок,
все мы в детстве угнатые.
В шахтах вкалывали впрок.
да ктось в центре уволок
деньги наши угольные.
Слали нам из США
помочь гуманозную.
Где она? Да как ушла
в жижицу навозную.
Ладно мы переживём
деньги иностранные,
но полгода ждём-пождём
наши деревянные.
Нам уж Родина не мать.
Родина нам дочка.
Как всё это понимать
Здеся, с бугорочка?
Значит, вся игра напрасная –
Тёмное менять на Красное?
И везде по воле зла
темнота повылезла.
Может я сам – часть зла?
Жил, виляя, труся?
Как мне вам глядеть в глаза,
белые бабусиЁ
Стыдно, стыдно,
а пути не видно.
Мы сами собой проворонены.
Все наши дворы –Матренины,
и слышится пенсий их шорох,
крутящихся в банках оффшорных.
Мы сами собой угнетённые.
Ничто, кроме тьмы, не пророча,
всплывает всё тёмное тёмное
сквозь липкие красные клочья.
А не всё равно тебе, Брянщина,
какая по цвету барщина,
и если играют в три цвета,
то это дурная примета.
Опасно увлечьcя повтором.
Ведь сказано было и как:
“Над нами трёхцветным позором
полощется нищенский флаг”.
(Цитата из Г. Адамовича,
как рана давняя, ноющая)
Вновь тьма на Руси дорассветная,
Не станет убогий пропойца
в селе под названьем Трёхцветное
читать и под пытками Джойса.
Подростки приветствуют с гоготом
попсу серо-буро-малиновую
и вместо Белинского с Гоголем
с базара несут Маринину.
Подошвами чувствуя комья
приросшей родимой земли,
я, плача, кручу в Оклахоме
ковбоям Летят журавли.
Всё то, что случилось – не заговор
а собственный наш провал,
такой, что как будто Сахаров
в России не существовал.
Исаевич стал виртуален
в своей стране как не свой.
Реальнее мёртвый Сталин
чем Солженицын живой.
Неужто все наши мученики
наивно сгорали в борьбе,
и мы не нужны никомушеньки –
по-моему, даже себе.
Смирились мы, труса празднуя.
Мы предали нечто огромное.
Мы ставили всё на “красное”
а выпало снова “тёмное”.
1999
|