Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Mẹ bảo rằng Kirixk rất giống bố, rằng khi lớn lên nó sẽ giống bố như đúc. Mẹ bảo mắt nó cũng hệt như mắt bố, màu nâu như hai quả hạt dẻ, răng chắc khỏe và cũng hệt như bố: hai chiếc răng trước hơi khểnh. Mẹ bảo nó sẽ có chòm râu như râu của bố, khỏe và rậm. Chẳng thế mà người ta gọi bố nó là Emrayin râu xồm. Hồi Kirixk còn nhỏ hơn bây giờ, khi nó còn tắm truồng trong suối, mẹ nó thích khuỷu tay vào sườn em gái mình: xem kìa, thật hệt như bố. Và thú vị cái gì không rõ, hai người cười đến đứt ruột, thì thầm vào tai nhau với vẻ tinh nghịch, và mẹ nói rằng nếu lớn lên Kirixk lấy được người vợ cũng như bà thì cô ta sống sẽ không đến nỗi buồn tủi, cô ta sẽ sung sướng, điều đó bà biết rõ. Lạ thật, nó nghĩ, ai sẽ sung sướng và sung sướng như thế nào? Tại sao vợ nó lại sung sướng nếu như nó giống bố nó nhỉ?
Kia, bố nó ngồi ở phía trước, đang chèo thuyền. Râu đen, răng trắng. Bố nó có đôi vai rộng, tự tin ở mình, đằm tính. Kirixk không hề nhớ có lần nào bố đã từng quát mắng nó hay thương hại nó, bao bọc con như những người bố khác. Còn mắt bố quả thật như hai hạt dẻ chính – trong trẻo, long lanh.
Ngồi sau bố nó, bên cặp chèo thứ hai là Mưngun, em họ bố, kém bố nó hai tuổi. Tuy là anh em mà chẳng giống anh chút nào: hầu như không có râu. Nhưng lại có bộ ria vểnh lên như ria hải mã. Bản thân chú ấy cũng giống hải mã. Chú ấy hay nói và ưa tranh cãi khi có điều không ưng ý. Chú ấy không dung thứ bất cứ ai xúc phạm đến mình, có lần chú ấy đã đánh nhau với một thương nhân vãng lai. Cả thị tộc phải xin lỗi và lấy lòng gã thương nhân cho gã nguôi giận. Nhưng Mưngun khăng khăng không chịu nhún: mặc dù người một mẩu và trông như cái gốc cây cụt, chú ấy hăng lắm, chú ấy bảo: tôi sẽ cho hắn biết thế nào là lẽ phải. Chú ấy đã uống rượu say. Chú ấy ham rượu lắm. Mấy người, trong số đó có cả Emrayin, muốn trói chú ấy lại, nhưng thật là gay. Chú ấy khỏe như gấu. Chú ấy là aki-(1)Mưngun của Kirixk. Mưngun và bố nó thân nhau, bao giờ cũng cùng đi săn, bởi vì họ không bao giờ phụ lòng tin của nhau và cả hai đều là người đi săn giỏi. Mưngun có một đứa con trai còn nhỏ lắm – mới chỉ biết chạy, - và hai đứa con gái lớn tuổi hơn. Kirixk không để cho ai chòng ghẹo chúng, kẻ nào cứ thử động đến chúng mà xem. Còn mẹ Kirixk thì rất mực yêu quý mấy đứa con gái của Mưngun, chúng thường chạy đến chơi với Pxunk.
Nhưng xinh nhất trong số tất cả các cô bé là Muzơluc! Rất tiếc là nghe nói là khi cô bé lớn lên, người ta sẽ gả cô đi nơi khác, cô sẽ về làm dâu ở một vùng gần đây. Ước gì bỗng dưng người ta không gả chồng cho cô nữa…
Ở nhà, trên bờ biển, ít khi Kirixk nghĩ tới những chuyện như thế, còn bây giờ, ở nơi xa, đối với Kirixk mọi cái bình thường đều có một ý nghĩa đáng cảm động trước kia chưa từng biết.

-------------------
(1) Aki:Tiếng dùng để gọi người họ hàng bậc trên

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Bỗng nhiên nó tha thiết muốn trở về nhà, nơi mà sau núi Chó Khoang, trong một triền sông, ở ven một cánh rừng có một khu trại cổ xưa của người Nivkhơ vùng duyên hải con cháu của người Đàn bà Cá. Lúc này nó thiết tha mong muốn về với mẹ, đến nỗi nó cảm thấy đau thắt trong tim. Nhưng đã xa lắm rồi vùng duyên hải thân thương, xa lắm rồi con Chó Khoang thân yêu suốt đời chạy đi lo công chuyện của mình trên bờ của làn biển bất diệt. Kirixk bất giác quay mặt lại, như để thấy rõ điều đó, và khi ngó nhìn xung quanh, nó thấy một điều hoàn toàn bất ngờ.
Trên biển, sương mù dày đặc xám xịt che lấp gần nửa chân trời, tiến về phía những người đi biển như hai chiếc lưỡi rộng dần dần tiếp liền với nhau. Sương mù kéo đến nom rõ mồn một, cuồn cuộn bốc lên từng khối ào ạt trên mặt nước đen ngòm, không ngừng choán hết cả không gian xung quanh. Nó đến gần như một vật sống, như con quái vật nhất quyết vồ lấy họ, nuốt chửng cả họ cùng với thuyền; cùng với toàn bộ thế giới hữu hình và vô hình. Sương mù tiến đến chính từ phía mà trước đây Kirixk nhìn thấy một khối lù lù không rõ là cái gì, một khối màu xám đứng im ở giữa biển mà nó tưởng là hòn đảo. Bây giờ toàn bộ cái khối đó nở phồng lên và lan rộng ra ngay trước mắt, theo chiều gió không ngừng lướt tới một cách êm ru.
- Xem kìa, xem kìa! – Kirixk sợ hãi kêu lên.
Mọi người sững sờ. Con thuyền mất sự điều khiển trong giây lát, bắt đầu nhảy múa trên sóng. Ngay lúc đó vang lên tiếng ầm ầm dữ dội của một con sóng lớn xô ra từ dưới màn sương mù dày đặc. Sóng dồn tới trong tiếng ầm ầm mỗi lúc một tăng của nước dấy loạn, phồng mọng lên, cao to mãi lên và đổ ụp liền đó.
- Quay hướng thuyền! – Organ gào lên một cách tuyệt vọng. – Quay mũi thuyền!
Những người cầm chèo vừa kịp cho thuyền quay mũi hướng về phía con sóng thì đòn đầu tiên của trận động biển suýt lật úp chiếc kayăc của Organ. Đợt sóng ào qua, làm cho biển cũng nổi giận theo, và sương mù kéo đến liền. Khi tấm màn sương mù đã tới rất gần, những người trên thuyền thấy rõ rành rành là cái bóng tối xoáy cuộn, sống động này di chuyển với một thế đắc thắng âm hiểm, với sự kiên định hung ác không gì lay chuyển nổi và không gì ngăn chặn được.
- Nhớ lấy hướng gió, nhớ lấy hướng gió! – Organ còn kịp gào lên.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Rồi lập tức mọi vật chìm trong bóng tối đen ngòm. Sương mù đổ xuống như khối đất lở, chôn vùi họ trong vực thẳm của bóng tối vô hạn. Trong nháy mắt, họ lập tức rơi từ một thế giới này vào một thế giới khác. Tất cả đều biến mất. Từ phút đó trở đi, không còn trời, không còn biển, không còn thuyền. Họ còn không còn nhận rõ được mặt nhau. Từ phút đó, họ không còn được yên thân: biển nổi cơn sóng gió. Thuyền bị tung lên ném xuống, phút chốc bị hất lên cao, phút chốc lại sa xuống cái vực mở ra giữa các đợt sóng. Nước bắn lên và sóng đánh khiến quần áo ướt đẫm, nặng chịch. Nhưng tai ác nhất là trong sương mù dày đặc, họ không nhận rõ được gì cả, đúng là không nhìn thấy gì hết và không thể biết rõ trên biển đang xảy ra chuyện gì, nên ứng phó thế nào. Chỉ còn độc một cách: hành động hú họa, mù quáng, miễn là làm sao cho thuyền nổi trên mặt nước, không để cho nó bị lật úp. Bây giờ không thể nói gì đến chuyện hướng thuyền tới một nơi nào đó. Sóng xô đẩy thuyền đi không rõ về đâu, tùy theo tính đỏng đảnh bất trị của nó, và không biết tình hình này kéo dài bao lâu.

Trước kia Kirixk cũng đã nghe nói có những lần người đi săn gặp bão tố ngoài biển, cũng có khi họ hoàn toàn mất tích, khi ấy, trong bầu không khí để tang chung, đàn bà và trẻ em đốt những đống lửa nhiều ngày ròng trên các sườn núi Chó Khoang, với niềm hi vọng mỏng manh: biết đâu đấy! Nhưng ngay cả khi ấy nó cũng không thể mường tượng được cái chuyện đó đáng sợ và dữ dội như thế nào: chết giữa biển cả. Nhất là nó không thể tưởng tượng rằng cái thứ sương mù hiền lành này, vị khách thầm lặng của mùa đông mà cả thế giới bị chài bởi cái im lặng màu sữa chìm trong lớp mù nhẹ màu trắng đều đặn, khi mà mọi vật trên trái đất dường như ngây ngất, đờ ra trong không khí như một cảnh hoang đường, còn tâm hồn tràn đầy cảm giác khiếp hãi và rã rời vì mong chờ một ảo ảnh gì đó chỉ có trong chuyện cổ tích, nó không thể tưởng tượng rằng thứ sương mù ấy có thể biến thành một kẻ thù ghê gớm có mặt ở khắp nơi như thế. Những luồng sương mù tối tăm nổi trôi trên mặt biển cuộn sóng, uốn éo, trườn đi, tản ra rồi lại dồn ép vào nhau, khiến ta liên tưởng tới kiểu di chuyển của rắn…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Bám chặt lấy ghế ngồi, Kirixk khiếp sợ co quắp dưới chân ông già Organ.
- Cháu bám chặt lấy ông! Bám chặt lấy! – Organ quát vào tai nó, bây giờ ông không thể nói với thằng bé điều gì hay làm cái gì cho nó.
Không người nào trong bọ họ có thể làm cho số phận nó đỡ long đong, bởi vì mọi người đều bình đẳng trước sức mạnh hung cuồng của thiên nhiên. Cho dù Kirixk có gào lên, òa khóc, gọi bố thì Emrayin cũng không rời khỏi chỗ, bởi vì thuyền còn nổi trên mặt nước được chỉ là nhờ ông và Mưngun dùng mái chèo giữ cho thuyền thăng bằng, ngừa trước được những chỗ sóng đứt đoạn và đột phát.
Sóng không ngừng xô thuyền đi vào bóng tối của sương mù dày đặc. Organ vẫn còn cố điều khiển tay lái giữ cho thuyền được ổn đinh, nhưng bão mỗi lúc một mạnh.

Có lẽ đã nửa đêm. Trong sương mù khó đoán được giờ giấc. Họ đoán lúc này đã về đêm chỉ là vì bóng tối đã sậm đặc lại. Và trong bóng tối mịt mù ấy, đã từ lâu diễn ra cuộc đấu tranh không ngừng, hao mòn sức lực, không cân sức mà kết cục hầu như là tuyệt vọng. Nhưng dù sao, tạm thời những người Nivkhơ vẫn còn cầm cự được, họ vẫn còn nuôi hi vọng mỏng manh rằng bão sẽ lặng đi một cách bất ngờ cũng như khi nó nổi lên, sương mù sẽ tan, khi đó họ có thể suy tính xem nên làm thế nào. Có một lần, hi vọng đó gần như đã thành sự thực. Có lúc bão dường như đã ngớt, nước không còn cuộn xoáy nữa, sóng và bụi nước tóe lên đã bớt dữ dội. Nhưng bóng tối bao quanh vẫn như thế: đặc kịt, đen ngòm. Organ lên tiếng đầu tiên, cố át tiếng ầm ầm của biển:
- Tôi đây! Kirixk ở đây với tôi! Các anh có nghe thấy tôi nói không?
- Có nghe thấy! Chúng con vẫn ở tại chỗ - Emrayin nói, giọng khàn khàn.
- Ai nhớ hướng gió? – Organ gào lên.
- Nhớ thì làm quái gì? – Mưngun quát lên bằng giọng tức giận.
Ông già im lặng. Thật vậy, hướng gió bây giờ chẳng giúp ích gì cho họ. Họ đã bị cuốn tới đâu, hiện giờ họ đang ở đâu, xa hay gần những hòn đảo có thể làm mốc định hướng cho họ, khó mà đoán ra được. Có thể họ sẽ bị cuốn đi xa đến nỗi không bao giờ tìm được những đảo Nuốm vú của họ. Ông già lặng thinh, buồn phiền vì xung quanh toàn là bóng tối và thuyền nghiêng ngả. Organ vĩ đại im lặng thả mình theo những ý nghĩ nặng nề. Điều may mắn duy nhất, nếu có thể nói như vậy, là ngẫu nhiên họ đã bỏ qua được những hòn đảo, họ đã tránh được cái số phận tan xác vì đâm vào những mỏm đá ven bờ. Nhưng không có đảo, không có sao, ở giữa đêm tối và sương mù thì không còn cách nào định hướng được nữa. Organ không thể nói điều gì. Tuy vậy, lát sau ông kêu to lên:
- Lúc ấy là gió Tlanghi-la(1) , lúc chúng ta cho thuyền quay mũi ấy!

------------------------
(1)Tlanghi-la:– gió đông nam ở biển, thổi mạnh và lạnh lẽo.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Chẳng ai đáp lời ông. Hai người chèo thuyền không thiết trả lời. Organ lại im lặng. Kirixk nép dưới chân ông già, toàn thân run lên. Lúc ấy Organ báo trước cho những người chèo thuyền:
- Lão với Kirixk sẽ tát nước, các anh chống chọi cho vững nhé!
Ông cúi xuống gần Kirixk, sờ nắn nó trong bóng tối, và khi biết chắc là nó không bị tổn thương gì cả, ông nói với nó:
- Kirixk, cháu đừng sợ. Ông cháu ta sẽ tát nước ra. Không thì gay đấy. Chúng ta có một cái gầu, kia kìa, ông đã tìm thấy rồi, còn cháu cầm lấy cái bồ đài, còn hơn không có gì… Cháu vẫn giữ cái bồ đài đấy chứ? Cầm lấy cái bồ đài, ông bảo mà…
- Vâng, thưa atkưtskhơ, cháu vẫn giữ. Như thế này còn lâu nữa không, ông? Cháu sợ quá.
- Ông cũng sợ, - Trưởng lão Organ nói. – Nhưng chúng ta là đàn ông, và chúng ta phải chịu đựng những gian nguy như thế.
- Liệu ta có bị chìm không, hả ông?
- Không chìm đâu. Mà nếu có chìm thì tức là cái việc nó phải thế. Bây giờ thì bắt đầu đi, một tay bám chặt lấy ông, tay kia múc nước, hắt ra ngoài.
May là Organ kịp thời nhớ ra, và lợi dụng quãng thời gian ngắn ngủi bão tạm yên, họ có thể tát bớt nước đã tràn vào thuyền. Nhưng chính lúc hai ông cháu mò mẫn tát nước, Organ dặn thằng bé để ý đến cái thùng nhỏ mà ban ngày họ đã lấy nước uống ở đó.
- Kirixk, - Ông cầm tay nó, nói. – Đây là thùng nước uống của chúng ta. Cháu sờ thấy rồi chứ? Hãy nhớ là dù thế nào cũng phải giữ lấy thùng nước uống. Giữ riệt lấy nó, bám thật chặt, chớ có rời ra. Dù xảy ra chuyện gì, thà chết còn hơn không có nó. Cháu hiểu ông chứ? Đừng trông cậy vào ai… Nghe thấy chứ?
May là ông đã nói điều đó, may là ông đã kịp thời báo trước cho thằng bé. Chỉ một thời gian rất ngắn sau đó, lời căn dặn ấy đã có ích cho thằng bé.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Ngớt được một lúc, bão lại bắt đầu làm dữ. Lần này bão càng mạnh và hung tợn hơn; dường như nó lợi dụng màn đêm che phủ và sự bất lực của những con người không nhìn thấy gì trong bóng tối và sương mù. Lần này sóng ập tới trong cơn cuồng nộ mới, dường như thực sự là nó trả thù cho sự suy yếu ngắn ngủi mà nó phải chịu. Chiếc kayăc của Organ chồm chồm, xoay tít giữa những làn sóng không trông thấy, bị sức va đập của sóng tung ném trong không chút thương tiếc về mọi phía. Sóng ào vào thuyền. Thuyền lún xuống để nước tràn vào. Mặc dù Organ lê lết hai đầu gối, cuống cuồng dùng gầu hắt nước ra, nhưng không có cách gì tát kịp lượng nước đã tràn vào. Thế là hai người chèo thuyền gào lên một cách dữ tợn và tuyệt vọng:
- Quẳng hết mọi thứ xuống biển; Chúng ta đang chìm! Quẳng hết đi!
Sợ quá, Kirixk khóc ầm lên, nhưng chẳng ai nghe thấy nó khóc, chẳng ai còn bụng dạ đâu mà nghĩ đến nó. Thằng bé chui vào một góc ở đuôi thuyền, giữ riệt lấy thùng nước ở dưới người. Nó đè sườn lên chiếc thùng, co quắp run rẩy, giật dội lên vì khóc. Nó nhớ rằng đây là việc quan trọng nhất mà nó phải làm, dù có xảy ra chuyện gì đi nữa. Nó hiểu rằng thuyền sắp chìm, nhưng thế thì nó làm cái việc mà cụ tộc trưởng Organ bảo nó làm: bảo vệ thùng nước.

Cần khẩn cấp cứu con thuyền đã gần chìm. Mưngun vẫn tiếp tục chèo như điên, rán sức hoạt động sao cho thuyền khỏi bị lật, còn Emrayin và Organ vứt xuống biển tất cả những gì có trong thuyền. Không còn cách nào khác. Hai khẩu winsextơ, chiếc lao móc, cuộn thừng và mọi đồ vật khác, thậm chí cả chiếc ấm trà bằng sắt tây của ông già Organ đã bay xuống biển. Vất vả nhất là việc quẳng tấm thân con hải báo. Khối thịt ướt đẫm trở nên nặng chịch, trơn nhẫy, cứ chuội ra. Cần nâng nó lên khỏi đáy thuyền và lăn qua mạn thuyền. Sẽ phải vứt con thịt đi, mặc dù chính vì cái đó mà họ đã đi biển, tới những đảo không người ở. Cất tiếng ồm ồm và khàn khàn chửi rủa, họ loay hoay trong chỗ chật chội, chầy chật kéo tấm thân con vật tới mạn thuyền và cuối cùng quẳng được nó xuống biển. Ngay cả trong lúc cuống quít này và trong cuộc vật lộn dữ dội với biển, họ cũng cảm thấy con thuyền chao đi một cách nhẹ nhõm vì thoát được sức nặng của tấm thân hải báo. Có thể chính điều đó đã cứu vãn tình thế…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Organ bừng tỉnh trước tiên. Trong không gian trống rỗng trắng nhờ nhờ, không sinh khí, ông không thể hiểu rõ mình đang ở đâu và cái bất động ngầu đục, tối mò mò ở xung quanh là nghĩa làm sao. Đấy là sương mù.
Đấy là Sương mù vĩ đại lúc ấy đã âm thầm bao chùm khắp đại dương, một mình độc chiếm tất cả và bất di bất dịch. Sương mù vĩ đại chìm trong trạng thái hôn mê vĩ đại của mình…

Khi mắt đã hơi quen, ông già Organ nhìn thấy trong bóng tối hình dáng con thuyền và bóng dáng người. Emrayin và Mưngun nằm vật ở chỗ của họ, bên những mái chèo. Bị cơn bão biển ban đêm hành hạ một phen chí tử, kiệt lực, họ nằm trong tư thế kì dị, dường như họ bị giết chết tươi, chỉ có tiếng ngáy khò khè đứt quãng chứng tỏ họ còn sống. Kirixk nằm co quắp bên chân ông già Organ, đè lên cái thùng nhỏ. Trong giấc ngủ, nó run lên vì ẩm và lạnh. Organ thương nó, nhưng không có cách gì giúp nó được.

Bàng hoàng vì biến cố xảy ra ban đêm, ông ngồi ở cuối thuyền, mái đầu bạc rũ xuống. Toàn thân ông già đau ê ẩm. Đôi tay dài xù xì của ông rũ xuống như hai chiếc roi. Trong đời mình, Organ đã trải qua nhiều tai biến và thử thách, nhưng ngay cả ông cũng chưa từng thấy một cái gì ghê gớm như lần này. Ông không hình dung nổi hiện giờ họ ở đâu, bão đã đưa họ trôi dạt tới đâu, họ ở xa đất liền như thế nào, hiện giờ họ ở trên biển hay đã ra đại dương. Thậm chí ông không hình dung nổi lúc này là quãng nào trong ngày. Sương mù dầy đặc, ngưng trệ, tối tăm đến mức không thể phân biệt được ngày đêm. Nhưng nếu chú ý một điều là bão thường ngớt vào lúc gần sáng thì nhiều phần chắc lúc này là ngày. Có thể là đã quá trưa.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Dầu sao chăng nữa, Organ có lý do để buồn phiền, mặc dù ông vui sướng, bởi lẽ như nhờ phép lạ, mọi người đều còn sống. họ đã mất tất cả những gì họ có trong chuyến đi biển, cho đến cả mấy khẩu súng đổi được của khách buôn vãng lai với giá hàng trăm bộ lông chồn nâu, bây giờ họ ở trong thuyền với hai cặp bơi chèo và một thùng nhỏ nước ngọt đã uống dở. Trước mắt cái gì đang chờ đợi họ?
Tất nhiên, khi những người chèo thuyền tỉnh lại, cả ba người sẽ cùng nhau cân nhắc xem nên như thế nào và cần làm gì. Nhưng ai sẽ bảo cho họ biết phải đi về hướng nào? Đó là điều phải xét trước hết. Hai nữa, nếu chờ đến đêm và trời không có mây thì có thể xem sao để tìm phương hướng. Nhưng họ sẽ phải cho thuyền đi trong bao lâu? Sẽ phải tốn bao nhiêu sức lực và thời gian? Họ có tới nơi được không, có chịu đựng nổi không?
Còn sương mù, thứ sương mù gì thế? Nó dày đặc và hoàn toàn bất động trên mặt biển. Dường như nó cứ thế này mãi mãi. Chẳng lẽ khắp mọi nơi đều thế, chẳng lẽ cả thế giới chìm trong thứ sương mù này sao?...
Ông muốn hút thuốc lá và uống nước. Về chuyện hút thuốc thì chẳng nên bận tâm làm gì, chỗ thuốc lá còn lại trên người ông đã ướt đẫm rồi. Cả chiếc ống điếu cũng đã văng đâu mất. Còn nước? Còn lương ăn? Organ sợ không dám nghĩ đến chuyện ấy. Tạm thời còn có thể chịu đựng được và có thể chưa nghĩ tới…


Trên biển chỉ có sóng chết(1) , hoàn toàn yên tĩnh, gió lặng. Thuyền chỉ hơi chòng chành tại chỗ. Nó không bị lôi cuốn đi đâu, bản thân nó cũng không di chuyển đi đâu. Những chiếc bơi chèo bở lơi bập bềnh trên mặt nước. Có thể thông cảm với Emrayin và Mưngun: họ đã mệt tới mức không thể ghếch mái chèo lên thành thuyền, họ nằm vật xuống ngủ say như chết.
Vì hoàn toàn không có gió, tất cả đờ ra trong sương mù và trong trạng thái bất động. Biển đứng yên, sương mù đứng yên, thuyền đứng yên, chẳng vội đi đâu… chẳng có chỗ nào mà đi…

--------------
(1): Trạng thái xao động ở biển sau cơn bão, không có sóng to, không có gió.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Ông già buồn rầu khép mắt lại và ngủ thiếp đi lúc nào không biết và thức dậy khi Kirixk đánh thức ông.
- Atkưtskhơ! Atkưtskhơ! – thằng bé lay ông – Chúng con muốn uống nước.
Organ giật mình và hiểu rằng cả ba người đều chờ ông hành động, vì ông là bậc niên trưởng, và ông hiểu rằng bây giờ bắt đầu cái việc khủng khiếp nhất: phân phối nước…

Sương mù vẫn dày đặc và bất động. Biển hoàn toàn êm ả.


Suốt phần ngày còn lại, họ cho thuyền đi thong thả trong sương mù. Đi không có mục đích và chẳng biết về đâu.
Mọi người đã trấn tĩnh lại và hiểu rõ cảnh ngộ của mình, không thể ở nguyên một chỗ được.
Họ cho thuyền đi. Có lẽ họ tới gần đất liền, mà cũng có thể là đang ra xa đất liền.
Nhưng dù sao như vậy vẫn có được một ảo tưởng là mình đang chuyển động.
Chỉ còn hi vọng sương mù sẽ tan và khi ấy sẽ thấy rõ hơn sự thể ra sao. Điều cần thiết trước hết là phải bấu víu vào các ngôi sao.
Còn một hi vọng nữa là sẽ gặp được một hòn đảo nào đó. Khi ấy sẽ dễ định hướng hơn.
Vậy là lúc này họ vẫn cho thuyền đi vu vơ, luôn luôn trong sương mù.
Tuy thế, Organ ra lệnh thu xếp lại trật tự trong thuyền một chút. Họ tát cạn hết nước còn sót lại dưới đáy thuyền để khỏi bị dính nhớp dưới chân. Ông để Kirixk ngồi cạnh mình ở cuối thuyền, cốt để thằng bé được ấm bên sườn và chóng khô mình hơn. Ông chia nước cho mọi người, mỗi người đều được phần ngang nhau. Lần đầu tiên, mỗi người đều được ba phần tư bồ đài. Sau đêm bão tố, cần được uống đã khát ít ra là một lần. Nhưng Organ báo trước là từ này chỉ được uống khi nào ông thấy cần thiết, và ông rót cho bao nhiêu là chỉ ngần ấy thôi. Đồng thời, để cho sức thuyết phục hơn, ông lắc cái thùng: thùng đã vơi đến một nửa.

Cũng còn một niềm vui sướng bất ngờ nữa: khi bắt đầu phân phát nước, họ phát hiện ra ở đằng sau thùng một cái túi bằng da hải báo đựng cá khô. Chiếc túi lớn đựng cái ăn thì họ đã vứt đi cùng với các vật khác, còn chiếc túi nhỏ này, do vợ Mưngun sửa soạn cho chồng đem đi đường, ngẫu nhiên vẫn còn tại chỗ, vì nó nằm dưới ghế ngồi, sau chiếc thùng nhỏ mà Kirixk được giao nhiệm vụ dù thế nào cũng phải giữ bằng được. Thực ra cái túi ấy đã đầy nước biển, và cá thì không sao ăn nổi: nó thấm đẫm nước mặn, mặc dù vốn nó đã mặn sẵn. Tuy nhiên đấy vẫn là cái ăn. Nếu như có đủ nước uống thì món cá hồi đó rất có ích.
Nhưng lúc này chẳng ai ăn cá muối vì sợ khát…
Họ chỉ chờ mong một điều: sương mù sẽ tan đi…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Xung quanh im ắng như tờ và sương mù hoàn toàn bất động, chỉ có tiếng cọc chèo kẽo kẹt. Tiếng kẽo kẹt đó giữa cái im lặng vĩ đại này giống như tiếng cầu nguyện và rên rỉ mệt mỏi của một người bị lạc: tôi đang ở đâu, tôi đang ở đâu thế này? Tôi phải đi về hướng nào, tôi phải đi về hướng nào bây giờ?
Mọi người đều chờ mong một điều: sương mù sẽ tan đi…


Nhưng sương mù không tan và không có vẻ gì là sẽ tan. Sương mù không động đậy. Dường như có cái gì quái đản không thể tưởng được, một bản thể gì lạ lùng, siêu phàm thở ra hơi ấm lạnh thấu xương, nuốt chửng cả thế giới – cả đất, trời, biển…
Đêm lại đến trong lòng sương mù. Có thể đoán định như vậy vì bóng tối đen ngòm tràn lan xung quanh. Không một vì sao, chẳng thấy mảng trời nào trên đầu.
Cho thuyền đi bất cứ đâu chỉ cốt để có chuyển động, điều đó, bây giờ không còn ý nghĩa gì nữa.
Họ chờ đợi, mong mỏi, hi vọng sao sẽ ló ra trên trời. Họ chờ đợi hết giờ này sang giờ khác. Họ chờ đợi mong gió nổi lên xua tan cái sương mù đáng ghét, vô cùng đáng nguyền rủa này. Họ không ngủ. Họ cầu khẩn linh hồn thượng giới mở ra bầu trời sao, họ khẩn nài thần gió – con thú có bờm, lông xù ở bên kia – hãy tỉnh dậy.
Nhưng thảy đều uổng công. Chẳng ai nghe lời kêu cầu của họ, sương mù vẫn không tan.
Kirixk cũng mong chờ sao xuất hiện. Những ngôi sao ấy, quen thuộc như những món đồ chơi, lấp lánh trên bầu trời, bây giờ là thứ nó cần hơn hết. Tất cả những gì đã trải qua từ nhiều hôm trước khiến thằng bé bàng hoàng khiếp sợ. Có gì lạ đâu: tâm hồn trẻ thơ rất dễ bị tổn thương, dễ rơi vào tình cảnh thất vọng, đau buồn suốt đời. Nhưng có một điều hiển nhiên là ba người lớn cùng ở trên thuyền với nó, trong cơn nguy hiểm chết người, tưởng như đã đến lúc tận sốm vậy mà vẫn chống chọi được, đã thắng được sức mạnh cuồng nộ của thiên nhiên, điều đó khơi cho nó niềm hi vọng rằng lần này rồi cũng sẽ tìm ra con đường sống. Nó rất tin rằng chỉ cần sao hiện ra trên trời là những đau khổ của mọi người trên thuyền sẽ chấm dứt.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Miễn là chuyện đó mau mau đến với họ, mau mau trở về, về đất liền, về với núi Chó Khoang, mau mau, mau mau, mau mau lên, vì nó khát và đói lắm rồi, khát và đói không thể chịu nổi, mỗi lúc một đói và khát ghê gớm, nó thiết tha mong trở về nhà, về với mẹ, với họ hàng bà con, với những nhà ở, những làn khói bếp, với những con suối, với cỏ cây…
Suốt đêm, những người gặp nạn mòn mỏi chờ mong, nhưng không có gì thay đổi: sương mù không nhúc nhích, sao không mọc trên trời, biển vẫn chìm trong bóng tối.
Suốt đêm họ khát nước ghê gớm, không khí ẩm và lạnh, nhưng trước hết là khát nước ghê gớm. Kirixk có thể tưởng rằng chỉ một mình nó khát nước đến như thế, nhưng những người khác cũng khổ sở vì khát mà không được uống. Tuy nhiên thằng bé khát hơn ai hết. Nó khát hơn ai hết, điều đó hành hạ nó.
Khi Kirixk đành hỏi xin ít nước, cụ tộc trưởng Organ không cho.
- Không. – Cụ nói dứt khoát. – Bây giờ thì không được. Gắng mà chịu.
Giá ông già Organ biết ăn cá muối xong khát thế nào: ba người, - nó, bố nó và Mưngun, - đói quá không nhịn được, đến cuối ngày, đã ăn cá hồi. Tuy đã tẩm nước ngọt vào cá, nhưng chẳng ăn thua gì, lát sau càng khát nước hơn. Ông già Organ không đụng đến cá hồi, ông nhịn ăn, nhưng cũng không uống nước, ông tiết kiệm nước, không dám uống ngụm nào. Hôm ấy, họ uống nước hai lần – sáng và chiều, - trừ Organ. Buổi chiều chỉ được uống tí tẹo, sớt đáy bồ đài. Nước trong thùng đã vơi đi nhiều lắm.
Khi người ta khát nước, khát nước và khát nước, sự mong chờ đổi thay trở thành một cực hình càng ác nghiệt hơn gấp bội.
Cứ thế suốt đêm… Và suốt đêm, sương mù giá buốt bất di bất dịch. Biển cũng không động đậy…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Sáng hôm sau cũng chẳng có gì thay đổi. Trừ một điều là trong lòng khối sương mù nâu xám đã bắt đầu sáng hơn chút ít, thoáng rộng hơn chút ít. Bây giờ có thể nhận ra mặt và mắt người. Trong vòng mấy xa-gien xung quanh thuyền, sóng chết nặng nề và bất động như thủy ngân. Kirixk chưa bao giờ thấy nước tù hãm đến như thế. Nhưng buổi sáng hôm ấy thằng bé sửng sốt thấy khuôn mặt người lớn đổi khác quá nhiều. Mặt hốc hác hẳn đi, râm đâm ra tua tủa, mắt mờ tối, hõm sâu thành những hình tròn tối, như thể họ mắc một bệnh nguy kịch chết người. Ngay cả bố nó, mặc dù rất khỏe và tự tin, vậy mà cũng khác lạ hẳn đi. Cả con người chỉ còn bộ râu. Môi thâm sịt vì vết răng cắn. Ông nhìn Kirixk với vẻ thương xót, nhưng lặng thinh, không nói gì. Rộc đi nhiều nhất là ông già Organ. Lưng ông còng hẳn xuống, râu tóc càng bạc hơn, cái cổ lộ hầu của ông dài thêm ra, mắt càng nhoèn hơn trước. Chỉ có cái nhìn của ông vẫn là cái nhìn của Organ. Cái nhìn sáng suốt nghiêm nghị của vị tộc trưởng vẫn ẩn giấu một cái gì trọng đại, quen biết, chỉ ông mới có được.

Ngày mở đầu bằng một việc nặng nề nhất: chia nhau mấy ngụm nước. Organ tự tay rót nước. Kẹp cái thùng nước dưới nách, ông rót một dòng nước mảnh xuống đáy bồ đài, tay ông run bần bật. Ông đưa nước cho Kirixk trước tiên. Thằng bé đã nóng lòng sốt ruột chờ đợi cái lúc này. Răng đánh lập cập vào thành bồ đài, nó uống ừng ực, chỉ cảm thấy mát ruột trong khoảnh khắc, cái nóng hừng hực bên trong lui hẳn và vì xúc động, trong đầu nổi lên tiếng o o. Nhưng lúc nó đưa trả cái bồ đài, cái nóng hừng hực lại bốc lên như trước, thậm chí còn dữ hơn, tuồn như trong đó có con thú bị chọc ghẹo. Rồi đến lượt Mưngun uống. Rồi Emrayin. Nhìn họ uống mà phát sợ. Hai tay run run, họ vồ lấy cái bồ đài và đưa trả lại, không nhìn vào mặt Organ. Dường như lỗi tại ông già nên mới có ít nước uống như vậy. Còn bản thân Organ, khi đến lượt ông, ông không rót cho mình một giọt. Ông lẳng lặng đậy nắp thùng lại. Đối với Kirixk, chuyện đó thật không thể tưởng tượng nổi. Nếu thùng nước ở trong tay nó, nó sẵn sàng rót cho mình đầy một bồ đài, rồi lại uống nữa, uống nữa, uống cho đến bao giờ ngã gục xuống thì thôi. Rồi sau muốn ra sao thì ra. Miễn là được uống một lần cho đã đời. Vậy mà ông già Organ khước từ ngay cả phần của ông. Ông không dùng dù chỉ một sớt nước.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

- Sao lại thế, atkưtskhơ. Già rót nước uống như tất cả mọi người đi chứ! Cuối cùng, không nén được, Emrayin nói bằng giọng khàn khàn, cố tự chủ. – Hôm qua ông cũng không uống, nếu có chết thì tất cả cùng chết!
- Ta không uống cũng chẳng sao. – Organ thản nhiên trả lời.
- Không, không đúng! – Emrayin cất cao giọng, và nói thêm một cách cáu kỉnh! – Nếu vậy thì từ nay con cũng không uống nữa.
- Chẳng có đau mà uống nhiều. Thôi khỏi nói lôi thôi! – Organ nhếch mép cười như muốn bảo rằng các anh chẳng biết điều gì cả, rồi ông khẽ lắc đầu, lại mở nút thùng, rót ra một sớt nước và nói: - Cho Kirixk uống thay ông.
Thằng bé bối rối, mọi người đều im lặng. Organ đưa cái bồ đài cho nó:
- Này, Kirixk, uống đi. Đừng băn khoăn gì cả.
Kirixk im lặng.
- Uống đi, - Mưngun nói với nó.
- Uống đi, - Emrayin bảo nó.
- Uống đi, - Ông già Organ nói.
Kirixk ngần ngừ. Tuy khát chết đi được, nó muốn nốc ừng ực mấy ngụm hết cả chỗ nước, nhưng không dám.
- Không. – Nó nói, cố nén sự ham muốn thiêu đốt nó từ bên trong. – Không, atkưtskhơ ạ, ông uống đi. – Và nó cảm thấy choáng váng mặt mày.
Nghe nó nói thế, tay Organ giật nảy lên, ông thở dài nặng nề. Ánh mắt ông trở nên hiền từ, âu yếm nhìn thằng bé với vẻ biết ơn.
- Cháu ạ, trong đời ông, ông uống nhiều nước lắm rồi. Cháu thì còn phải sống lâu để mà… - ông không nói hết câu – Cháu hiểu ông chứ, Kirixk? Uống đi, cần phải như thế, cháu phải uống, đừng lo cho ông. Này, cầm lấy!
Và thằng bé lại uống ừng ực, chỉ cảm thấy mát ruột trong khoảnh khắc, cơn nóng hừng hực ở bên trong lụi hẳn đi, rồi tiếp sau cảm giác khoan khoái ấy, nó lại khát. Lần này nó cảm thấy trong miệng dư vị của nước mát lạnh. Nhưng cái đó chẳng nghĩa lý gì. Miễn là có nước, bất cứ nước gì, chỉ cần là nước uống được. Nhưng nước còn lại mỗi lúc một ít…
- Này, bây giờ ta làm thế nào đây, làm gì đây? – Ông già Organ nói với tất cả mọi người. – Ta sẽ cho thuyền đi chứ?
Một lúc im lặng lâu. Mọi người nhìn xung quanh. Nhưng ngoài sương mù dày đặc cách thuyền hai xa-gien thì trên thế gian không còn gì nữa.
- Đi đâu bây giờ? – Emrayin phá tan sự yên lặng, thở dài.
- Đi đâu là thế nào? – Không hiểu vì sao Mưngun nổi nóng. – Ta sẽ cho thuyền đi, đi còn hơn là ở nguyên một chỗ mà chết!
- Thế đi hay không đi thì có khác gì nhau? – Emrayin khuyên răn. – Sương mù thế này mà đi lung tung thì có hơn gì?
- Tôi cóc thèm đếm xỉa đến sương mù – Mưngun đáp lại, càng có vẻ khiêu khích hơn. – Tôi cóc thèm đếm xỉa đến cái sương mù của anh! Rõ chưa? Chúng ta sẽ cho thuyền đi, chứ nếu không thì tôi sẽ làm lật nhào chiếc kayăc đáng nguyền rủa này, và tất cả sẽ làm mồi cho cá! Anh hiểu tôi đấy, Emrayin râu xồm ạ, ta sẽ bơi đi! Anh hiểu chứ?...
Kirixk cảm thấy hơi bứt rứt. Nó xấu hổ cho aki- Mưngun. Chú ấy cư xử không phải, dù sao chú ấy cũng là bậc em đối với bố nó. Như vậy là ở chú ấy đã có cái gì chệch trẹo, đã có cái gì rối loạn, hay bản thân họ - cả bốn người Nivkhơ – đã không còn như trước. Mọi người đều im lặng, chán nản và đau xót. Cả Mưngun cũng im tiếng, thở phì phò. Emrayin rũ đầu xuống. Còn ông già Organ nhìn đi một nơi nào khác, mặt ông không biểu lộ ý tứ gì, như tấm màn sương mù dày đặc bao quanh họ tứ bề.
- Hãy bình tâm, Mưngun, - Cuối cùng Emrayin thốt lên. – Đấy là tôi thuận miệng nói thế thôi, tất nhiên đi thì tốt hơn là đứng một chỗ. Chú nói đúng. Ta chèo đi.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Thế là họ lại đi. Cọc chèo lại cót két, mái chèo lại đưa lên hạ xuống vỗ nước đều đều, nước bằng lặng rẽ ra không hề có tiếng động, rồi lại khép kín lại ở phía sau thuyền, không lưu lại vết tích gì. Nhưng họ có cảm tưởng như không phải họ đi, mà vẫn đứng nguyên một chỗ. Dù họ đi lâu đến thế nào đi nữa, xung quanh vẫn là sương mù, cứ như trong cái vòng tròn bị phù chú. Chắc hẳn điều đó đã làm Mưngun mất bình tĩnh.
- Tôi cóc thèm đếm xỉa đến cái sương mù của anh, nghe chưa, Emrayin râu xồm! – Anh ta lên tiếng, vẻ cáu kỉnh. – Và tôi muốn chúng ta cho thuyền đi thật nhanh! Cử động đi một chút, Râu xồm, chèo đi, đừng ngủ, nghe thấy chứ! Tôi cóc thèm đếm xỉa đến cái sương mù của anh!
Nói đoạn, Mưngun đột nhiên ra sức chèo.
- Nào, chèo đi, chèo dấn lên! – anh ta đòi hỏi.
Emrayin tránh không làm cho Mưngun nổi khùng, và bị khích động, ông cũng dấn mình vào cái trò chơi điên rồ ấy.
Thuyền lao đi mỗi lúc một nhanh. Nó vút lên từng đợt, xuyên thục mạng qua sương mù, không biết đi đâu và đi để làm gì. Còn Mưngun và Emrayin, không ai chịu thua kém ai, vẫn tiếp tục chèo một cách hung hăng, trong cơn khích nộ man rợ, dữ tợn, cuồng dại, như thể họ có thể đuổi vượt sương mù, thoát ra khỏi cái giới hạn vô cùng tận của nó.

Những bản chèo thấp thoáng, làm vọt lên những làn nước chênh chếch, nước ồn ào bên mạn thuyền, khuôn mặt hai người chèo thuyền đẫm mồ hôi, răng nhe ra, lúc cúi xuống, lúc ngẩng lên, bản thân họ lúc thì cúi rạp mình xuống, hai tay cầm chèo đưa về phía trước, lúc thì duỗi thẳng lưng gạt mạnh bơi chèo dưới nước…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Lúc thì hít vào, lúc thì thở ra, lúc thì hít vào, sương mù xung quanh.
- Kha-na, kha-na!(1) – Mưngun gào lên như khạc cái gì vướng trong họng, thúc giục bạn chèo một cách dữ tợn.
Thoạt đầu Kirixk hào hứng, bị lừa dối bởi cái ảo tưởng của sự vận động, nhưng rồi nó hiểu cái đó vô bổ và khủng khiếp như thế nào. Thằng bé sợ hãi nhìn cụ tộc trưởng Organ, chờ đợi cụ ngăn chặn cái trò đua thuyền vô nghĩa này. Nhưng ông già dường như không có mặt tại đây: cái nhìn trầm ngâm của cụ phiêu lãng nơi nào, một vẻ hững hờ ngưng đọng trên gương mặt ông già. Không rõ là ông già khóc hay mắt ông ứa nước theo thói quen, nhưng mặt ông ướt đẫm. Ông ngồi không nhúc nhích ở cuối thuyền, dường như không biết chuyện gì đang xảy ra.
Thuyền vẫn đi, bị thúc ép lao thục mạng qua sương mù, chẳng biết đi đâu và đi để làm gì…
- Kha-na, kha-na! – Tiếng hò vang lên tuyệt vọng trong sương mù. – Kha-na, kha-na!
Cứ như thế khá lâu. Nhưng dần dần những người chèo thuyền đuối sức, thuyền đi chậm dần, chẳng bao lâu hai người bỏ mái chèo, thở phì phò, hổn hển vì ngộp thở. Mưngun không ngẩng đầu lên.
Sự tỉnh ngộ cay đắng đã bắt đầu như vậy. Họ đã không vượt được sương mù, không vọt được ra khỏi giới hạn của nó, tất cả vẫn như trước: sống chết, tình trạng hoàn toàn bất trắc, sương mù dày đặc, bao kín như bưng. Chỉ có thuyền vẫn tiếp tục lướt đi một lúc nữa và thuận đà lượn tròn…
Như thế để làm gì nhỉ? Có ích lợi gì? Đậu lì một chỗ thì họ được lợi gì? Cũng chẳng lợi gì.
Có lẽ mỗi người đều nghĩ đến chuyện đó. Thế là Organ bèn nói:
- Bây giờ hãy nghe lão. – Ông nói thong thả từng tiếng, có thế là để giữ sức, vì hôm nay là ngày thứ hai ông cũng không ăn uống gì. – Chưa biết chừng sương mù sẽ cứ thế này nhiều ngày nữa, - Ông suy luận. – Có những năm như thế. Có những lần như thế. Các anh biết đấy. Sương mù bao phủ mặt biển bẩy, tám ngày, có khi mười ngày, như một bệnh dịch trong một vùng, như một cơn bệnh chưa qua, chừng nào chưa hết kì hạn của nó. Còn kì hạn của nó là bao lâu thì không ai biết. Nếu cái sương mù này thuộc loại đó thì thật là khốn nạn thân đời cho chúng ta. Cá hồi còn rất ít, vả lại không có nước uống thì cá cũng chẳng có ích gì. Còn nước uống của chúng ta thì đây! – Ông lắc cái thùng. Nước lóc bóc một cách thoải mái trong thùng, xem chừng chỉ còn được khoảng một gang hay gang rưỡi chi đó.

--------
(1):Tiếng hò

Mọi người im lặng. Ông già cũng im lặng. Ai nấy đều hiểu rõ ông già muốn nói gì: chỉ được uống nước mỗi ngày một lần, mỗi lần một sớt dính đáy bồ đài để cầm cự được lâu hơn, nếu còn có cơ may thì gắng chịu đựng chờ đến lúc sương mù tan đi. Rồi biển sẽ quang đãng, sao hay mặt trời sẽ xuất hiện, khi ấy sẽ rõ, mà chưa biết chừng lại may mắn gặp đất liền cũng nên.
Đúng, sự tình là như thế. Không thể có lối thoát nào khác! Nhưng nói là gắng chịu đựng thì dễ, tuy nhiên cái mà trí khôn con người chấp nhận thì không phải bao giờ thể xác cũng nghe theo, tuyệt nhiên không phải thế. Họ khát, bây giờ họ muốn uống nước uống, ngay tức khắc và không phải là một tí dính đáy cốc, mà uống nhiều, thật nhiều kia.
Organ hiểu rõ là tình thế tuyệt vọng, và ông khổ tâm hơn ai hết. Ông già héo hắt trong thấy. Khuôn mặt nâu sạm chi chít những nếp gấp và nếp nhăn của ông mỗi giờ một đen hơn và đanh lại hơn vì nỗi đau đớn trong lòng. Cặp mắt ứa lệ của ông tóe lên một vẻ căng thẳng như trong cơn sốt nóng: không phải dễ dàng gì mà ông dằn lòng chịu đựng những đau khổ như thế. Nhưng lúc này, chưa đến nỗi mất tinh thần, ông vẫn trụ vững như cái cây đang chết dần còn đứng trên gốc của nó. Nhưng không thể cứ thế lâu được. Cần phải nói ra tất cả những gì có thể có ý nghĩa dù là nhỏ nhất đối với sự sống còn của họ:
- Lão nghĩ rằng, - ông nói tiếp, - cần luôn luôn chú ý nhìn và nghe ngóng trên không, xem có cú aguluc(1) bay qua hay không, biết đâu đấy. Aguluc là loại chim duy nhất bay qua biển lúc thời tiết như thế này. Nếu chúng ta đang ở giữa một hòn đảo nào đó và đất thì đường bay của aguluc sẽ chỉ đường cho chúng ta. Ở biển khơi, bất cứ con chim nào cũng chỉ bay theo đường thẳng. Không quặt về bất cứ phía nào, chỉ bay thẳng. Aguluc cũng thế.
- Nếu như không phải chúng ta đang ở giữa đảo và đất liền thì sao? – Mưngun hỏi, giọng ảo não, vẫn không ngẩng đầu lên.
- Thế thì chúng ta sẽ không gặp nó. – Organ đáp, vẫn bình tĩnh như thường.
Kirixk muốn hỏi cho rõ tại sao aguluc lại bay trên biển, có việc gì cần mà nó bay như thế, nhưng Mưngun đã lên tiếng trước:
- Nhưng nếu aguluc quên không bay trên đầu chúng ta thì sao, hả atkưtskhơ, - Mưngun nhếch mép cười rầu rĩ. – nếu nó lại nẩy ra ý định bay chệch về phía đằng kia thì sao?
- Thì chúng ta không nhìn thấy nó, - Organ trả lời, vẫn điềm tĩnh như trước.
- Vậy là không thể nhìn thấy chứ gì? – Mưngun ngạc nhiên, tức giận. – Có nghĩa là dù thế nào ta cũng không thấy được aguluc chứ gì? Vậy thì xin hỏi, chúng ta dừng ở đây để làm gì? – Mưngun càng cáu hơn, anh lầu bầu, rồi phá lên cười ha hả, rồi im bặt. Mọi người đều bứt rứt trong lòng. Tất cả đều lặng thinh, không biết xử trí ra sao.

----------------------------------------
(1)Aguluc: Loại chim cú vùng địa cực

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Trong lúc đó, Mưngun đã nảy ra ý định gì không rõ. Anh xòe bàn tay đánh mạnh vào mái chèo từ phía bên dưới, làm nó bật ra khỏi cọc chèo, rồi trèo lên mũi thuyền, đứng thẳng người, vươn hết tầm cao, dùng chiếc bơi chèo giữ thăng bằng. Chẳng ai nói gì với anh. Anh cũng chẳng để ý gì đến ai.

- Ê-ây, này con chó cái kia! – Anh thét lên, bừng bừng nộ khí. – Ê-ây, hỡi Saman của các ngọn gió! – Anh vung mái chèo hăm dọa, hướng vào bóng tối đầy sương mù, gào tướng lên. – Nếu mi là thần gió chứ không phải là đồ chó chết thì gió của mi đâu? Hay mi đã chết rấp trong hang của mi, con chó cái kia, hay những con chó cái khắp thế gian đã xúm xít quanh mi và mi không biết lẹo với con nào hay mi lần lượt dính với từng con một, con chó cái kia, vì thế mi không có thời giờ nổi gió lên, hay mi quên rằng chúng ta đang ở đây, trong sương mù độc hại, như ngồi trong cái hố. Hay mi không biết rằng cùng ở đây với chúng ta có một thằng bé, sao lại như thế được, hả?! Nó khát nước, nó muốn uống nước! Nước, mi hiểu chưa? Ta nói với mi đó, cùng đi với chúng ta có một thằng bé, lần đầu tiên nó ra biển! Vậy mà mi đối xử với chúng tao như thế ư?! Tử tế thế ư? Trả lời đi, nếu mi là thần gió chứ không phải là bãi phân hải cẩu thối hoắc! Tung gió của mi đến đây! Nghe thấy không? Thu sương mù vào dưới đuôi của mi! Mi nghe thấy ta nói gì chứ? Gửi bão đến đây, con chó kia, một trận bão khủng khiếp nhất, điều gió Tlanghila đến đây, con chó cái kia, hất chúng tao xuống biển đi, nổi sóng lên chôn vùi chúng tao đi, con chó cái ghẻ lở kia! Mi nghe thấy chứ? Mi nghe thấy tao nói gì chứ? Tao nhổ bọt vào mi, tao nhổ bọt và đái vào cái mõm xù lông của mi! Nếu mi là thần gió thì hãy đổ bão của mi đến đây cho chúng ta, hãy dìm chúng tao xuống biển đi, nếu không thì mi là con chó cái hạng bét, còn tao là con chó đực, thêm một con chó đực nữa, có điều tao không thèm "ấy" mi đâu, nhìn đây này, cho mi xem đây này, này, này, này, cắn đi, cắn đi!

Cứ thế, bằng những lời lẽ thậm tệ, Mưngun chửi thần gió chẳng biết hiện đang ở đâu và giấu giếm những ngọn gió dưới quyền mình ở chỗ nào không ai biết. Mưngun còn gào thét một lúc lâu nữa, gào đến khản tiếng, kiệt lực, nổi khủng, chế giễu, lăng nhục, đồng thời van vỉ thần gió hãy nổi gió lên.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Rồi anh lấy hết sức quẳng chiếc hơi chèo xuống biển, xong anh trở về ngồi vào chỗ chèo thuyền của mình và úp mặt vào hai bàn tay, đột nhiên òa lên khóc nức nở, nghe thật đáng sợ. Mọi người im lặng, không biết làm thế nào, còn Mưngun vừa nức nở vừa nghẹn ngào lớn tiếng gọi tên các con nhỏ của mình. Kirixk chưa bao giờ thấy đàn ông khóc, nó sợ run lên và nước mắt trào ra, gọi ông Organ:
- Atkưtskhơ! Atkưtskhơ! Tại sao chú ấy khóc như thế, tại sao chú ấy khóc?
- Đừng sợ, - Ông già dỗ dành thằng bé, nắm chặt bàn tay nó. – Rồi sẽ qua thôi! Chú ấy sẽ thôi khóc ngay đấy mà! Cháu đừng nghĩ đến chuyện ấy. Không liên can gì đến cháu. Rồi sẽ qua thôi mà…
Quả đúng như lời, Mưngun đã nguôi đi chút ít, nhưng vẫn úp mặt vào hai bàn tay, vẫn nức nở, hai vai run lên bần bật. Emrayin cho thuyền tiến một cách chậm chạp đến gần chiếc bơi chèo lại gần thuyền, nhặt lên và đặt nó về chỗ cũ, buộc vào cọc chèo.
- Bình tĩnh lại, Mưngun. – Emrayin nó với Mưngun, giọng ái ngại. – Chú nói đúng, thà gặp lão còn hơn là bị đày đọa trong sương mù. Thôi thì ta hãy cố chờ thêm nữa, biết đâu biển lại chẳng quang quẻ hơn. Biết làm thế nào…
Mưngun không đáp lại gì hết. Anh cúi đầu mỗi lúc một thấp và ngồi gập mình xuống như một kẻ mất trí, không dám nhìn về phía trước.
Sương mù vẫn lơ lửng trên đại dương, lạnh nhạt và không sinh khí, làm cho cả thế giới chìm trong bóng tối sững sờ. Và không một phảy gió, không một chút thay đổi. Mặc dù cho Mưngun ra sức tố cáo, chửi rủa, lăng mạ, Saman gió vẫn làm đui làm điếc, dửng dưng như không. Thậm chí thần không thèm nổi giận, không động đậy, không đổ bão táp xuống đầu họ…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Emrayin khuấy cặp bơi chèo của mình một cách nhẹ nhàng để khỏi đứng nguyên một chỗ, thuyền lướt nhẹ trên mặt nước hầu như khó nhận thấy. Organ chẳng nói chẳng rằng, mải mê với những ý nghĩ riêng tư, có lẽ lại nghĩ đến người Đàn bà Cá, lần cuối cùng trong đời ông nghĩ đến nàng.
Kirixk kéo ông ta khỏi những ý nghĩ không vui của người già.
- Atkưtskhơ, atkưtskhơ, thế aguluc bay về các hòn đảo để làm gì ạ? – Nó khẽ hỏi.
- À, ông quên không nói cho cháu biết. Trong sương mù dày đặc như thế này, chỉ có aguluc bay được trên biển. Aguluc bay đến các hòn đảo để săn mồi, đôi khi nó bắt những con hải báo nhỏ. Mắt aguluc tinh lắm, trong sương mù và đêm tối nó vẫn nhìn rõ như ban ngày. Có thế mới là cú chứ. Nó vẫn là loại cú to nhất và khỏe nhất.
- Ước gì cháu có cặp mắt như thế. – Kirixk thì thầm bằng cặp môi khô. – Nếu vậy thì ngay bây giờ cháu sẽ thấy rõ chúng ta cần cho thuyền đi về hướng nào, và chúng ta sẽ đi nhanh về đất liền, ta sẽ được uống nước, uống nhiều và thật lâu… Ước gì cháu có cặp mắt như thế…
- Ôi chao, - Organ thở dài. – Mỗi người có đôi mắt riêng của mình, trời cho thế nào được thế.
Hai ông cháu đều im lặng. Một lúc lâu sau, dường như trở lại câu chuyện ban nãy. Organ nói, nhìn vào mặt thằng bé:
- Cháu khổ sở lắm phải không? Hãy kiên nhẫn một chút. Nếu cháu chịu đựng được thì cháu sẽ thành người đi săn vĩ đại. Hãy kiên nhẫn, cháu yêu quí, đừng nghĩ đến nước uống, hãy nghĩ đến chuyện gì khác. Đừng nghĩ đến nước uống.
Kirixk nghe lời, cố không nghĩ đến nước uống. Nhưng chẳng ăn thua gì. Nó công cố không nghĩ tới thì lại càng khát tợn. Nó cũng đói nữa, đói quá thể, thậm chí váng vất trong người. Đói khát khổ sở khiến nó muốn gào vang khắp thế giới như Mưngun ban nãy.

Ngày hôm ấy trôi qua như vậy. Họ luôn luôn chờ đợi, luôn luôn hi vọng rằng đột nhiên sẽ nghe thấy tiếng sóng ầm ầm từ xa, gió mới sẽ nổi lên ào ào và sẽ dồn sương mù về đầu kia thế giới, sẽ mở cho họ con đường sống. Nhưng trên biển vẫn yên tĩnh, cái yên tĩnh bất động, vô vọng đến nỗi trong đầu và trong tai nhức nhối. Và lúc nào cũng khát, khát liên tục bất tận. Thật là kì quái: họ ở giữa đại dương mênh mông mà đành chịu chết khát.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Đến chiều, Mưngun phát ốm. Anh chẳng chuyện trò gì, mắt anh đờ đẫn. Phải rót cho anh ít nước để nhấp cho đỡ khô họng. Nhưng thấy Kirixk không thể rời mắt khỏi cái bồ đài, Organ không cầm lòng được, ông rót cho thằng bé một tí nước, rồi cho cả Emrayin nữa. Nhưng bản thân ông không nhấp lấy một giọt. Lần này, sau khi đặt chiếc thùng với chỗ nước còn lại xuống dưới ghế, ông ngồi không nhúc nhích hồi lâu, nom đặc biệt đăm chiêu và thanh khiết, mải mê với những ý nghĩ cao cả nào không rõ, như thể ông không cảm thấy khát chút nào và không hề biết đến bất cứ sự dày vò nào của thân xác. Ông ngồi ở đuôi thuyền, trầm lặng, điềm nhiên như con chim ưng đậu trên mỏm đá. Ông biết sắp tới cái gì sẽ đến với ông, vì vậy ông thu hết tâm trí, giữ gìn chút sức lực còn lại trước khi làm một việc cuối cùng trong đời ông. Giờ phút này, không có chiếc ống điếu, ông cảm thấy thiếu thốn nhiều lắm. Ông già muốn châm thuốc hút, nhả khói lần cuối cùng, đồng thời ngẫm nghĩ về người Đàn bà Cá của mình…

Nàng bơi lội ở đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?

Ông tự biết mình, ông biết trên ngưỡng cửa của Giới hạn, ông còn được bao nhiêu sức lực và phẩm cách. Điều duy nhất chưa cho ông thực hiện ý định của ông chính là Kirixk: trong mấy ngày nay, thằng bé rất quyến luyến ông và luôn luôn nép bên ông tìm sự che chở và hơi ấm. Ông thương thằng bé. Nhưng vì nó, cần thực hiện cái bước ấy…

Ngày cuối cùng dài đằng đẵng, buồn thảm của cụ tộc trưởng Organ đã kết thúc như vậy.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Ngày đã tàn. Lại bắt đầu một đêm nữa.

Nhưng cả đêm hôm ấy, thời tiết vẫn không có gì thay đổi. Trên biển, sương mù vẫn ngưng đọng trầm trệ. Và bóng tối buổi chiều lại kéo tới, âm u mịt mù, tiếp đó là một đêm dài vô tận, khủng khiếp, không sao chịu đựng nổi. Ước gì nửa đêm gió chợt nổi lên đùng đùng, dù là cuồng phong, dù là bất cứ cái gì, miễn là bầu trời quang đãng và nhìn thấy sao. Nhưng đêm không báo trước điều gì, không hề thấy sóng trên mặt nước, không một hơi gió trong không khí, tất cả đều chết lặng trong cái yên tĩnh bất tận và trong bóng tối bất tận. Chiếc thuyền đơn độc lạc lõng trong bóng tối, với những con người kiệt lực sắp chết đói chết khát, lượn vòng quanh một cách chậm chạp trong sương mù, hoàn toàn mất phương hướng và không tránh khỏi diệt vong…
Kirixk không nhớ nó đã ngủ thiếp đi lúc nào. Nhưng mệt lử vì khát không thể chịu nổi, nó ngủ thiếp đi một lúc lâu. Tưởng chừng như những nỗi dày vò đang ăn tươi nuốt sống nó sẽ kéo dài mãi mãi, không bao giờ hết. Chỉ cần nước uống! Chỉ cần nước uống, không cần gì khác nữa! Cảm giác đói dần dần giảm đi, như cơn đau âm ỉ rút vào bên trong, còn cái khát mỗi lúc một ghê gớm hơn, dữ dội hơn. Không có cách gì từ bỏ nó.

Kirixk nhớ lại, thuở bé có lần nó ốm nặng, nằm bẹp trên giường, mồ hôi nóng ướt đầm, nó mệt quá và khát ghê gớm. Mẹ không rời đầu giường nó lấy một bước, luôn luôn đắp chiếc khăn ẩm vào vầng tráng nóng hầm hập của nó, khóc ngấm ngầm và thì thào cái gì không rõ. Trong cảnh tranh tối tranh sáng, dưới ánh đèn dầu, trong một màn sương lung linh mờ ảo, khuôn mặt lo âu của mẹ cúi xuống gần nó, bố không có nhà, bố đi biển, còn Kirixk muốn được uống nước và muốn bố mau trở về. Nhưng cả hai điều mong muốn đều không toại nguyện. Bố ở xa, còn nước thì mẹ không cho uống. Mẹ bảo rằng nó dứt khoát không được uống nước. Mẹ lấy mảnh giẻ thấm ướt cặp môi khô héo của nó, nhưng chỉ làm cho nó bớt khổ sở trong giây lát. Rồi nó lại khát không sao chịu nổi.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Mẹ dỗ dành nó, năn nỉ nó đừng đòi uống nước, bảo rằng phải gắng nhịn thì bệnh sẽ khỏi.
- Gắng chịu đựng, con yêu quí! – Bà nói. – Đến sáng con sẽ đỡ. Con hãy lẩm nhẩm một mình: “Chuột xanh ơi, cho ta nước uống”. Thế rồi con sẽ dễ chịu hơn cho mà xem. Cầu xin đi, con yêu quí, cầu xin con chuột xanh chạy tới và mang nước đến cho con… Nhưng phải cầu xin khẩn khoản kia…
Đêm hôm ấy, để chống lại cơn khát, nó lẩm nhẩm đọc câu chú, hi vọng rằng con chuột xanh sẽ chạy tới, mang nước đến cho nó. Nó luôn miệng nhắc lại và van vỉ con chuột xanh: “Chuột xanh ơi, cho ta nước! Chuột xanh ơi, cho ta nước!”. Rồi nó mê sảng, vật vã trong cơn sốt nóng và luôn miệng cầu xin! “Chuột xanh ơi, cho ta nước!” Nhưng con chuột mãi vẫn không xuất hiện, còn nó vẫn lẩm nhẩm gọi con chuột, khóc và cầu xin: “Chuột xanh ơi, cho ta nước!”. Cuối cùng con chuột đã chạy tới. Con chuột xanh mát lạnh, khó tóm bắt như hơi gió thoảng trên con suối trong rừng. Nhận ra nó cũng khó, toàn thân nó tuyền một màu xanh lơ, nhẹ bỗng như không khí và bay lượn như con bướm. Con chuột bay lượn, chạm lớp lông mịn mượt vào mặt, vào cổ, vào thân thằng bé, làm cho nó cảm thấy nhẹ nhõm. Dường như con chuột cho thằng bé uống nước, thằng bé uống một lúc lâu, mãi không chán, nhưng nước vẫn dâng lên, sủi réo xung quanh, tràn ngập đầu nó…

Buổi sáng thức dậy, nó cảm thấy tươi vui, nhẹ nhõm, nó đã bình phục, tuy còn rất yếu. Sau đó rất lâu, thằng bé nhớ mãi con chuột xanh tải nước đã chạy đến với nó đêm hôm ấy, khi nó ốm nặng, để cho nó uống nước và chữa cho nó khỏi bệnh…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Bây giờ, khát nước đến héo hắt, suy kiệt đi trong thuyền, nó nhớ tới chuyện ấy. Ước gì con chuột xanh lại xuất hiện thì hay biết mấy! Giờ phút này, buồn nhớ da diết và đau xót xé lòng xé ruột, thằng bé nghĩ tới người mẹ đã gieo vào tâm hồn nó niềm hi vọng về con chuột xanh cho nó uống nước. Lòng nó tràn ngập tình thương khi nhớ tới người mẹ cúi xuống gần nó lúc nó thở hết sức nặng nhọc và khát nước kinh khủng. Khuôn mặt mẹ buồn rầu biết bao và tận tụy biết bao, nom cảm động đến muốn trào nước mắt, bà lo lắng quá chừng, sẵn sàng làm tất cả những gì có thể làm được vì nó, bà nhìn nó bằng cặp mắt vừa cầu khẩn vừa chất chứa một nỗi lo sợ ngấm ngầm. Bây giờ mẹ ra sao, lúc này mẹ đang làm gì? Mẹ buồn khổ, khóc lóc, chờ đợi hết hơi bên bờ biển… Nhưng biển không thể cho biết điều gì. Chẳng ai có thể giúp bà trong cái tai họa như thế. Chỉ có đàn bà và trẻ em hẳn vẫn còn đốt những đống lửa trên các sườn dốc Chó Khoang, nuôi hi vọng cho bà: biết đâu hạnh phúc lại đến bất ngờ, những người đã mất tích ngoài biển đột nhiên xuất hiện ở gần bờ.

Trong lúc đó, mấy người trên thuyền vẫn lượn vòng quanh trong khoảng không đen kịt, để mất dần mất mòn trong bóng tối của sương mù ban đêm những hi vọng cuối cùng mong được thoát nạn. Không, lực lượng quá chênh lệch: bóng tối của vĩnh cửu vốn có từ khi mặt trời chưa xuất hiện trong vũ trụ và bốn con người bị đầy đọa trên con thuyền ọp ẹp… Không có nước uống, không có lương ăn, không có sao chỉ đường ở giữa đại dương…
Chưa bao giờ Kirixk thấy cảnh tượng tối đen ngòm ngòm như thế ở trên đời, và trong những năm ngắn ngủi sống trên đời, chưa bao giờ nó tưởng tượng được cơn khát mà không có nước uống lại có thể làm khổ người ta ghê gớm đến thế. Để cố tự chủ, Kirixk bắt đầu nghĩ tới con chuột xanh giải khát đã có lần cứu nó, cho nó uống nước và chữa nó khỏi ốm…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

“Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!”. Nó bắt đầu nhẩm đọc không biết mệt câu thần chú kì diệu mà mẹ đã dạy nó: “Chuột xanh ơi, cho ta nước uống! Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!”. Tuy phép lạ không xảy ra, nó vẫn tiếp tục nhiệt thành cầu khẩn và gọi con chuột xanh. Bây giờ con chuột xanh trở thành hi vọng và phép thuật của nó để chống lại cái khát:

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!

Tự huyễn hoặc mình, cố dùng cách đó để tạo nên sự khuây lãng, thằng bé lúc thì thiêm thiếp ngủ, lúc thì thức giấc. Giữa hai giấc ngủ, vô tình nó lắng nghe từng mẩu rời rạc cuộc nói chuyện giữa ông Organ và Emrayin. Hai người chuyện trò cái gì không rõ, nói khe khẽ và rất lâu. Đấy là cuộc chuyện trò kì lạ, khó hiểu, ngắt quãng bời những lúc im lặng rất lâu, có những câu nói dở chừng và nghe không rõ. Lời của ông Organ thì Kirixk nghe rõ hơn, vì nó áp sát vào bên sườn ông, - ông già nói một cách khó nhọc, thở hổn hển, nhưng kiên gan khắc phục tiếng khò khè và lọc ọc trong họng, còn bố nói thì nó nghe kém hơn, vì bố ở xa hơn, chỗ mái chèo của ông.
- Con đâu có quyền khuyên bảo ông, nhưng xin ông nghĩ cho kĩ atkưtskhơ ạ. – Emrayin thì thầm bằng giọng nồng nhiệt, dường như có người nào có thể nghe được câu chuyện giữa hai người. – Ông là người trí lực kia mà.
- Ta nghĩ rồi, nghĩ kĩ lắm rồi, như vậy là hơn. – Organ đáp, rõ ràng vẫn giữ ý kiến của mình.
Họ im lặng một lúc, rồi Emrayin nói:
- Tất cả chúng ta cùng trong một con thuyền, chúng ta phải cùng chung số phận.
- Số phận, số phận, - Ông già lầm bầm một cách chua xót. – Số kiếp thì không sao tránh được, ai chẳng biết như vậy, - ông nói, giọng khàn khàn xen lẫn tiếng ho khè, - gọi nó là số phận có nghĩa là ta muốn ưng chịu hay không thì tùy ý. Nếu như chúng ta phải chết thì một người nào có thể tự ý giục giã số phận để những người khác trì hoãn nó lại một thời gian. Anh thử nghĩ xem, ngộ nhỡ sẽ tìm được đường, anh dốc hết sức lực tìm cách trở về, đã nhìn thấy đất, vậy mà lại thiếu mấy ngụm nước để cầm hơi, như thế có phải lẽ không, có đáng bực không?!
Emrayin trả lời lí nhí cái gì không rõ, và hai người đều im lặng.
Kirixk cố tìm cách ngủ đi một lát và vẫn luôn luôn gọi con chuột xanh. Nó cho rằng con chuột sẽ hiện ra khi nó ngủ… Nhưng giấc ngủ không tới.

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

- Này, Mưngun ra sao? – Organ hỏi.
- Vẫn nằm mê mệt, - Emrayin trả lời.
- Vẫn nằm ngủ, anh bảo thế, hả? – Lát sau, ông già lên tiếng, nhắc nhở: = Khi nào cậu ấy tỉnh dậy, anh nói lại với cậu ấy nhé.
- Vâng, thưa atkưtskhơ. – Tiếng Emrayin khi ấy rung lên, ông gắng dặng hắng để dọn giọng. – Con sẽ nói lại không sót lời nào.
- Bảo với nó rằng ta quí trọng nó. Nó là một người đi săn tài ba. Và là con người không đến nỗi tồi. Ta bao giờ cũng quí trọng nó.
Hai người lại im lặng.

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!

Sau đó, Emrayin nói cái gì Kirixk nghe không rõ lắm, và Organ trả lời:
- Không, ta không thể chờ được. Anh không nhìn thấy sao? Ta không còn hơi sức nữa. Con chó khôn tìm chỗ khuất mà chết. Ta cũng vậy. Trước đây ta là con người vĩ đại. Ta biết điều đó. Ta luôn mơ thấy người Đàn bà Cá. Anh không thể hiểu được điều đó… Ta muốn đến đây…
Hai người còn nói chuyện gì không rõ. Kirixk thiu thiu ngủ và vẫn luôn luôn kêu cầu con chuột có tài làm hết khát:

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!

Cuối cùng nó nghe thấy bố nhích lại gần ông Organ và nói:
- Atkưtskhơ, ông nhớ chứ, có lần những thương gia đi xe tuần lộc tới, họ đổi rìu và các thứ khác. Cái người to lớn tóc hung nọ đã nói rằng ở một nước kia có một con người vĩ đại đã đi bộ trên mặt biển. Có những người như thế đấy…
- Vậy thì đó là một người vĩ đại, người vĩ đại nhất trong tất cả những người vĩ đại. – Organ đáp. – Nhưng người vĩ đại nhất của chúng ta là Người đàn bà Cá.
Kirixk đã ngủ, nhưng ý thức nó vẫn còn mang máng thâu nhận được mấy câu:
- Xin ông hãy khoan đã. Ông nghĩ thêm đi một chút…
- Đã đến lúc ta ra đi. Ta sống đủ rồi… Đừng ngăn giữ. Ta không còn sức lực đâu nữa, ta không thể chịu đựng nổi…
- Tối tăm thế này…
- Sá gì…
- Con vẫn chưa nói hết những điều cần nói với ông…
- Lời nói thì không bao giờ hết. Ngay cả sau khi chúng ta quan đời, lời nói cũng không hết.
- Tối tăm thế này.
- Đừng cầm giữ. Ta không chịu nổi đâu, sức lực kiệt rồi. Ta muốn tự mình…
- Tối tăm thế này…
- Các anh còn cầm cự được, ở đây còn ít nước…

Bàn tay ai to rộng, thô cứng sờ soạng chạm vào thằng bé, thận trọng đặt lên đầu nó. Trong giấc ngủ chập chờn, nó hiểu đấy là bàn tay ông Organ. Bàn tay ấm và nặng nằm yên trên đầu nó một lúc, như muốn che chở và ghi nhớ lấy cái đầu nó…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Kirixk nằm mơ thấy nó đi bộ trên biển. Nó đi về phía ắt phải có đất liền, để uống nước cho thỏa cơn khát. Nó bước đi không bị thụt, không chìm. Xung quanh là một cảnh tượng tuyệt diệu, lạ lùng. Biển trong veo, ngời sáng, trải rộng bốn bề suốt trong tầm mắt. Ngoài biển, ngoài nước biển, trên đời không còn gì nữa. Chỉ có biển và chỉ có nước. Nó đi trên mặt nước như đi trên đất rắn chắc. Sóng nhịp nhàng xô tới dưới ánh mặt trời, từ khắp nơi, từ khắp các phía lướt tới. Không tài nào đoán ra được chúng xuất hiện từ đâu và chạy đi đâu.
Nó bước đi trên mặt biển, đơn độc một thân một mình. Thoạt tiên, nó tưởng rằng nó chạy trước Organ, Emrayin và Mưngun để mau chóng tìm được nước uống và lập tức gọi ba người kia. Nhưng rồi nó hiểu rằng ở đây nó chỉ có một mình. Nó gào lên gọi họ, nhưng chẳng ai đáp lại. Không một người, không một âm thanh, không một cái bóng… Nó không biết mấy người kia đi đâu. Và nó cảm thấy khiếp sợ. Nó không thể gào cho họ nghe thấy được. Và chẳng thấy đất đâu cả, phía nào cũng không có. Nó chạy trên biển, thở hồng hộc, hao phí sức lực, nhưng chẳng đến gần được nơi nào cả, mà vẫn ở nguyên một chỗ, cơn khát mỗi lúc một dữ dội hơn, khó chịu đựng hơn. Ngay lúc đó, nó thấy một con chim bay trên đầu. Đấy là vịt Luvrơ. Vịt kêu càng cạc, bay lượn trên biển tìm chỗ làm tổ. Nhưng không nơi nào có lấy một mỏm đất. Xung quanh sóng vỗ ầm ầm, liên tục bất tận. Vịt Luvrơ rên la rền rĩ và bay lượn lung tung.
Vịt Luvrơ! – Kirixk nói với con vịt. – Đất ở đâu, ở phía nào, tôi khát nước!
- Trên đời này vẫn chưa có đất, chưa có ở đâu cả. – Bốn bề chỉ có sóng.
- Thế những người khác đâu rồi? – Thằng bé hỏi về những người đã biến đâu mất.
- Họ không còn nữa, đừng tìm kiếm làm gì, không nơi nào có họ cả. – Vịt Luvrơ trả lời.
Cảm giác cô đơn và sầu muộn không lời nào tả xiết xâm chiếm tâm hồn Kirixk. Nó muốn chạy khỏi nơi này, đến đâu thì đến, nhưng chạy đi đâu mới được chứ, bốn bề chỉ có nước và sóng. Vịt Luvrơ biến mất ở đằng xa, chỉ còn lại cái chấm đen.
- Vịt Luvrơ ơi, đem tôi đi với, đừng bỏ tôi ở lại! Tôi khát lắm! – Thằng bé van nỉ.
Nhưng vịt không đáp lại và lát sau biến mất hẳn trên biển, mải đi tìm mặt đất vẫn còn chưa có ở trên đời. Mặt trời sáng lóa mắt.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Thằng bé thức giấc, nước mắt chan hòa, vẫn còn nức nở, lòng nặng chĩu một nỗi buồn khổ khôn nguôi pha lẫn sợ hãi. Nó chậm chạp mở mắt, cặp mắt khóc sưng húp lên, và nó hiểu rằng nó vừa qua một giấc chiêm bao. Thuyền hơi chòng chành trên sóng. Bóng tối đầy sương mù ngả sang màu sám xịt lởn vởn bao quanh bốn phía. Như vậy là đêm đã qua, buổi sáng sắp đến rồi. Thằng bé cựa mình.

- Atkưtxkhơ, cháu khát nước, cháu vừa nằm mơ. – Nó nói lí nhí và chìa tay về phía ông già Organ. Tay nó không tìm thấy ai cả. Chỗ của ông Organ ở đuôi thuyền trống vắng.
- Atkưtxkhơ! – Kirixk gọi. Chẳng ai đáp lại. Kirixk ngẩng đầu lên và giật mình: - Atkưtxkhơ, atkưtxkhơ, ông ở đâu?
- Đừng la lên thế! – Emrayin lập tức nhích lại gần nó. Ông ôm lấy con trai, ghì chặt nó vào ngực mình. – Đừng la to, atkưtxkhơ không còn nữa! Đừng gọi ông! Ông đến với người Đàn bà Cá rồi.
Nhưng Kirixk không nghe lời:
- Atkưtxkhơ của con đâu? Đâu rồi? Atkưtxkhơ của con đâu?
- Con hãy nghe đây! Đừng khóc! Bình tĩnh lại, Kirixk, ông không còn nữa, - Ông bó tìm cách dỗ dành nó. – Cần nhất là con đừng khóc. Ông dặn bố cho con uống nước. Chúng ta vẫn còn một ít nước. Con nín lặng đi rồi bố sẽ cho con uống nước. Nhưng con đừng khóc. Sương mù sắp tan rồi, khi ấy ta sẽ liệu…
Kirixk không chịu yên, nó thất vọng vùng ra khỏi tay bố. Những cử động đột ngột đó làm thuyền nghiêng hẳn đi. Emrayin không biết làm thế nào.
- Chúng ta sẽ lên đường ngay bây giờ đây. Con xem, chúng ta sẽ lên đường ngay! Này, Mưngun, trở dậy đi, trở dậy đi, tôi bảo mà! Ta đi thôi!...
Mưngun bắt đầu chèo. Thuyền nhẹ nhàng lướt trên mặt nước. Họ lại cho thuyền đi, chẳng rõ đi đâu và để làm gì lang thang trong sương mù dày đặc màu trắng sữa vẫn không ngừng phủ kín cả thế giới.

Họ đón gặp ngày mới như thế. Bây giờ họ còn lại ba người trong thuyền.

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!

Khi Kirixk đã nguôi nguôi đôi chút, Emrayin trở về chỗ cầm lấy tay chèo, bây giờ với bốn mái chèo, họ đi nhanh hơn chút ít, vẫn chẳng rõ đi đâu và đi để làm gì. Còn Kirixk bàng hoàng về việc ông Organ biến mất, vẫn nức nở một cach đau đớn, ngồi buồn thiu ở đuôi thuyền. Bố nó và Mưngun cũng rầu rĩ chẳng có cách gì tự động viên mình, cũng chẳng giúp được gì cho Kirixk. Họ chỉ còn biết cầm lấy mái chèo. Cho thuyền đi, miến là cho thuyền đi. Mặt họ đen ngòm trong sương mù màu trắng. Và trên đầu họ lơ lửng một tai họa chung tàn nhẫn, không sao ngăn chặn được: khát và đói.
Họ im lặng, chẳng nói chẳng rằng. Họ không dám nói. Một lúc sau, Mưngun buông chèo.
- Chia nước đi! – Anh nói với Emrayin bằng giọng ảo não.
Emrayin nghiêng thùng, rót cho mỗi người vài ngụm dính đáy bồ đài. Nước để lâu trong thùng kín có mùi khó chịu và ung ủng. Nhưng bây giờ thứ nước ấy cũng chỉ còn rất ít. Chỉ còn đủ chia nhau hai ba lần nữa là cùng. Chẳng ai được uống đã khát, cũng chẳng ai cảm thấy dễ chịu hơn vì mấy ngụm nước vừa uống.

Và lại bắt đầu sự chờ đợi nặng nề, làm mụ mẫm cả người: thời tiết có thay đổi không? Chẳng ai còn đưa ra một ước đoán nào khơi lên niềm hi vọng, Sức tàn lực kiệt, tự nhiên họ rơi vào trạng thái dửng dưng: cam lòng chờ đợi số phận của mình, cho thuyền đi vòng quanh không mục đích trong sương mù ác hại. Chỉ còn biết cam phận. Sương mù mỗi lúc một trói buộc, đè bẹp ý chí của họ. Một lần nữa, Mưngun văng ra câu chửi tục, thốt lên bằng giọng run run đầy căm hờn:
- Miễn sao sương mù tan đi thì tôi có chết cũng vui lòng! Tôi sẽ tự ý nhảy ra khỏi thuyền, miễn là mắt tôi được thấy mép rìa của thế giới!
Emrayin làm thinh, thậm chí không quay đầu lại. Biết nói gì kia chứ? Bây giờ ông là người nhiều tuổi nhất trong thuyền. Nhưng ông không thể đưa ra phương kế gì khác. Chẳng biết đi về đâu!

Thời gian trôi qua. Bây giờ thuyền tự nó trôi giạt, lúc thì đứng nguyên một chỗ, lúc thì lại bắt đầu trôi.
Mỗi giờ tính mạng họ càng bị đe dọa nhiều hơn: cùng với cái khát không hề dịu đi còn thêm cái đói ghê gớm giết người. Sức lực kiệt dần, rời bỏ thể xác.
Kirixk nằm ở đuôi thuyền, mắt nửa nhắm nửa mở. Đầu nặng chịch, choáng váng, khó thở, chốc chốc lại nổi lên những cơn đau quặn thắt trong cái dạ dày rỗng. Lúc nào cũng khát nước. Khát kinh khủng.

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!

Miệng niệm chú cầu khẩn con chuột xanh cho nước uống, bây giờ thằng bé cố ngủ thiếp đi, bây giờ nó tìm đường giải thoát trong những hoài niệm về cuộc sống mà nó đã bỏ lại ở chân núi Chó Khoang, cái cuộc sống bây giờ không hòng gì có được và trở thành chuyện hoang đường.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

"Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!" – môi nó thì thầm, và đầu óc choáng váng, nó tưởng tượng thấy nó cùng bọn trẻ chơi đùa, từ trên một ngọn đồi cỏ mọc xanh rờn lăn xuống như những súc gỗ. Ôi, cái trò chơi thú vị, tuyệt diệu biết bao! Kirixk là đứa khéo léo và dẻo dai nhất trong trò chơi đó. Phải chạy lên quả đồi dốc và từ trên cao lăn xuống, lăn lông lốc như khúc gỗ đã lột vỏ buông thả trên sườn dốc. Phải khép chặt hai tay vào thân. Lúc đầu phải tự mình cố gắng để khởi động. Lật mình đi một-hai-ba cái, rồi tiếp đó mọi việc tự nó diễn ra, muốn kìm lại cũng không được. Và chính ta cười ầm lên vì thích thú, còn bầu trời nghiêng bên nọ, ngả bên kia, những đám mây quay vòng và loang loáng trong mắt, cây cối quay vòng và đổ rạp, tất cả đều lộn tùng phèo, còn mặt trời trên cao cười đến tắc thở. Xung quanh vang dậy tiếng reo hò và la ré của bọn trẻ! Ta lăn, lăn xuống dưới, quay lộn mỗi lúc một nhanh, và trong lúc đó, thật kì quặc khi thấy lướt qua trước mắt khi thì những khuôn mặt dài thuỗn ra, khi thì những cái chân cong vẹo của những đứa trẻ chạy theo rồi cuối cùng là dừng lại. Úi chà! Tai ù đặc! Đây là lúc quan trọng nhất. Trước khi dứt tiếng đếm – một, hai, ba, - phải kịp thời đứng phắt dậy và không ngã vì chóng mặt. Thường thường, đứa nào cũng ngã khi gắng đứng dậy lần đầu. Thế là cười đến vỡ bụng! Tất cả đều cười, chính mình cũng cười! Muốn đứng vững, nhưng đất trôi đi dưới chân. Vậy mà Kirixk không ngã. Nó đứng vững. Gắng hết sức. Bởi vì Muzơluc bao giờ cũng ở bên cạnh. Trước mặt cô bé, nó không muốn ngã giúi xuống như một kẻ yếu đuối.

Nhưng thú nhất và buồn cười nhất là khi nó cùng với Muzơluc thi nhau lăn xuống dốc. Bọn con gái cũng lăn được. Có điều chúng nhát, thêm nữa đôi khi bím tóc bị quấn vào vật gì. Nhưng cái đó chưa đáng kể. Trong trò chơi vui như thế, thường không tránh khỏi những vết thâm tím.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Khi cùng lăn với Muzơluc, Kirixk cố ý khuỳnh hai tay ra một cách khó nhận thấy, hãm bớt đà lăn để không vượt lên trước cô bé. Hai đứa lăng xuống cùng một lúc trong tiếng hò reo và tiếng cười rộ của bọn trẻ vây xung quanh, cùng một lúc đứng lên trước khi dứt tiếng đếm « ba », và không ai đoán ra niềm hứng khởi nào đã giữ cho Muzơlúc khỏi ngã, đã giúp cô bé đứng vững trên mặt đất. Hai đứa vô tình ôm lấy nhau, như đỡ vào nhau. Muzơlúc cười vui vẻ, cặp môi cô bé thật khêu gợi và lần nào cô bé cũng tìm cách để cho Kirixk đỡ cô, lần nào cô cũng làm ra vẻ như sắp ngã, còn Kirixk phải giúp cô đứng vững, ôm lấy cô bé, để bạn dựa vào mình. Chẳng ai đoán ra lúc ấy đôi trẻ trải qua những phút hạnh phúc chưa từng có và cảm giác yêu đương làm chúng kinh hoảng như thế nào. Trái tim thơ dại của cô bé đập dữ dội dưới tấm áo dài mỏng, chốc chốc cơ thể hai đứa áp vào nhau, và Kirixk cảm thấy tay nó chạm vào đôi vú nhỏ xíu, rắn căng mới nhú, còn cô bé run lên, áp nhanh vào nó, nó thấy đôi mắt bí ẩn của cô ngời sáng, say sưa ngây ngất. Cả thế giới – tất cả những gì có trên mặt đất và trên trời - đều bồng bềnh trôi, quay cuồng cùng với chúng tắm trong tiếng cười và hạnh phúc tràn trề của chúng. Chẳng ai đoán được đó là niềm hạnh phúc kì diệu như thế nào !
Chỉ có một lần, một thằng bé hơn tuổi Kirixk chút ít, một đứa đáng ghét và đáng khinh, đoán ra được, nó như thằng ngố ngã vào Muzơlúc, làm như thể chóng mặt không đủ sức đứng vững. Muzơlúc tránh né, chạy đi, còn nó làm ra vẻ loạng choạng vì chóng mặt, đuổi theo Muzơlúc và ngã vào cô bé. Kirixk đánh nhau với nó, thằng kia to xác hơn Kirixk và mấy lần đánh ngã Kirixk. Nhưng rút cuộc vẫn là trận đấu hoà : Kirixk không chịu thua và không cho Muzơlúc bênh mình. Nhưng chỉ có một lần như thế thôi...
Và còn có những khoảnh khắc sung sướng, khi chơi đã chán, khắp người đầm mồ hôi và nóng bừng bừng, hai đứa chạy đi uống nước suối.

Chuột xanh ơi, cho ta uống nước !
Ơi chuột xanh, cho ta nước uống !

Suối cách đấy không xa. Nó chảy qua rừng và đổ ra chỗ chúng chơi đùa. Nước róc rách trên đá, chảy đi nhưng vẫn giữ được bóng rợp và hơi mát của rừng. Cỏ mọc rậm rì bao quanh suối, tiến sát đến tận dòng nước. Lớp cỏ ở rìa suối ngụp lặn trong nước, thân cọng vươn dài chống lại dòng chảy vui vẻ. Suối thung dung chảy về hướng biển, khi thì lấp lánh một cách linh lợi dưới ánh mặt trời, khi thì chui nhủi dưới mé bờ dốc cheo leo, khi thì lẩn trong những bụi cỏ và miên liễu.

Hai đứa cùng một lúc chạy đến bờ suối, cùng một lúc cúi xuống nước, rẽ cỏ rại ra. Vội không kịp rửa tay và bụm tay vốc nước, chúng uống như những con hươu, thõng đầu xuống nước, vục mặt vào dòng chảy róc rách mơn man dễ chịu. Ôi chao, thú vị biết bao!

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Ơi, chuột xanh, cho ta nước uống!

Chúng nằm bên suối, đầu thõng xuống nước. Vai hai đứa áp sát vào nhau, tay chúng gắn liền vào nhau trong dòng chảy xiết, dường như hai đứa có một đôi tay chung. Chúng hớp nước bằng môi, uống một lúc lại nghỉ lấy hơi, say mê uống thật đã và đùa nghịch, xúc nước trong miệng òng ọc. Chúng không muốn rời khỏi đây, chúng không muốn cất đầu lên khỏi dòng nước trong veo trong đó chúng nhìn rõ hình bóng của chúng, những hình bóng trôi nhanh, không thể nắm bắt được, chúng mỉm cười với những hình bóng méo lệch đến kì cục ấy, mỉm cười với nhau.

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Ơi, chuột xanh, cho ta nước uống!

Còn Muzơlúc không ngẩng mặt lên khỏi dòng suối, liếc cặp mắt lá răm nhìn nó một cách láu lỉnh, và nó nhìn cô bé cũng bằng như thế, mỉm cười với cô bé một cách láu lỉnh cũng như thế. Cô bé lấy vai hích nó, như đẩy nó lui ra, nhưng nó không chịu. Cô bé bèn ngậm nước đầy mồm, phun vào mặt nó. Nó cũng làm như thế : ngậm nước vào miệng càng nhiều hơn và phun vào mặt bạn càng mạnh hơn. Thế là bắt đầu một trò nô nghịch chạy đuổi loạn xạ. Hai đứa đuổi nhau dưới nước, ra sức té nước vào nhau thật nhiều, và ướt từ đầu đến chân, chúng hò hét, cười ha hả chạy lại dưới suối...

Chuột xanh ơi, cho ta nước!

Kirixk đau lòng nhận rõ rằng chuyện đó không bao giờ còn có nữa. Thở mỗi lúc một khó, dạ dày mỗi lúc một quặn đau. Nó khóc khe khẽ và hơi oằn oặi vì đau, đồng thời vẫn kêu cầu con chuột xanh ấy:

Chuột xanh ơi, cho ta nước uống !

Nó cứ nằm như thế, cố đắm mình trong mộng tưởng. Xung quanh vẫn không có gì thay đổi. Màn sương trắng đục vẫn lơ lửng, bất động. Ba người nằm lăn lóc trên thuyền, mỗi người ở chỗ của mình. Và vẫn như trước, họ chẳng biết cái gì đang chờ đợi họ, thế rồi đột nhiên thuyền lắc mạnh và thằng bé nghe thấy tiếng kêu sợ hãi của bố:
-Mưngun! Mưngun! Chú làm gì thế? Dừng lại!
Kirixk ngẩng đầu lên và sửng sốt. Mưngun nhoai người ra ngoài thuyền, dùng bồ đài múc nước biển và uống.
-Đừng làm thế! –Emrayin đâm bổ tới chỗ Mưngun, định giắng lấy cái bồ đài.
Nhưng Mưngun dậm doạ:
-Đừng đến gần, Râu xồm! Tôi giết đấy!
Anh uống thứ nước mặn chát ấy mà người ta khó tưởng tượng nổi là có thể ngậm vào mồm, tưới ướt đẫm quần áo, nước chảy trên ngực và tay áo, anh cố ép mình phải uống, sặc sụa, hai tay run run dốc ngược cái bồ đài. Lúc ấy anh nhăn mặt, nhe răng nom như con thú.
Rồi anh quẳng cái bồ đài xuống đáy thuyền và ngửa người ra sau, ngã vật xuống, thở khò khè, nghẹn thở. Anh cứ nằm như thế, và chẳng có cách gì giúp được anh. Sợ quá, Kirixk co rúm người lại, cảm thấy càng khát hơn và đau như xé trong bụng. Emrayin ủ rũ, lại cầm lấy bơi chèo và cho thuyền đi thong thả trong sương mù. Ông không thể có cách nào khác.


Mưngun khi thì nguôi nguôi, khi thì lại run bần bật như lên cơn kinh phong, thở khò khè, chết khô chết khát. Nhưng, lát sau anh ngẩng đầu lên:
-Nó cháy rừng rực, ruột gan tôi cháy rừng rực!
-Và anh xé áo trước ngực.
-Này, nói đi, phải làm gì bây giờ? Có cách gì giúp chú được? Ở đấy vẫn còn. –Emrayin nghiêng đầu chỉ thùng nước. –Rót cho chú một ít nhé?
-Không, -Mưngun từ chối. –Bây giờ thì không cần. Tôi muốn gắng chịu đến đêm, rồi sau đó làm như atkưtxkhơ đã quá cố của chúng ta, nhưng không ngượng nổi. Thôi thế cũng được. Không thì tôi sẽ làm một việc gì sai trái mất thôi. Tôi sẽ uống ráo cả nước. Bây giờ đời tôi thế là hết, tôi sẽ ra đi. Bây giờ thế là hết... Tự tôi sẽ làm việc ấy, tôi còn đủ sức...

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Giữa biển khơi hoang vu, trong sương mù không bờ bến, không lúc nào tan đi, thật là rùng rợn khi phải nghe những lời của một người tự bắt mình chịu cái chết chậm chạp. Emrayin toan tìm cách gì làm cho người bạn đồng thời là em mình yên tâm, muốn nói với Mưngun câu gì, nhưng anh không muốn nghe, anh vội vã, quyết một lần chấm dứt hẳn mọi đau khổ của minh.
-Đừng nói với tôi, Emrayin, đừng nói gì cả, muộn rồi! –Mưngun lẩm bẩm như người điên. –Tôi tự mình làm việc đó. Tôi sẽ tự mình ra đi. Còn hai người là bố con, các người tự giải quyết lấy. Hai bố con anh tha lỗi cho tôi, nếu như sự tình đến nông nỗi này. Hai người là bố con, hãy ở lại, vẫn còn ít nước... Bây giờ tôi sẽ bước ra ngoài. –Vừa nói Mưngun vừa đứng lên, cúi gập mình, bám lấy thành thuyền. Lảo đảo, cố thu hết sức lực, Mưngun liếc mắt nhìn, nói với Emrayin: -Đừng ngăn cản tôi, Râu xồm. Không nên. Đừng ngăn trở tôi. Vĩnh biệt. Có thể hai bố con anh sẽ thoát nạn. Còn bây giờ tôi... Anh cứ cho thuyền đi ngay nhé... Đi ngay, đừng chờ đợi... Hễ đến gần là tôi lập úp thuyền đấy. Bây giờ chèo đi, Râu xồm, chèo khỏe nữa vào. Nghe đây, tôi sẽ lật thuyền...


Không còn cách nào khác, Emrayin đành chịu nghe theo lời hăm doạ và cầu khẩn của Mưngun. Thuyền đi thẳng tắp, rẽ sương mù trầm lặng và nước trầm lặng. Kirixk oà khóc thảm thiết:
-Aki –Mưngun! Aki –Mưngun! Không nên!
Chính lúc đó, Mưngun kiên quyết nhào ra ngoài thuyền. Thuyền chao hẳn đi, rồi thăng bằng trở lại.
-Đi đi! Đi thật xa đi! –Mưngun gào lên, vùng vẫy trong nước giá băng.
Sương mù lập tức nuốt chửng anh. Tất cả chìm trong im lặng, rồi trong cái im lặng âm vang, tiếng nói lại dội lên lần nữa, tiếng thét của người đang chìm trong nước: Đến đây thì Emrayin không nén nổi nữa.
-Mưngun! Mưngun! – Ông lên tiếng và vừa nức nở vừa cho thuyền quay trở lại.
Thuyền quay mau lẹ, nhưng chẳng còn Mưngun nữa. Mặt nước trống vắng và bằng lặng như không có gì xảy ra. Khó mà định được chỗ một con người vừa chìm nghỉm.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Suốt thời gian còn lại trong ngày, hai bố con quanh quẩn ở đây, chẳng rời đi đâu hết. Lòng trống trải và đau xót không cùng, hai bố con cùng khóc. Lần đầu tiên trong đời Kirixk thấy bố khóc. Trước đây, chuyện đó chưa bao giờ xảy ra với bố nó.
-Bây giờ chỉ có hai bố con ta, -Emrayin lẩm bẩm, lau nước mắt trên bộ râu, và không thể nào trấn tĩnh được. –Mưngun, Mưngun chung thuỷ của ta! –ông vừa thì thầm vừa nức nở...

Ngày đã gần tàn. Họ có cảm giác như thế. Nếu như có mặt trời, nếu như mặt trời dạo trong thinh không trên biển, trên sương mù thì hẳn là lúc này nó đã về ngủ yên ở chỗ của mình. Còn ở đây, dưới màn sương mù dày đặc đang dần dần thẫm lại, tràn đầy bóng tối chạng vạng, một con thuyền đơn độc, lạc lõng, không hay biết gì về thế giới xung quanh đang đi luẩn quẩn trên biển, trong thuyền chỉ còn có hai người: hai bố con.

Trước đó, trước khi tự nhủ rằng buổi tối đã đến rồi, Emrayin rút cuộc đã quyết định rằng lúc này đúng là lúc hai bố con nên uống nước. Ông thấy Kirixk khổ sở đợi đến lúc ấy như thế nào, ông hiểu rằng con trai ông đã khổ công chịu đói chịu khát, cố dằn lòng không thôt lên một tiếng ca thán. Cái chết của Mưngun dường như làm cho họ không nghĩ gì đến nước trong một thời gian dài. Nhưng cái khát dần dần đã giành được phần thắng và bây giờ bùng lên với sức mạnh gấp đôi, tàn nhẫn lấy bù lại quãng thời gian bỗng dưng phải tạm hoãn những đau khổ nó gây ra cho con người.

Hết sức thận trọng, tránh để rớt mất dù chỉ một giọt, Emrayin rót thứ nước thum thủm trước hết cho Kirixk. Thằng bé vồ lấy cái bồ đài và uống một hơi hết phần nước của mình, như kẻ bị ma ám. Rồi Emrayin tự rót nước cho mình và phát hiện ra rằng sau lần uống này, nước chỉ còn dính đáy thùng. Kirixk cũng hiểu điều đó, căn cứ vào độ dốc nghiêng của chiếc thùng trong tay bố. Emrayin chết điếng, sửng sốt trước sự việc ấy, tuy ông vội uống phần nước của mình. Ông trầm ngâm cầm chiếc bồ đài trong tay, bàng hoàng với một ý nghĩ chợt đến, cái ý nghĩ nó làm cho chuyện giải khát không còn ý nghĩa gì nữa.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

-Con cầm lấy này, -Ông đưa chiếc bồ đài cho con trai, tuy rằng không nên làm như thế. Đối với thằng bé, như thế khác nào bị tra tấn : cầm cái bồ đài nước mà không được uống. Rảnh tay, Emrayin đậy nút lại thật chặt và đặt cái thùng đã cạn gần đến đáy về chỗ của nó.
-Con uống đi, -Ông bảo con.
-Thế còn bố ? –Thằng bé ngạc nhiên.
-Bố uống sau. Con đừng băn khoăn gì cả, uống đi. –Ông bố nói một cách điềm tĩnh.
Và không chần chừ, Kirixk lại nốc một hơi thứ nước thum thủm đó. Không hết khát như nó mong muốn, nhưng cũng đỡ được chút ít.
-Thế nào ? –Ông bố hỏi.
-Đỡ hơn một chút ạ. –Thằng bé thì thầm với lòng biết ơn.
-Con đừng sợ. Và nên nhớ, cho dù không có một giọt nước trong miệng, con người vẫn có thể sống được hai ba ngày. Bất kể thế nào cũng đừng sợ gì hết...
-Tại sao bố không uống ? Kirixk ngắt lời bố.
Emrayin bối rối, bất ngờ vì câu hỏi đó. Ông nghĩ một lát, rồi nói gọn lỏn :
-Ừ.
-Thế không ăn thì chịu được bao lâu ? Đã lâu lắm chúng ta chẳng ăn gì cả.
-Cần nhất là nước uống. Nhưng con đừng nghĩ đến chuyện ấy. Tốt hơn hết là ta chèo đi một chút. Bố có chuyện muốn nói với con.

Emrayin đưa mái chèo cót két, và hai bố con cho thuyền đi một cách chậm chạp trên biển, trong sương mù, dường như họ không thể nói chuyện với nhau ở khu vực họ đang có mặt. Ông bố cần tập trung nghị lực. Ông cho rằng như thế ông sẽ dễ tập trung tinh thần hơn, chuẩn bị cho mình đi vào cuộc nói chuyện mà chỉ nghĩ đến thôi cũng đủ đau đớn giá buốt trong lòng. Không phải chỉ có một mình ông chèo thuyền, ông còn bảo cả con ngồi vào cầm chèo. Chẳng có gì cần phải như vậy, cũng như chẳng cần gì phải cho thuyền đi đâu. Thằng bé chầy chật điều khiển cặp bơi chèo đi biển quá to đối với nó. Một mái chèo thì nó còn kham nổi, chứ chèo cả hai mái thì nó chưa đủ lớn để làm như thế. Thêm nữa, ông bố cảm thấy thằng bé đã suy yếu trông thấy, cũng như bản thân ông mỗi giờ một yếu đi. Điều đó buộc ông phải thúc nhanh các biến chuyển. Thời gian trôi đi, thời gian không còn nữa.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Kirixk chẳng nói chẳng rằng và không ngoảnh lại, đưa đẩy một cách hú hoạ đôi mái chèo nặng. Nhưng không phải điều đó dày vò Emrayin. Nhìn con trai từ phía sau lưng, nhìn cái thân hình cong gập ấy, cái thân hình mà bây giờ ông nhận thấy là hãy còn non dại, mảnh dẻ và yếu đuối ấy, ông cắn môi, ông cảm thấy rõ rành là tim ông ứa máu, tràn ngập một luồng sóng đau đớn nóng hổi đập từng nhịp một. Nhưng ông không dám khơi mào câu chuyện, mặc dù không còn lối thoát nào khác...

Dần dần, khả năng nhìn thấy rõ trong màn sương mù giảm hẳn đi, Emrayin vẫn cho thuyền đi, đầu nặng chĩu những suy tư đau đớn, thời gian của ông quả thực còn rất ít. Mặc dù ông vẫn kiên gan, mặc dù thể chất ông vốn rất cường tráng cái khát và đói nhanh chóng ngốn hết sức lực ông. Cần kịp thời chuẩn bị ho con trai tiếp nhận cái mà lúc này ông đã nghiền ngẫm kĩ, cần làm việc đó trong lúc bản thân ông còn trụ được và còn có khả năng biểu lộ ý chí.

Ông hiểu rằng ông sẽ phải thep Organ và Mưngun rời khỏi thuyền, đấy là khả năng duy nhất để nếu không cứu được con trai thì cũng kéo dài được sự sống của nó, tuỳ theo số nước ít ỏi còn lại ở đáy thùng. Ông không thể tự bảo là sương mù sẽ tan đêm nay hay đêm sau, ông cũng hoàn toàn không đoán được rồi đây con trai ông sẽ gặp những chuyện gì, cho dù thời tiết sớm muộn sẽ trở lại sáng sủa, khi ấy, còn lại một mình trên biển, thằng bé sẽ làm cách nào sống còn và thoát nạn. Điều đó không có câu trả lời. Hi vọng duy nhất, rất khó tin, nếu không phải là hoàn toàn hão huyền mà ông cố làm cho mình phải tin, đó là : nếu biển trở lại quang quẻ thì có thể tình cờ gặp được một chiếc thuyền lớn của những người da trắng. Theo lời đồn, ông biết rằng những người da trắng đôi khi xuất hiện ở vùng biển này: họ đi thuyền vượt đại dương ở xa vùng bờ biển của bố con ông, họ đi lo liệu những công việc gì đó của họ, họ từ những nước xa xôi nào không rõ đến những nước xa xôi nào đó. Bản thân ông chưa hề gặp những người đó, nhưng những thương nhân biết mọi chuyện trên đời có kể chuyện về những người đó, và một số thương nhân hình như đã đi trên những cỗ thuyền to như trái núi của những người da trắng. Có điều quả là phép lạ nếu như thời tiết trở nên tốt, nếu những con đường gặp nhau, nếu những người da trắng nhận ra chiếc kayăc nhỏ bé đục bằng thân cây trong đại dương, đấy chỉ là một hi vọng yếu ớt, khó tưởng tượng nổi, hầu như không thể xảy ra, nhưng dẫu sao vẫn là một hi vọng.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Đấy chính là điều Emrayin định thổ lộ với con trước khi lìa bỏ nó. Lại còn phải thuyết phục Kirixk, nghiêm khắc căn dặn nó cứ ở lại trong thuyền cho đến khi hơi thở cuối cùng, chừng nào còn biết suy xét. Nếu như cái chết không tránh khỏi khi đã hết nước uống thì nó phải chết trong thuyền, chứ đừng gieo mình xuống biển như ông Organ, Mưngun và bố nó đã buộc lòng phải làm. Không còn lối thoát nào khác. Phải phục tùng, cam chịu sự tàn bạo của số phận vậy thôi... Nhưng khi nghĩ rằng thằng bé mười một tuổi sẽ ở lại trong thuyền một mình với cả thế giới, trong sương mù kín bưng, giữa biển khơi không bờ bến, chết dần chết mòn vì đói khát, Emrayin sững sờ. Không thể cam lòng chấp nhận điều đó, điều đó vượt quá mọi sức chịu đựng. Khi ấy, ông chợt nảy ra ý nghĩ rằng không thể bỏ mặc con trai ở lại một mình, thà cùng chết với con còn hơn...
Chẳng mấy chốc đã tối hẳn. Trên biển lại là đêm tràn đầy sương mù, tối đen như mực. Nếu như ban ngày, cho thuyền đi lang thang trong sương mù đã là vô nghĩa thì ban đêm việc đó lại càng vô nghĩa hơn. Thuyền chòng chành nhè nhẹ tại chỗ. Vẫn không có dấu hiệu nào chứng tỏ thời tiết sẽ thay đổi. Biển vẫn im lìm, không một hơi thở.
Hai bố con nghỉ đêm dưới đáy thuyền, áp sát vào nhau. Cả hai đều không ngủ. Khổ sở vì đói và khát, mỗi người đều nghĩ về cái chuyện gì đang chờ đợi họ...
Nằm cạnh bố, Kirixk cảm thấy một cách nhạy bén rằng trong mấy ngày qua bố gầy rộc đi như thế nào, người bố tọp đi và suy yếu quá thể. Chỉ còn lại bộ râu vẫn cứng và dẻo như trước. Áp sát vào bố, thầm nuốt nước mắt vì thương bố, đêm hôm ấy thằng bé hiểu được những tình cảm trước kia chưa từng biết : tình quyến luyến ban sơ của con trai đối với bố. Nó không thể diễn tả những tình cảm ấy thành lời –tình cảm ấy náu kín trong tâm hồn, trong máu, trong nhịp tim đập.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Trước kia bao giờ nó cũng tự hào rằng nó giống bố, nó bắt chước bố và mơ ước được như bố, còn bây giờ nó hiểu được rằng bố là chính nó, là sự khởi đầu của nó, còn nó là sự kế tục của bố. Vì thế nó đau lòng và thương bố như thương chính bản thân mình. Nó thành tâm cầu khẩn con chuột xanh mang nước uống đến cho cả hai bố con:

Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống !
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống !

Còn ông bố không nghĩ đến nước uống cho mình nữa, tuy mỗi giờ ông càng khổ sở hơn vì cơn khát không có cách gì làm dịu đi, mỗi lúc một tăng, đã đến lúc sức người không thể chịu đựng nổi. Ruột gan ông bốc lửa, khô quắt đi và bị siết chặt trong một cơn co thắt dữ dội, không thể đẩy lui được. Trong đầu nổi lên tiếng u-u. Bây giờ ông hiểu được những nỗi cực khổ cuối cùng của Mưngun. Tuy nhiên, đấy không phải là điều ông bận tâm. Nghĩ đến nước uống, mong ước được uống thoả thích, bây giờ chuyện ấy đối với ông không còn nghĩa lí gì nữa. Ông có thể chấm dứt những đau khổ không phương giải cứu ấy từ lâu, nếu như không vướng đứa con trai, nếu như ông có thể quyết ý bỏ rơi đứa con trai lúc này đang nép bên sườn ông trong cái đêm cuối cùng tăm tối này. Vì con trai, mặc dù nó không có hi vọng gì sống còn, vì đứa con mà ông che chở đến cùng, chừng nào còn chút ít khả năng, bất chấp mọi hoàn cảnh, miễn sao có cách gì kéo dài sự sống của nó, bây giờ đấy là mục đích cuộc đấu tranh do bản năng và là hi vọng của ông bố, bây giờ ông thấy đó là ý chí và hành động cuối cùng của mình, vì tất cả những lí do ấy, ông phải mau mau rời khỏi thuyền. Nhưng chính vì con trai mà ông chưa dám quyết, chưa dám bỏ mặc nó cho số phận định đoạt. Nhưng trì hoãn, kéo dài thêm nữa cũng nguy hiểm: chút sức lực cuối cùng cần thiết để lấy can đảm đang mất dần...

Thời gian sống của người bố đã hết rồi...

Bằng cách nào, dùng lời lẽ gì giảng giải cho con trai bây giờ? Nói thế nào để nó hiểu rằng ông rời bỏ nó chính là vì nó?

Thời gian sống của người bố hết rồi...

-Bố ơi ! –Kirixk bỗng thì thầm, dường như đoán được ý nghĩ của bố, và nó càng áp sát hơn vào bố, cầu khẩn con chuột xanh của mình :

Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống !
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống !

Emrayin nghiến răng, rên lên vì đau xót và không dám nói gì. Trong ý nghĩ, ông vĩnh biệt con trai, và từ biệt càng lâu thì việc thực hiện bước cuối cùng đó càng khó khăn, đau khổ. Đêm hôm ấy ông hiểu rằng tất cả cuộc đời trước đó của ông chỉ là khúc mở đầu cho đem nay của ông. Ông ra đời và chết chính là để bằng tất cả nỗ lực của mình, cho đến giọt cuối cùng, tiếp tục sống trong con trai .

Ông nghĩ đến điều ấy trong lúc này, khi thầm vĩnh biệt con, Emrayin khám phá ra cho mình một điều mới lạ : suốt đời ông là con người như hiện nay là để cho đến hơi thở cuối cùng vẫn tiếp tục sống trong con trai. Nếu trước đây ông không nghĩ đến điều ấy thì chỉ vì không có duyên cớ để nghĩ đến.
Đến đây, ông chợt nhớ rằng trước kia cũng có những lần ý nghĩ đó thoáng hiện trong ý thức như tia chớp trên bầu trời. Ông nhớ ra và bây giờ ông hiểu cái việc đã xảy ra với ông một lần khi ông cùng với Mưngun- giờ đây không còn nữa –và mấy người khác hà một cây gỗ lớn trong rừng. Cây gỗ đổ, và tình cờ làm sao, lúc ấy ông lại ở đúng phía cây gỗ khổng lồ đổ xuống, đè nát mọi vật xung quanh. Mọi người đồng thanh la lên :

-Cẩn thận !

Emrayin đờ người ra vì bất ngờ, nhưng muộn rồi: tiếng gãy răng rắc, tiếng rầm rầm của vòm lá tơi tả, cái cây làm nghiêng đổ bầu trời, phá vỡ một mảng trần xanh của rừng ở trên cao, chậm chạp và tàn nhẫn đổ vào ông. Giây lát ấy, -mấy giây có thể đếm được, ở ngưỡng cửa của cái chết không sao tránh khỏi, -bấy giờ Kirixk còn bé tí và là đứa con duy nhất, Pxunk chưa ra đời, -ông chỉ nghĩ đến một điều, ngoài ra không kịp nghĩ gì khác. Ông chỉ nghĩ rằng con trai ông sẽ là hiện thân của ông sau khi ông qua đời. Cái cây đổ rầm một tiếng ghê rợn cạnh ông, chùm lên ông một làn sóng của lá và bụi. Mọi người reo lên nhẹ nhõm. Emrayin còn sống, còn sống và lành lặn !

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Bây giờ, nhớ lại chuyện ấy, ông hiểu rằng chính sự ra đời của con trai đã làm cho ông trở thành ông như hiện nay, và trong đời, ông chưa hề cảm thấy cái gì tốt đẹp hơn và mãnh liệt hơn tình cảm của người bố. Vì lẽ đó, ông biết ơn các con, trước hết là con trai, Kirixk. Emravin muốn nói với Kirixk điều đó, nhưng rồi ông lại không nói, không muốn làm cho con lo lắng. Hiện giờ thằng bé đã khốn khổ lắm rồi...

Thời gian sống của người bố đã hết...

Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống!...
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống!...

Thời gian sống của người bố đã hết...

Cũng còn vài ba kỉ niệm thân thiết mà ông đau lòng khi phải lìa bỏ chúng. Và ông không muốn đi sang thế giới bên kia mà không ôn lại những kỉ niệm ấy, tuy thời gian gấp lắm rồi. Bây giờ ông từ biệt những kỉ niệm, song vẫn luôn luôn nhớ rằng đã đến lúc phải rời khỏi thuyền...
Ông yêu vợ ngay từ những ngày đầu. Thật lạ lùng, lúc đi biển, ông nghĩ tới những điều hệt như những gì vợ ông nghĩ tới ở nhà. Sự thể như thế ngay từ những ngày đầu tiên. Vợ ông biết ông nghĩ gì, cũng như ông biết những ý nghĩ của vợ... Sự thần giao cách cảm ấy là bí mật của họ, là hạnh phúc của sự gắn bó mật thiết không ai biết được...
Khi Kirixk ra đời, nhưng đã có những dấu hiệu đầu tiên có thể được xác nhận hay không, lúc trở về ông nói ngay với vợ:
-Chúng ta sẽ có một đứa con trai phải không ?
-Khẽ chứ, kinrư nghe thấy đấy! –Bà vợ sợ hãi, mắt bà chứa chan niềm vui sướng. –Làm sao mình biết được?
-Hôm nay mình nghĩ đến chuyện ấy. Mình hết sức mong muốn như vậy.
-Thế còn mình ?
-Mình thừa rõ là tôi biết mình nghĩ gì, tôi cũng nghĩ về chuyện ấy.
-Tôi nghĩ đến chuyện ấy là bởi mình cũng nghĩ như thế và mình hết sức mong mỏi...

Sự việc xảy ra đúng như thế. Linh cảm của họ đã thành sự thực. Kirixk chưa ra đời, nhưng chẳng bao lâu nó sẽ chào đời. Thời hạn đó dần dần tới gần. Trong những ngày ấy, bà vợ mặc chiếc quần da cũ kĩ vá chằng vá đụp của ông. Bà bảo là để cho có hơi chồng khi ông ra biển, không thì đứa bé sắp chào đời sẽ chậm lớn. Trong những ngày ấy, người vợ mặc chiếc quần da cũ của ông là người đàn bà đẹp nhất và đáng thèm ước nhất. Người đẹp nhất và đáng thèm nhất !