Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Thuyền vẫn đi, nhấp nhô trên sóng. Xung quanh vẫn là biển loăn xoăn như lông cừu, lấp lánh trong sự sôi sủi nhè nhẹ của những con sóng. Mấy người Nivkhơ dự tính là đến giữa trưa, muộn lắm là đến cuối ngày họ sẽ đến được hòn đảo đầu tiên (đấy là đảo Vú nhỏ, gần nhất trong nhóm đảo Ba vú) và nếu gặp cơ hội thì bắt đầu săn luôn. Rồi trước khi trời tối thì lên đường đến đảo thứ hai –đảo Vú nhỡ -và nghỉ đêm tại đấy, vì ở đấy có một chỗ khuất thuận tiện để neo thuyền.
Rồi sáng tinh mơ lại ra biển. Nếu lúc chiều gặp may, hạ được liền ba con báo biển thì buổi sáng có thể lên đượng trở về ngay không chút chậm trễ. Nhưng dù thế nào cũng phải trở về trong nửa đầu của ngày, không muộn hơn lúc mặt trời đã lên cao hơn hai cây phong. Điều ai nấy đều biết là nên rời khỏi biển càng sớm càng tốt.

Tất cả những điều đó ông già Organ đã nhìn trước cả rồi, mọi việc ông đều đã trù liệu. Thêm nữa, đây không phải là lần đầu tiên hai người bộ hạ của ông –Emrayin va Mưngun, -đến đảo Ba vú. Chính họ biết rất rõ những gì cần thiết. Cần nhất là thời tiết ổn định và kịp thời phát hiện ra thú ở chỗ nó lên cạn. Đó là cái chính, còn mọi việc khác thì phải biết cách giải quyết cho tốt, ở đây mỗi người phải chịu trách nhiệm về phần của mình.

Ông già Organ đi biển không phải chỉ vì cần thiết, do nhu cầu thôi thúc (đã đành là không có những thứ kiếm được ở trên biển thì không sống nổi), nhưng còn là vì biển lôi cuốn ông. Chân trời xa xăm của biển gợi cho ông già những suy nghĩ thiết tha. Ông có những ý nghĩ riêng thầm kín. Ở biển không có cái gì ngăn cản ông đắm mình trong những suy nghĩ đó, bởi vì tất cả những gì mà ở trên cạn, giữa những lo âu hàng ngày, ông không có thời giờ nghĩ ngợi thì ở biển những cái đó lại đến với ông: ở đây không có cái gì làm ông già Organ sao lãng những ý nghĩ trọng đại của mình. Ở đây ông cảm thấy mình gắn bó thân thiết với Biển và Trời.

Ông hiểu rằng trước cái bất tận của không gian, con người ở trong thuyền chẳng là cái gì cả. Nhưng con người suy nghĩ và nhờ vậy mà vươn tới cái hùng vĩ của Biển và Trời, nhờ vậy mà tự khẳng định mình trước những lực lượng thiên nhiên vĩnh cửu, nhờ vậy mà sánh được với độ sâu và tầm vóc cao của thế giới. Chính bởi thế, chừng nào con người còn sống, thì về tinh thần, nó còn hùng mạnh như biển, bất tận như bầu trời, vì tư tưởng của nó không có giới hạn. Khi con người chết, một người nào khác sẽ suy nghĩ tiếp, khởi đầu từ những gì người trước đã nghĩ tới và tiếp tục đi xa hơn, và người sau lại đi xa hơn, cứ thế không cùng…Cảm thức đó đem lại cho ông già một lạc thú cay đắng về sự điều hoà cái không thể điều hoà được.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Ông hiểu rằng cái chết không sao tránh khỏi, rằng giới hạn của đời ông không còn xa lắm, ông hiểu rằng chết là hết, nhưng không hiểu sao ông vẫn hi vọng rằng cái thầmkín và thiết tha nhất mà ông mang nặng trong lòng – những giấc mơ chiêm bao vĩ đại về Người Đàn bà Cá sẽ không mất đi, sẽ ở lại với ông cả sau khi ông chết. Ông không thể thổ lộ những giấc mơ của ông với người khác, -mộng mị không thể kể lại được, vì thế ông cho rằng những giấc mơ đó không thể biến mất không để lại vết tích gì…Không thể thế được. Người Đàn bà Cá bất tử, vì vậy những giấc mơ về nàng cũng bất tử.

Ông thường suy nghĩ lao lung về chuyện đó trong lúc đi biển. Ông im lặng rất lâu, đắm mình trong suy nghĩ, không tham gia vào bất cứ cuộc trò chuyện nào với những người cùng đi. Nhìn ra biển, nói với một người nào không rõ, ông chỉ cầu xin có một điều: để lại cho ông những giấc mơ về Người Đàn bà Cá vĩ đại. Chẳng lẽ những giấc mộng lại không thể cùng con người sang thế giới bên kia để con người mộng thấy những cái đó mãi mãi, đến muôn đời ư? Không tìm được câu trả lời, ông suy nghĩ một cách khổ sở, cố thuyết phục mình rằng sự thể sẽ như thế, những giấc mộng sẽ còn lại với ông…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

…Ngày xửa ngày xưa, đã lâu lắm rồi, vào cái thời không ai còn nhớ đến nữa, có ba anh em nhà kia sống trên bờ biển gần núi Chó Khoang. Người anh cả có tài chạy cực nhanh, rất linh lợi, làm gì và đi đâu cũng kịp thời: anh ta lấy con gái một người có nhiều hươu, làm chủ những đàn hươu, chuyển vào ở đài nguyên rồi biệt tăm. Chàng út là tay theo dò vết chân thú và là tay thiện xạ. Anh ta cũng lập gia đình, lấy cô gái con của những người sống trong rừng, rồi anh ta vào ở rừng taiga. Người thứ hai sinh ra đã thọt, anh ta thật không may, anh ta thức khuya dậy sớm, nhưng chẳng nước non gì: anh ta không thể đuổi theo hươu được, không thể theo dò thú được. Trong vùng không ai gả con gái cho anh, anh em anh bỏ rơi anh, anh ở lại một mình trên bờ biển xanh. Anh câu cá kiếm sống cho qua ngày. Câu cá thì có kiếm được bao nhiêu, điều ấy ai cũng biết…

Một lần, anh chàng thọt chân khốn khổ ngồi trong thuyền của mình, quăng dây câu xuống biển, bỗng nhiên anh cảm thấy cần câu rung mạnh trong tay. Anh mừng rỡ, cá cắn câu rồi! Anh bắt đầu lôi con cá lên, kéo nó mỗi lúc đến gần thuyền hơn.

Anh nhìn, chao ôi là kì lạ! Con cá có hình dạng một người đàn bà! Nó vùng vẫy, quẫy lộn trong nước, muốn thoát thân. Một nhan sắc chưa từng thấy: thân thể mũm mĩm, óng ánh bạc như đá sỏi dưới sông trong đêm trăng, ngực trắng muốt với những nuốm vú thẫm màu rắn căng như quả thông, mắt bắn ra tia lửa màu lá mạ. Anh đỡ người Đàn bà Cá lên khỏi mặt nước, xốc nách nàng, nàng liền ôm chầm ngay lấy anh và hai người cùng nằm xuống thuyền. Hạnh phúc lớn lao bất ngờ quá khiến anh chàng thọt choáng váng. Anh không còn nhớ cái gì đã xảy đến với anh và anh tưởng như con thuyền vút lên tận trời xanh. Biển chao đảo dâng lên đến tận trời, trời chao đảo sa xuống biển. Rồi tất cả im ả như sau trận bão. Đến đấy, người Đàn bà Cá nhảy ra khỏi thuyền và bơi đi. Anh chàng thọt lao theo, gọi nàng, van vỉ nàng trở lại, nhưng nàng không đáp, biến mất trong lòng sâu của biển.
Đấy là sự việc kì lạ đã xảy ra với người anh thứ hai thọt chân, đơn độc, bị mọi người ruồng bỏ trên bờ biển. Người Đàn bà Cá đã bơi đi và không bao giờ xuất hiện nữa. Từ hôm ấy, người anh thọt nhớ nhung, buồn tiếc khôn nguôi. Từ hôm ấy, ngày ngày và đêm đêm anh vừa khóc vừa đi lang thang trên bờ biển và luôn luôn gọi người Đàn bà Cá, cầu khẩn và van vỉ nàng hiện ra dù là từ xa.
Nước triều lên, anh đi và hát:

Nàng bơi lội ở đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?
Nước triều xuống anh đi và hát:
Nàng bơi lội ở đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?
Đêm trăng anh đi và hát:
Biển ơi, ngươi là nỗi buồn của ta
Sóng ơi, ngươi là nước mắt của ta
Đêm tối mịt mù, anh đi và hát:
Đất ơi, ngươi là cái đầu cô đơn của ta!
Nàng bơi lội ở đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?

Nước triều lên, anh đi và hát, nước triều xuống, anh đi và hát…

Trong lúc đó, mùa đông đã qua, tiếp đến mùa xuân cũng đã qua, và một lần vào mùa hè, người anh thọt khốn khổ đi lang thang trên bờ biển, lội trong sóng vỗ bờ ngập đến đầu gối và luôn luôn nhìn ra biển xem có vẻ thấy người Đàn bà Cá xuất hiện không, và anh luôn luôn gọi nàng, hi vọng đột nhiên làng sẽ lên tiếng. Bất chợt, anh nghe thấy dường như trên bãi bồi có tiếng trẻ khóc. Dường như có đứa trẻ sơ sinh đang khóc hết hơi. Anh chạy đến xem và không tin ở mắt mình nữa: đứa hài nhi trần trụi ngồi trên bãi cát ngay sát mặt nước, sóng khi thì chùm lên nó, khi thì rút đi, còn nó vừa khóc vừa nói to: “Ai là bố tôi? Bố tôi đâu?”. Người anh thọt càng ngạc nhiên hơn, anh không biết làm thế nào, tội nghiệpanh chàng. Đứa bé nhìn thấy anh và nói: “Bố của con đây rồi! Bố ơi, cho con về với bố, con là con trai của bố đây mà!”.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Phải, đã xảy ra câu chuyện kì lạ như thế đấy! Anh bế con trai mình lên, đem nó về nhà.
Thằng bé lớn nhanh như thổi. Nó bắt đầu đi biển. Nó nổi tiếng là người đi săn can đảm và cường tráng. Nó sinh ra gặp vận: quăng lưới thì lưới đầy cá, bắn tên thì tên xuyên suốt qua người thú biển. Tiếng tăm chàng vang xa, vượt qua rừng qua núi. Người ta trân trọng gả cho chàng một cô gái thuộc một bộ lạc sinh sống trong rừng. Vợ chồng họ sinh được nhiều con, từ đó dòng giống người Đàn bà Cá sinh sôi nảy nở mãi.

Từ đó, trong những ngày hội hè, người ta có bài ca:

Người bơi lội ở đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?
Cái bụng nóng ấm của người thai nghén cuộc sống.
Cái bụng nóng ấm của Người sinh ra chúng con trên bờ biển,
Cái bụng nóng ấm của Người là nơi yên ấm nhất trên đời.
Người bơi lội ở đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?
Đôi vú trắng muốt của người như những đầu hải báo.
Đôi vú trắng muốt của người đã nuôi chúng con trên bờ biển.
Người bơi lội ở đâu, người Đàn bà Ca vĩ đại?
Người đàn ông cường tráng nhất bơi đến với Người
Để cái bụng của Người khai hoa
Để dòng giống của Người sinh sôi nảy nở trên trái đất



Giấc mộng ấy dần dần nhập vào tâm trí ông, như nước triều dâng lên từ đáy sâu đại dương, không gì ngăn lại được, và trong một thời gian làm cho đất đai, cây cỏ, các đụn cát ven bờ chìm ngập trong bóng tối hư ảo mê hồn của vương quốc dưới nước.

Lần nào giấc mộng ấy cũng để lại cho ông già Organ một cảm giác bàng hoàng còn lưu lại rất lâu. Ông tin vào giấc mộng ấy đến nỗi ông không kể lại với ai, với bất cứ người nào trên đời về cuộc gặp gỡ đó của mình với người Đàn bà Cá, cũng như ông sẽ không kể với bất kì ai về những câu chuyện tương tự xảy ra trong cuộc sống bình thường.

Phải, đấy là giấc mộng quen thuộc thường đến với ông già, đem lại cho ông cả niềm hoan lạc, cả nỗi buồn cũng như những đau khổ siêu phàm về tinh thần . Giấc mơ ấy có một chút tính chất kì lạ: lần nào nó cũng làm Organ sửng sốt về tính bất tận của thực chất của nó cũng như những ám chỉ có rất nhiều ý nghĩa chứa đựng trong những biến hoá không thể tưởng tượng nổi và những cái kì quặc của giấc mơ. Trong khi ngẫm nghĩ về điều đó, cố đoán ra cái bí mật nhất trong những bí mật –mối liên hệ vĩnh viễn không nắm bắt được, luôn luôn thay đổi thay giữa mộng mị và đời sống sinh động, mối liên hệ vĩnh viễn dày vò con người vì sự bí ẩn và những điềm triệu huyền bí của nó, -Organ bắt gặp mình có ý nghĩ rằng mặc dù tinh thần hết sức bối rối, bao giờ ông cũng khao khát những giấc mộng ấy trở lại, và lòng buồn da diêt, bao giờ ông cũng khao khát gặp người Đàn bà Cá vĩ đại…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Ông gặp người đàn bà ấy ở biển. Để chờ đợi người đàn bà ấy xuất hiện, ông ra bờ biển, và trong lúc chờ đợi, ông đi trên bãi cát hoang vắng ven biển, cát không lưu lại dấu chân, nhưng giữ lại những bóng tối đen sẫm, vì ánh sáng mặt trời đã tắt, mặt trời đã đi ngủ. Bóng tối đó trải trên mặt đất như tuyết đen, ông bước đi mà trong lòng đau khổ, chứa chan một nỗi buồn xé ruột, quá sức chịu đựng của con người. Nỗi đau của tình yêu, nỗi đau của những ham muốn và hi vọng tràn ngập lòng ông, nhưng biển vẫn vắng lặng và dửng dưng. Không có gió, không một âm thanh, không một tiếng sột soạt trong thế giới câm lặng căng thẳng này của sự cô đơn. Ông chờ đợi, nhìn chằm chằm ra biển, chờ đợi phép lạ, chờ đợi người đàn bà ấy hiện ra.

Những làn sóng không tiếng động dồn bọt trắng của sóng nhào lên không tiếng động, làm thành một đường viền dọc con đường ông đi, điều đó khiến ông cảm thấy lòng nặng chĩu. Trên đầu ông, những con hải âu câm tiếng bay lượn êm ru, như những bông tuyết khổng lồ đang trù trừ do dự. Trong không gian câm điếc này, ông bứt rứt không yên, ông cảm thấy vảng vất trong người, và chờ đợi càng lâu, nỗi nhớ nhung người đàn bà ấy, nỗi nhớ nhung day dứt, không sao nguôi đi được lại càng buốt nhói và dày vò hơn, ngay trong giấc ngủ ông cũng hiểu rằng ông sẽ khổ sở, ông sẽ chết trong sự trống rỗng cô đơn nếu ông không gặp nàng, nếu nàng không xuất hiện. Thế là ông bèn gào lên gọi nàng. Nhưng ông không nghe ra tiếng nói của mình, vì tiếng nói không có nữa, vì mọi âm thanh đều thiếu vắng trong giấc mơ kì dị ấy. Còn biển vẫn im lặng. Chỉ có hơi thở nặng nhọc của chính ông, hơi thở vang to không thể tưởng tượng được và đưt quãng, và tiếng đập không ngừng của trái tim ông vang dữ dội trong thái dương, chỉ có những âm thanh ấy vẫn theo riết ông. Chúng làm ông phát cáu. Ông không biết làm thế nào giải thoát khỏi chính mình. Ông chờ người Đàn bà Cá, cuồng dại và say mê như người chết đuối trông chờ hi vọng cuối cùng được cứu thoát. Ông biết, chỉ có nàng, người Đàn bà Cá là có thể đem lại hạnh phúc cho ông, ông biết, và ông rán sức chờ đợi.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Khi rút cuộc người đàn bà ấy vùn vụt ngoi lên mặt nước, khi nàng bơi về phía ông, mắt nhìn ông không dứt, gương mặt mờ nhoà thấp thoáng giữa các làn sóng thì sự câm lặng của thế giới đổ ụp như một vụ sụt lở. Ông reo hò hoan hỉ, đón chào sự trở lại của các âm thanh; tiếng gầm thét lại dậy lên của sóng nhào, tiếng gió và tiếng ồn ào của hải âu bay trên đầu. Ông reo hò hoan hỉ nhảy bổ xuống biển và bơi về phía nàng, ông biến thành một sinh vật bơi nhanh như cá vòi.

Còn người Đàn bà Cá chờ ông, lượn những vòng tròn vũ bão, vọt lên khỏi mặt nước trong giây lát, và toàn thân quẫy động, lơ lửng trên không trong những chặng nhảy dài, những lúc ấy nàng phơi ra lồ lộ da thịt mơn mởn của thân thể như một người đàn bà bình thường có cặp đùi đẹp bỗng nhiên thấy mình ở giữa biển.
Ông bơi tới với nàng, và hai người bơi ra đại dương.
Họ bơi cạnh nhau, vai kề vai, chạm nhẹ vào nhau trong cái chuyển động mãnh liệt, mỗi lúc một nhanh. Chính vì cái đó mà ông héo hắt quằn quại trong nỗi nhớ nhung, trong cô đơn thầm lặng.

Bây giờ hai người sóng đôi với nhau. Mạnh mẽ và mau lẹ không thể tưởng được, họ lao vùn vụt vào khoảng xa lấp lánh của đại dương ban đêm, cái đại dương đang toả ra từ đáy sâu của nó một vầng hào quang dị thường ngời sáng trên cái vạch chập chờn của đường chân trời. Họ lao nhanh về phía ấy, phía chân trời khó nắm bắt, dùng thân mình mở đường xuyên qua ngọn những con sóng ngầu bọt không ngớt chồm tới đón đầu họ, họ lao nhanh trên những đợt sóng bất tận, lúc thì lướt lên cao, lúc thì trượt xuống dưới, bị cuốn theo khí thế của đà bay hân hoan, lúc thì lướt xuống dưới, từ lớp sóng này đến lớp sóng khác, hết đợt này đến đợt khác. Kèm theo bên cạnh họ, bám riết lấy họ, vầng trăng vàng rượi trải dài ra, vội vã chạy trên sóng như một vệt sáng nhảy nhót hắt ra từ một tấm gương. Chỉ có vầng trăng và chỉ có hai người – ông và người Đàn bà Cá, - chỉ có hai người ngự trị trong khoảng mênh mông vô bờ bến này của đại dương, chỉ có hai người và đại dương! Đấy là tột đỉnh hạnh phúc của họ, đấy là trạng thái say sưa của tự do, đấy là niềm hoan lạc của cuộc gặp gỡ giữa họ…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Họ lướt đi vùn vụt, không ngừng nghỉ và mãnh liệt, bị thôi thúc bởi niềm ham muốn không sao kiềm chế được: mau mau đến một chỗ dành riêng cho họ trên thế giânnỳ, ở đấy, bừng bừng dục vọng, rút cuộc hai người sẽ hiến thân cho nhau để trong một khoảng khắc chớp nhoáng được nếm biết tất cả niềm hoan lạc và nỗi chua sót của sự khởi đầu và kết thúc của sự sống…
Họ cứ thế bơi đi, nhanh như tên bắn, cuồng nhiệt, hi vọng mau chóng được thoả lòng mong muốn.
Họ bơi càng nhanh thì sự rộn rực ghê gớm của xác thịt càng bừng lên dữ dội trong cơ thể họ. Họ bơi không biết mệt, dồn sức lao về phía trước, như con cái hồi mang đến chỗ đẻ trứng tất cả sinh lực của nó, cho đến giọt duy nhất cuối cùng, không còn chắt ép giọt nào được nữa. Ông bơi đi, sẵn lòng chết vì tình yêu. Còn người Đàn bà Cá lôi cuốn ông đi mỗi lúc một xa vào giữa lòng đại dương, tiếp tục lướt bay trên sóng trong đám mây bụi nước và trong ánh hào quang ngũ sắc, khiến Organ mê mẩn vì ánh sáng ngọc trai ấm áp, vì sự cuồng nghiệt và mềm dẻo của tấm thân người đàn bà. Ông ngợp thở trước vẻ đẹp hoàn mỹ của nàng, vẻ đẹp tắm trong ánh xanh lơ và trắng ngần của những luồng nước xoáy.
Họ không nói năng gì cả, chỉ nhìn nhau không dứt, cố nhận rõ nét mặt mờ nhoà của nhau trong những luồng nước và những làn bụi nước, và họ không ngừng lao nhanh trong đại dương, mỗi lúc một nôn nóng mong chờ cái địa điểm và cái giờ mà số phận định sẵn cho họ…

Nhưng họ không bao giờ đến được chỗ đó,cái giờ ấy không bao giờ đến với họ…

Trong hầu hết trường hợp, những giấc mơ của ông không đưa đến kết quả nào cả: nó đứt quãng đột ngột, tan biến như khói. Khi ấy ông băn khoăn ngơ ngẩn. Ông buồn rầu thực sự và sau đó rất lâu, ông cứ nhớ tiếc, vấn vương một cảm giác không thoả mãn, dở dang. Đôi khi, một thời gian sau, ông nhớ lại từ đầu tất cả mọi chi tiết và bắt đầu suy nghĩ nghiêm chỉnh về việc tất cả câu chuyện đó có ý nghĩa gì và sẽ dẫn tới đâu, bởi vì trong thâm tâm ông tin rằng tất cả những gì ông mơ thấy có giá trị lớn lao hơn là một giấc mơ. Giấc mơ bình thường nếu ta có nhớ đến thì chẳng bao lâu cũng quên bẵng đi. Cái chuyện không đâu như thế có thể làm ta nhức đầu, thiếu gì cái người ta mơ thấy trong chiêm bao. Còn người Đàn bà Cá thì Organ không bao giờ quên, ông nghĩ ngợi về nàng như một cái gì đã và hiện có trong cuộc sống. Có lẽ bởi thế lần nào ông già cũng thành thật đau khổ, coi cuộc gặp gỡ và chia li đột ngột của mình với người Đàn bà Cá trong chiêm bao như một việc có thực.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Nhưng ông bị dày vò nhiều nhất khi giấc chiêm bao kết thúc bi thảm. Những lần như thế ông buồn phiền, hết sức thất vọng và đau sót vì không tìm được cách giải thích cái kết cục bí ẩn của giấc mơ.

Ông mơ thấy hai người sắp bơi tới cái chỗ họ thiết tha mong mỏi, ở đằng xa kia đã hiện lên một dải bờ nào không rõ. Đấy là bến bờ của tình yêu: họ hướng về nơi ấy, rán hết sức bơi thật gấp, bị thôi thúc bởi một ham muốn điên dại – mau mau đến cái bờ đó để có thể hiến thân cho nhau. Đã đến gần bờ lắm rồi, bỗng nhiên họ đâm sầm vào đáy cát của một quãng nước nông chưa đến đầu gối, và chuyến bơi chấm dứt ở đấy. Organ chợt nhớ ra, ngoảnh lại nhìn: người Đàn bà Cá dãy dụa oằn oại trong chỗ nước cạn, cố tìm cách thoát ra khỏi sự giam hãm của cái bãi bồi quỉ quyệt, nhưng vô ích. Organ toát mồ hôi lạnh, đâm bổ tới giúp nàng. Nhưng thời gian trôi qua như vô tận mà ông vẫn bị sa lầy trong cái đáy bùn hút chặt như đầm lầy, ông lê đi bằng đầu gối, kéo theo đôi chân mềm nhũn, không chịu tuân theo ông, cứ như không phải chân của ông. Người Đàn bà Cá ở ngay bên cạnh, với tay chỉ chút xíu nữa là tới, nhưng vượt qua khoảng cách ấy thật là khổ ải, ông nghẹt thở, sặc sụa, thụt trong cái đáy lầy, vướng víu trong đám rong dính nhớp. Nhưng ông càng khổ tâm hơn khi nhìn thấy người Đàn bà Cá mĩ lệ của ông bị mắc cạn ở chỗ nước nông, quằn quại, vùng vẫy. Cuối cùng, khi ông tới được chỗ người Đàn bà Cá, và đầu óc choáng váng lảo đảo đi về phía bờ, ôm ghì nàng vào ngực mình thì ông nghe thấy rõ mồn một tim người Đàn bà Cá đập hoảng loạn tưởng như sắp vỡ tan ra thành từng mảnh, dường như đó là con chim trúng thương đã bị bắt. Nhưng vì ông bế nàng trên tay, ghì chịt nàng vào mình, vì toàn bộ con người ông tràn ngập tình cảm trìu mến và sót thương nàng, như thể ông ẵm trên tay một đứa trẻ yếu đuối, nước mắt dâng lên thành một cục nóng hỏi cứng đanh trong họng. Xúc động, xấu hổ với người Đàn bà Cá, ông cố nén để khỏi oà khóc. Ông bế nàng, tim ông ngừng đập, ông tiến về phía trước một cách nhịp nhàng, lịm người đi và bay lơ lửng trong không trung, mỗi bước mỗi nghĩ đến nàng. Còn người Đàn bà Cá van vỉ ông, nước mắt chan hoà cầu xin ông mang nàng trở lại biển, để cho nàng được tự do. Nàng ngạt thở, nàng sắp chết, nàng không thể yêu ông ở ngoài biển lớn. Nàng khóc và nhìn ông bằng cặp mắt cầu xin làm nhói lòng buốt ruột đến nỗi ông không chịu đựng nổi. Ông quay bước, đi qua bãi bồi ra biển, mỗi lúc một vào sâu trong nước, và ở đây, ông thận trọng buông nàng ra khỏi vòng tay.
Người Đàn bà Cá bơi ra biển đi mất, ông ở lại, sửng sốt và cô đơn. Nhìn theo nàng, Organ bừng tỉnh, nức nở…

Nàng bơi lội ở nơi đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?
Biển kia ơi, ngươi là nỗi buồn của ta
Sóng nước kia ơi, ngươi là nước mắt của ta.
Đất ơi, ngươi là mái đầu cô đơn của ta
Nàng bơi lội nơi đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?..

Nhớ lại giấc chiêm bao đó, ông đau lòng không thể chịu đựng nổi, như thể quả thật ông đã bế người Đàn bà Cá trong tay và thả cho nàng được tự do. Tại sao lại xảy ra như thế? Chẳng lẽ trong chiêm bao không thể thành tựu được bất cứ ước muốn nào của con người hay sao? Điều đó tùy thuộc vào ai? Ai và cái gì chi phối điều đó, ý nghĩa của nó ra sao, câu chuyện này ngụ ý gì? Lúng túng với những điều phỏng đoán, Organ xua đuổi những ý nghĩ đó, cố quên đi, không nghĩ đến người Đàn bà Cá.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Nhưng ra biển đi săn, tự lúc nào không biết, ông bắt đầu nghĩ đến người Đàn bà Cá và tất cả những gì dính líu đến nàng. Ở biển dường như ông sống lại lần nữa mọi diễn biến của giấc chiêm bao dị thường, và lúc này suy nghĩ tỉnh táo, ông ngạc nhiên tự hỏi: ông nghĩ tới chuyện ấy làm gì, ông già rồi mà còn đi nhớ nhung người Đàn bà Cá không có thực thì có trái lẽ không? Ông tự trách mình và tự thú với mình: nếu không có người Đàn bà Cá có lẽ ông đã cảm thấy cuộc đời khó sống: ông già rồi, sức lực không còn như trước, mắt không còn tinh như trước, thân hình đã mất vẻ đẹp, răng không còn đủ. Tất cả những gì trước kia đã đem lại danh tiếng cho ông này dần dần mất đi, bị hủy hoại, và cái chết không còn xa nữa, chỉ có ngực không chịu thua, những ham muốn vẫn sống trong ngực ông như trước, như thời trai trẻ, cái khổ là ở chỗ tâm hồn không già đi. Chính bởi vậy ông mới có những ý nghĩ như thế, mới có những giấc chiêm bao như thế, bởi vì chỉ trong chiêm bao và trong ý nghĩ, con người mới thấy mình bất tử và tự do. Nhờ mơ ước con người lên đến tận trời và xuống tận đáy sâu của biển. Con người vĩ đại cũng chính bởi vì ngay trước giờ chết, con người vẫn nghĩ về tất cả những gì hiện đang có trong đời sống. Nhưng cái chết không đếm xỉa đến chuyện ấy, nó không bận tâm đến chuyện con người đã trải qua những gì trong đời, đã đạt tới những ý nghĩ vĩ đại như thế nào, đã mơ thấy những gì, trước đây người đó là người thế nào, trí tuệ của người đó ra sao và đã dùng trí tuệ ấy vào việc gì, nó bất cần gì hết. Tại sao như thế nhỉ? Tại sao sự thể trên đời lại được khuôn xếp như thế? Ừ thì người Đàn bà Cá chỉ là giấc mơ, nhưng mong sao giấc mơ ấy còn mãi mãi, cả ở thế giới bên kia…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Cũng như ông tin rằng người Đàn bà Cá là có thật. Organ tin rằng biển nghe hiểu tiếng nói của ông. Ở đây ông thở hít và suy nghĩ thoải mái. Ở đây ông thổ lộ tâm sự của ông. Đắm đuối trong những ý nghĩ của mình, đôi khi ông tự hỏi: “Phải chăng ta đã từng bơi qua đấy với nàng?”.
Những lúc như thế, ông lại nhồi thuốc vào ống điêuú. Ông khoái trá rít khói thuốc lá: “Cái thứ cỏ này mọc ở đâu nhỉ? Người ta bảo nó độc, vậy mà nó làm cho tâm hồn khoan khoái… Cánh dân buôn bảo là ở Mãn Châu. Họ buôn từ nơi ấy về đây. Mãn Châu ở xa đây, ôi xa lắm, chưa bao giờ có người nào của chúng ta đến đấy… Có lẽ ở đấy thuốc lá mọc như cỏ trong rừng. Thật kì diệu, trên đời thật đủ thứ lạ…”

Mặt trời đã quá đỉnh đầu. Trong thời gian ấy, mấy lần nó khuất sau những đám mây từ một nơi nào phía sau chân trời kéo tới, dường như đấy là sào huyệt của mưa bão. Lúc ấy, biển thoắt nhợt đi, tối sầm lại, xung quanh trở nên u ám, ảm đạm. Khi thì mặt trời lại đỏ ra từ sau những đám mây đen, chiếu sáng rực rỡ, hào phóng như về mùa xuân, thế là biển lóng lánh muôn vàn ánh phản quang sống động lặn hụp trong nước, sáng đến nhức mắt, và tâm hồn trở nên vui vẻ hơn.
Kirixk tuy đã quen với biển, thậm chí hơi chán, nhưng vẫn chưa hết ngạc nhiên về cảnh đồ sộ, mênh mông của biển khơi bao la. Thuyền đi mãi không thấy bến bờ đâu cả. Đất liền dù rộng đến đâu cũng không khiến cho thằng bé ngạc nhiên như ở biển.
Nhưng người lớn chẳng ngạc nhiên chút nào. Mọi cái đều quen thuộc đối với họ Emrayin và Mưngun chèo vẫn đều đặn như thế, đưa mái chèo gạt ngang mặt nước bằng những động tác từ tốn. Họ làm việc không mệ mỏi, không cho cả ông Organ thay thế để họ nghỉ ngơi, họ nói rằng tốt hơn hết là để lượt về, khi thuyền chở nặng, lúc ấy ông hãy giúp, còn bây giờ xin ông cứ cầm lái cho. Ông già Organ cổ dài lộ hầu ngồi khom lưng ở dưới thuyền như con đại bàng rình mồi. Hầu như ông chỉ lặng thinh, nghĩ ngợi điều gì không rõ.
Thuyền vẫn đi, vẫn hơi nhấp nhô theo sóng. Sóng vẫn thế, mạnh vừa phải. Gió thổi thấp, ổn định.

Thuyền của họ lướt đi như thế…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

- Atkưtskhơ! Atkưtskhơ! Đằng kia có một hòn đảo! Đảo Vú nhỏ! – Kirixk bỗng reo lên vui sướng, nó kéo tay áo ông già Organ.
- Hòn đảo đâu? – Organ không tin, bắt tay lên mắt để nhìn cho rõ. Những người chèo thuyền ngạc nhiên nhìn về phía thằng bé trỏ.
- Không có nhẽ. – Ông già lẩm bẩm, bởi vì thằng bé chỉ về một phía khác hẳn mà ông hoàn toàn không ngờ.
Thằng bé hoàn toàn không nói dối. Ở đằng xa, xa lắm, quả thực có cái gì thâm thẫm bất động, một vệt không đều đặn nhuốm sắc nâu bẩn đứng nguyên một chỗ, nom như một khoảnh đất nhô lên khỏi mặt nước. Organ chăm chú nhìn hồi lâu.
- Không, đấy không phải là hòn đảo. – Cuối cùng ông nói cả quyết. – Muốn đến được đảo Vú nhỏ, ta còn phải cho thuyền tiếp tục tiến thẳng về hướng mặt trời lặn, tức là hướng ta đang đi hiện nay. Còn cái kia ở phía khác hẳn. Vả lại, đấy không phải là một hòn đảo. Ông cho rằng đấy không phải là một hòn đảo.
- Ở vùng biển này chưa từng có hòn đảo như thế, chúng ta chưa từng thấy hòn đảo nào như thế. – Mưngun nói. – Vú nhỏ phải ở phía bên trái kia, còn cái này thì tôi trong biết là cái gì.
- Có lẽ đấy là sương mù hay một đám mây chăng? – Emrayin thốt lên. – Hay là một lượn sóng đánh lên, nếu vậy thì tại sao nó không chuyển động?
- Ừ, nhưng chính thực là cái gì? Sương mù hay mây, ai mà biết được? Nó ở cách xa đây. Nhưng không phải là hòn đảo. – Organ suy xét. – Nếu là sương mù mà như vậy thì chẳng có gì đáng mừng.
- Không sao, chỉ cần gió đừng đổi chiều, - Emrayin vừa ấn mạnh mái chèo vừa bày tỏ ý kiến. – Nó đứng nguyên tại chỗ, không chuyển động. Mà chúng ta chẳng có việc gì làm ở phía ấy, nó muốn là cái gì cũng mặc…
Lúc đầu Kirixk thất vọng vì vật nó phát hiện ra lại là một cái gì không rõ, nhưng rồi nó nhanh chóng quên hẳn chuyện đó.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Những người đi săn không lầm. Chẳng mấy chốc đảo Vú nhỏ đã hiện ra ở phía bên trái. Lần này thì không còn hồ nghi gì nữa. Đấy là hòn đảo nhỏ xíu, toàn là đá, một khối đất mấp mô nhô lên, và quả thật nom giống cái nuốm vú.
Thấy hòn đảo, mọi người sôi nổi hẳn lên, đặc biệt là Kirixk: như vậy biển không phải là vô tận. Điều thú vị nhất trong chuyến đi biển bắt đầu ở đây.
- Này. – Organ vỗ vào chiếc mũ chùm trên đầu thằng bé. – Chó Khoang đã đưa chúng ta đến đảo, tuy nó ở lại nhà. Nếu như nó chạy theo chúng ta thì nó chết chìm đấy nhỉ?
- Nhất định rồi! – Kirixk xác nhận, nó đã hiểu được ý nghĩa của trò chơi.
- Chúng ta cần Chó Khoang chính là để nó ở lại giữ nhà, còn chúng ta, vì vẫn nhớ đến nó, chúng ta đã đến được chỗ săn, không lạc đường. Cháu nghĩ thế nào, liệu chúng ta có còn cần đến Chó Khoang nữa hay không?
- Không, không cần nữa. – Kirixk lại trả lời chắc như đinh đóng cột. – Bây giờ tự chúng ta thấy rõ ta đi về đâu.
- Cháu nghĩ kĩ lại xem! – Organ trách móc. – Cháu sáng ý lắm mà, cháu thử nghĩ kĩ xem.
Kirixk không hiểu được tại sao lại cần đến Chó Khoang khi họ đã ở gần một hòn đảo xa xôi ngoài biển.
- Cần gì đến Chó Khoang của chúng ta ở đây, hả ông?
- Thế cháu làm cách nào về nhà được? Cháu sẽ cho thuyền đi về hướng nào? Nào, thử nghĩ xem. Đoán ra rồi chứ? Cháu hãy ghi nhớ kĩ xem chúng ta cho thuyền đến gần đảo từ phía nào, mặt nào của đảo hướng về phía Chó Khoang, khi ấy cháu sẽ biết phải cho thuyền nhằm vào hướng nào khi trở về.
Kirixk không nói gì, trong bụng thừa nhận như thế là phải, nhưng dẫu sao lòng tự ái của nó bị tổn thương, có lẽ vì vậy nó hỏi một cách nóng nảy:
- Thế nếu tối thì làm thế nào? Nếu ban đêm chúng ta ở giữa biển và không nhìn thấy gì thì sao? Vậy thì làm cách nào?! Ờ! Khi ấy làm cách nào nhận biết được Chó Khoang ở đâu, ở phía nào? Ờ!
- Được chứ, khi ấy vẫn có thể biết được. – Organ trả lời thằng bé một cách điềm tĩnh. – Để biết điều đó, đã có sao trên trời. Sao trời không đánh lừa chúng ta, bao giờ nó cũng chỉ đúng hướng. Có điều là phải biết sao nào ở đâu. Rồi sau này cháu sẽ học được. Cháu biết chòm sao vịt Luvrơ chứ?
- Hình như cháu biết, - Kirixk ngập ngừng đáp và nhìn bố. Emrayin hiểu sự lúng túng của con:
- Nó cũng biết sơ sơ, có lần con đã chỉ cho nó. Nhưng chưa ăn thua gì. Còn phải học thêm nữa…

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Thuyền họ dần dần tới gần đảo. Khi đã nhận rõ được những mỏm đá và khối đá riêng biệt trên bờ, họ cho thuyền đi vòng mé đảo, mắt chăm chú nhìn các vùng ven bờ để phát hiện ra chỗ báo biển nằm trên cạn. Kirixk nhìn rất chuyên chú, nó muốn nó là người đầu tiên nhìn thấy đàn báo biển. Nhưng người lớn đã bảo trước cho nó biết: nếu nhìn thấy những con thú thì chỡ để phát ra một tiếng động nào cả. Organ nói rằng những con thú nằm ở một chỗ nào giữa những tảng đá gần sát mặt nước: chúng bò lên cạn sưởi nắng. Nhưng Kirixk vẫn không nhận thấy gì hết. Bờ đảo hoang vắng, buồn tẻ. Chỉ có đá chồng chất hoang vu đã bị thời gian hủy hoại, từng khối không ra hình thù gì cả. Xung quanh đảo, sóng vỗ ầm ầm tạo thành một vòng tròn sôi sục phủ đầy bọt trắng và luôn luôn tìm cách tràn qua những đống đá bị bọc trong lớp vỏ băng. Không, Kirixk chẳng nhận thấy gì trên hòn đảo nhỏ. Chỉ những đá là đá và chẳng có sinh vật nào.
Nhưng Mưngun nhận ra trước tiên. Trong lúc Kirixk quay đầu nhìn khắp mọi chỗ, cố nhìn cho ra lũ báo biển ẩn ở đâu thì thuyền đã lùi ra xa, để những con thú nằm trên cạn khỏi nhìn thấy.
Ông già Organ hiểu rằng Kirixk chẳng nhận ra cái gì hết.
- Thế nào, cháu thấy chứ? – Ông hỏi nó.
Thằng bé không dám nói dối.
- Không, cháu không nhìn thấy – Nó thú nhận.
- Cho thuyền lại gần lần nữa, - Organ ra lệnh. – Hãy học cách nhận ra chúng giữa những tảng đá. Nếu không cháu không thể trở thành người đi săn được.
Hai người chèo thuyền tuân lệnh, cho thuyền trở lại chỗ cũ, tuy như thế hơi liều. Chỉ cần một con báo biển báo động là cả bầy lập tức lao xuống biển. Nhưng may thay, những con thú không nhận thấy người đi săn. Chúng nằm sau một dãy đá, giữa những tảng đá gồ ghề lộn xộn ở ngay rìa trước.
- Cháu nhìn mỏm đá nhọn như chiếc răng chó gãy kia kìa, và cách đấy không xa là một mô đá màu đỏ nhạt phủ băng, hãy nhìn chỗ giữa hai cái đó, - Mưngun nói với Kirixk.
Kirixk nhìn kĩ. Trong lúc đó Emrayin và Mưngun vẫn chèo, cố giữ cho thuyền đứng nguyên tại chỗ. Liền đó nó nhìn thấy lưng những con thú biển: những tấm thân to khỏe có đuôi. Những tấm lưng màu xám nhạt đốm hoa, bóng nhãy không động đậy. Nhìn từ xa, con mắt không có kinh nghiệm không thể phân biệt được chúng giữa những khối đá.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Từ phút đó, thằng bé rất đỗi hồi hộp. Bắt đầu rồi: chúng kia, những con thú biển thực sự! Cuộc săn lớn đã tới!

Tiếp đó, khi họ đổ bộ lên bờ, thằng bé náo nức, lòng tràn ngập dũng khí và cảm phục. Dũng khí vì nó cảm thấy mình lúc này thực là cường tráng và có vai trò quan trọng. Cảm phục vì nó thấy những người đi săn hành động khéo léo và hòa hợp như thế nào: họ cho thuyền lại gần bờ, Emrayin và ông già Organ dùng bơi chèo giữ cho thuyền đứng yên bên lượn sóng nhào, còn Mưngun lựa chiều nhảy lên rìa bãi sỏi, rồi cầm lấy đầu giây thừng người ta ném cho, quàng qua vai và kéo thuyền vào bờ, và bố nó cầm những cây súng Winsextơ lên, đoạn cũng nhảy lên bờ. Tiếp đó, không cần ông già Organ giúp đỡ, chính thằng bé cũng nhảy lên, tuy khi nhảy nó bị ướt chân vì sóng ven bờ và phải nghe một câu khiển trách khe khẽ của bố.
Organ ở lại trong thuyền để giữ cho thuyền dập dềnh trên sóng ở gần bờ, còn ba người – Emrayin, Mưngun, Kirixk – vội vã tới chỗ thú biển lên cạn. Họ đi men theo bờ đảo, lom khom theo bản năng, chạy thật nhanh từ chỗ nấp này sang chỗ nấp khác. Kirixk bám sát hai người, chỉ cảm thấy tim đập cuồng loạn trong lồng ngực và đôi khi đầu óc choáng váng vì lòng tràn ngập niềm tự hào và xúc động.
Giá như con cháu của người Đàn bà Cá có thể thấy nó lúc này, lúc nó đang rảo bước theo chân hai người lớn đi săn thú biển! Nếu như mẹ nó thấy nó lúc này, mẹ nó sẽ tự hào biết bao về nó, người đi săn vĩ đại và là người nuôi sống dòng họ! Giá như Muzơluc thấy nó lúc này, Muzơluc – cô bé vẫn cùng chơi đùa với nó, nhưng bây giờ nó sẽ không nô đùa với cô nữa, vì từ nay tên nó là người đi săn, giá như cô gái nhìn thấy nó lúc này, khi nó đang ở một nơi xa núi Chó Khoang thân yêu, len lỏi trên bờ một hòn đảo lạ sóng vỗ ầm ầm, giữa những vách đá và khối đá hoang vu, tới gần chỗ báo biển nằm phơi mình trên cạn. Và không có gì đáng bực về chuyện những khẩu Winsextơ ở trong tay bố nó và Mưngun: bố nó hứa sẽ trao súng cho nó đúng vào lúc cần bắn.
Họ đi như thế, len lén tới gần chỗ thú nằm, rồi họ bò trên mặt đất, cả Kirixk cũng bò. Bò trên đá cứng và trên băng lởm chởm thật là vất vả, lúng túng, nhưng Kirixk hiểu rằng cần phải như thế.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Họ vừa bò vừa thở hồng hộc, toát mồ hôi, chốc chốc lại ẩn nấp, chốc chốc lại ló ra nhìn, xem xét khắp xung quanh. Họ lặng người đi, nín thở khi đã đến lúc chỉ còn nhắm con mồi và nổ súng.

Suốt đời Kirixk ghi nhớ cái giờ phút ấy, cái ngày xuân ấy, cái hòn đảo nhỏ lởm chởm đá và lạnh lẽo ấy ở giữa biển khơi bao la, và thứ đá hoang dã màu hung thẫm ấy ở trên đảo, những khối đá đã bị một sức mạnh hung dữ nào không rõ nẩy bật lên và vứt lung tung khắp nơi, suốt đời nó ghi nhớ cái mặt đất trần trụi lạnh cứng ấy, nơi nó nằm úp người xuống, cái mặt đất còn chưa tan băng, cứng đanh và không sinh khí, và bên cạnh nó, bố và Mưngun chuẩn bị bắn, còn ở phía trước, trong một trũng nông sát rìa biển, giữa những đống đá đổ nát mốc thếch, xù xì, bị gió và mưa bão hủy hoại, có một bầy báo biển không đông lắm, chúng vẫn chưa nghi ngờ gì và điềm nhiên nằm tại chỗ của chúng. Còn trên đầu chúng, phía trên chỗ chúng nằm, phía trên đảo, trên biển là bầu trời ngưng đọng đầy sương mù mà lúc ấy thằng bé có cảm giác như cũng đang phấp phỏng chờ đợi phát bắn đầu tiên.

“Miễn là bắn trúng!” – thằng bé nghĩ, áp vai vào báng khẩu súng bố trao cho.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Trong khoảnh khắc ngắn ngủi ấy mà nó mong đợi mãi mới đến, lòng nó tràn đầy tự hào, nó đã thấy mình là người đi săn can trường nổi tiếng, nhưng nó bỗng sửng sốt vì những tấm lưng sống động, những mảng sườn sống động của những con vật béo mập, vụng về nằm chen chúc trong cái trũng đá để chờ chút hơi ấm ít ỏi của mặt trời kia sao mà yếu ớt và dễ bị sát thương đến thế. Nhưng đấy chỉ là sự ngập ngừng trong giây lát. Nó nhớ rằng nó là người đi săn và mọi người mong chờ nó mang thịt săn về, không có thịt và mỡ báo biển thì sẽ đói, sẽ phải sống kham khổ, và đâu đó trong tâm trí, nó còn thoáng nghĩ rằng cần tỏ rõ năng lực của mình ngay từ phát bắn đầu tiên. Nó tập trung tinh thần, theo đúng lời bố khuyên, nhắm vào phía dưới chân bơi bên trái, nhích lên cao một chút và chếch về bên phải một chút, vào giữa tim con thú lớn có đốm. Còn con thú biển, dường như linh cảm thấy cái gì chẳng lành, bỗng có vẻ hoảng sợ, tuy nó không nhìn thấy những người đi săn và không thể đánh hơi thấy họ: gió từ biển thổi vào. Cần nhích về bên trái một chút để nhắm đích tốt hơn, có cái gì vướng ở phía trước, một cái bóng gì đó, cần nhích đi rất thận trọng, nhưng đúng lúc đó, một viên đá dưới khuỷu tay Kirixk đột nhiên trật khỏi chỗ và lăn xuống dốc, va vào những viên đá gặp trên đường. Con thú đốm khoáng phát ra một tiếng kêu ngắn ngủi như tiếng sủa, cả bầy giật mình và kêu rú, nhanh chóng bò, trườn về phía mặt nước. Nhưng tức thời, một phát súng nổ vang đón đường chúng rút ra biển, hạ một con báo lớn ở rìa bầy thú, - đấy là Mưngun cứu vãn tình thê. Kirixk luống cuống.
- Bắn đi! – Emrayin ra lệnh cho nó.
Một cú giật mạnh thúc vào vai, tiếng nổ vang dội trong tai khiến thằng bé điếc đặc và tất cả chìm trong yên lặng. Kirixk xấu hổ không thể chịu nổi: nó đã bắn trượt và chính tại nó mà cuộc săn bị hỏng. Nhưng bố giúi cho nó viên đạn:
- Lắp đạn, bắn nhanh lên!
Cái việc tưởng như không lấy gì làm khó khăn lắm lắp đạn và bắn (khi học bắn, nó đã làm bao nhiêu lần một cách dễ dàng) thì bây giờ lại không làm được. Khóa nòng không kéo ra được ngay. Trong lúc đó, Mưngun tì súng lên đầu gối bắn hai phát đuổi theo những con báo biển đã lao xuống nước. Một con bị thương xoay vòng quanh ở ngay sát mép bờ. Những người đi săn chạy ngay đến đấy. Bầy báo đã trốn lặn xuống biển, còn con thú bị thương rớt lại trên bờ rán hết sức trườn xuống nước. Khi mọi người chạy tới chỗ đó, con thú đã xuống được đến nước, nó khua những chân bơi chèo bơi đi, kéo theo sau một vệt máu dập dềnh, chậm chạp chìm xuống đáy sâu trong suốt của biển. Nom thấy rõ mồn một đôi mắt trợn trừng khiếp sợ của nó và đường vằn màu tím lạt chạy dọc sống lưng nó, từ gáy đến cuối đuôi.

Mưngun hạ khẩu winxextơ xuống: có giết được con báo bây giờ cũng vô nghĩa thôi.
- Thôi mặc nó, đằng nào nó cũng chìm mất thôi mà.
Kirixk, đứng đấy thở hổn hển, chán nản, bực bội với chính mình. Trước đó nó đã từng mong chờ một cái gì lớn lao hơn. Thế mà cũng hòng làm một người đi săn vĩ đại!

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Thằng bé im lặng, tập trung hết nghị lực để khỏi òa khóc bất ngờ vì buồn tủi. Nó cay đắng trong lòng.
- Không sao, rồi cháu sẽ còn có dịp thành công, - Mưngun an ủi nó khi họ bắt đầu mổ con báo biển bị hạ sát. – Bây giờ chúng ta sẽ đến đảo Vú nhỏ, ở đấy có nhiều thú hơn.
- Chỉ vì cháu hấp tấp, - Kirixk toan phân trần, nhưng bố nó ngắt lời:
- Đừng tự bào chữa. Chẳng ai trở thành người đi săn ngay từ phát bắn đầu tiên. Cứ yên trí, con biết bắn, con thịt sẽ không sao thoát khỏi tay con.
Kirixk im lặng, nhưng trong thâm tâm, nó biết ơn người lớn đã không trách móc nó. Bây giờ nó tự hứa với mình sẽ không hấp tấp trong lúc săn và không nghĩ đến chuyện gì khác, sẽ bắn thật chắc ăn, sao cho mắt và hơi thở “nhập vào đường ngắm”, như bố đã dạy nó. Chỉ khi ấy mới phóng viên đạn đi!
Con báo biển rất to, nặng cân, còn ấm nguyên như vẫn còn sống. Mưngun xoa tay hể hả, mổ phay bụng con thú: “Thấy chưa, mỡ dầy bốn ngón tay. Tuyệt!”. Kirixk quên cả nỗi buồn phiền của mình, say mê giúp việc Mưngun. Trong lúc đó Emrayin đến gặp ông già Organ, giúp ông cho thuyền cặp bờ ở một chỗ gần đấy.
Lát sau ông trở lại, vẻ vội vã và lo ngại.
- Thời gian gấp rồi, nhanh nhanh lên! – Và ông nhìn lên trời nói thêm, không nhằm nói với ai cả: - tôi không ưa cái thời tiết này…
Sau khi mổ moi ruột con vật, chỉ để lại gan và tim, những người đi săn buộc con báo vào những cây đòn, khiêng ra thuyền. Kirixk đi theo sau, mang cả hai khẩu Winsextơ.
Ông già Organ đợi trên bờ, cạnh chiếc thuyền. Ông già vui mừng.
- Cầu mong Kurâng(1) thấu hiểu được chúng ta hài lòng như thế nào! Mở đầu như thế là khá rồi! – Ông vừa nói vừa sửa soạn con dao săn của mình để dùng cho bữa ăn mừng.
Sắp tới việc quan trọng nhất sau cuộc săn: ăn tại chỗ gan tươi của báo biển. Organ ngồi xổm cạnh tấm thân thú đã mổ thịt, cắt buồng gan thành từng phần. Rắc thêm ít muối, những người đi săn ăn những miếng gan mềm mại, chép môi khoái chá. Gan rất ngon: mềm, ấm, bùi. Vào miệng khó tan ra, làm lưỡi dính dính chất nước béo. Mơ ước của Kirixk đã thành sự thực: ăn gan tươi trong cuộc đi săn như một người đàn ông thực sự!
- Ăn đi, ăn nhiều nhiều vào! – Organ khuyên thằng bé. – Đêm sẽ lạnh, cháu sẽ rét cóng. Gan là thứ làm ấm người nhất. Nó cũng là thức thuốc hiệu nghiệm nhất chống mọi thứ bệnh.
Đúng, tuyệt thật! Họ ăn thích miệng, và lập tức cảm thấy khát nước. Nhưng nước ở trong thùng để dưới thuyền.
- Lúc này chưa nên xẻ thịt – Emrayin nói khi mọi người đã ăn no chán, và lại lo ngại nhìn trời.
- Chẳng vội gì, - Organ đồng ý. – Đến đêm, khi lên đảo Vú nhỏ, ta sẽ đun nước trà cho nóng. – ông nói thêm. Còn bây giờ thế là được rồi. Cho xuống thuyền đi thôi.
Trước khi ra đi, những người đi săn không quên bón cho đất. Họ rắc những miếng tim báo biển cắt nhỏ xuống đất và niệm chú cầu xin chúa đảo, để lần sau chúa đảo vẫn dành dịp may cho họ. Xong việc, họ lại ra biển.

--------------
(1) Kurâng: Thượng đế

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Đảo Vú nhỏ đã lùi về phía sau. Hòn đảo nhỏ đơn độc ở giữa biển nước ảm đạm gợi nên cho người ta cảm giác thương hại và áy náy trong lòng. Đường đi về đảo nhỡ. Trời đã về chiều. Hai người chèo dấn, cố làm thế nào, đến được đảo nhỡ trước khi trời tối, ở đấy họ sẽ neo thuyền vào một chỗ kín đáo và sẽ nghỉ đêm trên đảo. Đảo nhỏ chẳng bao lâu đã khuất hẳn, như thể đã chìm xuống biển, nhưng đảo nhỡ vẫn chưa xuất hiện. Bốn bề lại toàn nước là nước.
Trong lúc họ săn báo biển, biển đã đổi khác hẳn. Sóng dày khít hơn. Rắn chắc hơn. Khối nước vẫn tiếp tục chuyển theo hướng trước đây, nhưng gió đã đổi chiều. Bây giờ thuyền bị lắc và chòng chành dữ hơn nhiều. Nhưng bầu trời khiến những người đi săn lo lắng nhất. Nó báo trước điều gì? Có cái gì khó hiểu và bất ngờ vào mùa này trong năm! Một màn sướng không biết ở đâu ra bay lang thang trong không trung như một tấm rèm trắng nhờ nhờ, phơ phất bao phủ bầu trời, như đám khỏi bị gió thổi trên tầng cao lùa tới, khói của những đám cháy đang hoành hành ở những khu rừng xa tối đen tại một nơi nào đó. Tuy cái khói này chỉ che phủ bầu trời và tuyệt không gây trở ngại gì cho ai, nhưng người đi săn vẫn cau có.
- Nó từ đâu dồn tới thế nhỉ? – Organ lầu bầu, bất bình nhìn xung quanh.
Bây giờ họ đi trong tâm trạng căng thẳng, cứ mỗi nhát chèo lại thêm nóng ruột chờ mong đất hiện ra ở phía trước, đất của đảo nhỡ, hòn đảo thuận tiện và chắc chắn nhất trong ba hòn đảo.
Trong lúc đó, thậm chí bầu trời trở nên sáng sủa hơn, mặt trời lại ló ra ở góc biển, có lẽ ở nơi địa đầu của trái đất, nom xa xăm quá và không giống thực chút nào. Có thể nhìn thẳng vào mặt trời một cách thoải mái, không phải quay mặt đi. Vầng mặt trời có đường viền rõ nét và đỏ tía đã tắt ánh sáng, chỉ còn là một vệt hồng mờ nhòa ơ nơi xa xăm chìm trong màn khói đỏ tía. Trời đã quang quẻ hơn, ánh sáng và sự yên ổn lại ngự trị trên thế gian. Thế là đủ để sự căng thẳng giảm đi ngay tức khắc. Những người đi biển đã cảm thấy trước chỗ trú ngụ và sự nghỉ ngơi trên đảo.
- Kiên nhẫn một chút, Đảo giữa rồi cũng sẽ nhô lên phía trước – Organ nói với Kirixk ngồi cạnh ông, vỗ vào lưng thằng bé để khích lệ nó.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Thằng bé khát nước từ lâu, nhưng nó gắng chịu đựng, vì do tính thơ ngây trẻ con của nó, nó cố theo thật đúng lời dặn của bố. Hôm trước bố bảo nó rằng khi đi biển, nước bao giờ cũng chỉ vừa đủ, không thể uống tùy thích như ở nhà được. Ngay cả trên đảo, trên cả ba hòn đảo, cũng không có lấy một giọt nước ngọt. Mà không thể đem theo xuống thuyền bất cứ cái gì thừa. Chỉ có thể uống nước khi tất cả mọi người cùng uống.
Vào lúc ấy, khi trở nên sáng sủa, khi mặt trời bỗng ló ra ở phương xa trong không trung đã trở lại quang đãng, thằng bé cảm nhận được lòng tốt của ông già Organ.
- Atkưtskhơ! Cháu khát quá! – Nó nói, mỉm cười dũng cảm và nhìn bố.
- Khát là phải thôi! – Organ nhếch mép cười thông cảm. – Ăn thử gan như thế thì khát là phải! Chẳng có gì là lạ! Mà chúng ta cũng khát cả rồi, phải không?
Từ chỗ của mình, Emrayin và Mưngun gật đầu đáp lại, tỏ ý đồng tình. Thấy thế, Kirixk mừng rỡ: như vậy là mọi người đều khát, chứ không riêng mình nó.
- Được, nếu vậy thì chúng ta sẽ cùng thưởng thức nước ngọt, rồi ta sẽ hút thuốc lá!
Nói đoạn, ông già Organ chêm tay lái, nhấc thùng nước dưới đáy thuyền lên, đặt nó ở vị trí thuận tiện và bắt đầu rót nước vào cái bồ đài bằng đồng tráng thiếc bên trong. Nước lạnh, trong trẻo, lấy ở một nguồn mạch của núi Chó Khoang trên sườn dốc đối hướng với biển. Đấy là thứ nước mà họ ưa thích nhất, bao giờ cũng trong veo, ngon lành. Mùa hè nó có mùi cỏ dầm nước và mùi đất ẩm.
Kirixk cầm cái bồ đài hứng dưới dòng nước. Nó rất muốn mau mau được uống. Khi cái bồ đài đã đầy đến một nửa, ông già Organ đậy nút lại cắt đứt dòng nước.
- Đấy, uống đi. – Ông bảo Kirixk. – Xong thì rót cho hai người kia. Đừng để sóng ra ngoài. – ông báo trước cho thằng bé.
Thoạt đầu Kirixk uống một cách thèm thuồng, về cuối nó uống chậm hơn và khi ấy, nó cảm thấy nước hơi có mùi gỗ trương phồng.
- Uống đã rồi chứ? – Organ hỏi.
- Vâng.
- Nom mắt cháu ông biết là chưa đã hẳn. Tất nhiên thôi. Ông cho cháu thêm ít nữa. Gan báo biển là ghê lắm, ở trên đất liền thì cứ là phải uống cả một gần nước. – Ông già vừa nói vừa rót nước vào đầy bồ đài cho Kirixk.
Lần này, nó uống thật đã thích và cảm thấy lời người lớn thường nói vào những dịp như thế này quả là đích đáng: ôi, thật hởi lòng hởi dạ.

Con chó khoang chạy ven bờ biển - Chingiz Aitmatov (Tiếp theo)
 

Rồi đến lượt những người chèo thuyền được uống mỗi người ba phần tư bồ đài. Kirixk tự tay đem bồ đài nước đến cho từng người. Bản thân nó đã uống chán chê, nó không có gì phản đối nếu bố và Mưngun cũng được uống thỏa thích. Tuy nhiên, cụ trưởng lão Organ thấy cần giải thích cho nó hiểu tại sao cụ rót cho hai người kia mỗi người ba phần tư bồ đài:
- Cháu hãy còn nhỏ người, còn họ to lớn thế kia cơ mà! Và họ làm việc nặng nhọc. Chèo thuyền là khát nước lắm đấy.
Hai người kia quả thực là uống hết ngay phần nước của mình, lại phải rót thêm cho họ chút nước. Lần này trưởng lão Organ thấy cần phải quở mắng chính những người chèo thuyền:
- Này các chú, đừng đòi hỏi quá đáng. Không phải các chú đang ngồi trên bờ sông đâu nhé!
Đáp lại, Emrayin và Mưngun chỉ mỉm cười. Chúng tôi hiểu, nhưng chẳng làm thế nào được, khát quá.
Tuy vậy, chính Organ uống xong phần nước của mình cũng mỉm cười lắc đầu:
- Ừ, giá mà được ngồi bên dòng sông thì kể cũng thích. Nó quả là có sức mạnh ghê gớm, cái gan tươi ấy…
Rồi ông nhồi thuốc vào ống điếu, châm thuốc hút, nhả khói, un dung hưởng lạc thú, không hề ngờ rằng ông sẽ không bao giờ còn được hưởng niềm hoan lạc ấy nữa…

Người trước tiên nhìn thấy tai họa là Kirixk!...


Trước đó là khoảnh khắc yên ổn tuyệt diệu, khi mọi người đã hết khát, cảm thấy hài lòng, hạnh phúc.
Đã săn được con báo biển đầu tiên, sắp tới là thời gian nghỉ ngơi trên đảo, sáng ra lại bắt đầu cuộc săn lớn để săn thú biển. Sau cuộc săn thì về nhà ngay, không chậm trễ. Mọi việc đều ổn cả.

Thuyền vẫn lướt đi, lặn hụp giữa các lượn sóng như thường lệ. Ông già Organ ngồi ở đuôi thuyền giữ lái, hút ống điếu, và có thể ông nghĩ về Người đàn bà Cá của mình, Emrayin và Mưngun mải miết chèo thuyền, đưa bơi chèo hình như không phải gắng sức chút nào, mà làm việc một cách nhẹ nhàng, chính xác và đẹp mắt. Kirixk tự dưng mê thích ngắm những người đi săn. Theo một bản năng nào đó của trẻ con, lúc ấy nó nhìn kĩ từng người riêng biệt và nghĩ về từng người. Nó yêu họ một cách tự nhiên, tự hào rằng lúc này nó ở bên cạnh họ trong chuyến đi biển.

Kirixk không thể hình dung những con người này lại có thể khác với chính họ hiện nay. Ông già Organ hẳn là trước nay và mãi mãi vẫn là ông già Organ như lúc này: yết hầu cao, cổ dài, tay dài xù xì như khúc rễ cây, đôi mắt luôn luôn nhèm nước thấu hiểu mọi sự đời. Lẽ nào có thể khác thế được? Lẽ nào có thể có một cuộc sống không có vị trưởng lão, không có con người được tất cả mọi người tôn kính?
Kì lạ thật, lẽ nào có thể như thế?