Kính bác Geo: Bài này của Cụ Lermantov liên quan đến triết lý nhiều mà triết lý thì mỗi người hiểu và bình thơ theo cách nghĩ riêng của mình. Em cũng ngẫm nghĩ và lăn tăn nhiều ở khổ thơ thứ 2, trúng ý cụ Lê khó thật. Cách hiểu riêng em thì thế này:

Bầu trời về đêm trong vắt
Lấp lánh ngàn ánh sao xa
Long lanh như hạnh phúc trẻ nhà
Ồ, vì điều gì đã làm ta không thể nghĩ:
Những vì sao ơi, ngươi sáng ngời, tựa hạnh phúc của ta!

Mọi người sẽ thổ lộ cùng ta
Về bạn bị bất hạnh điều gì?
Còn ta bất hạnh vì điều
Mọi người nhân hậu ơi, những vì sao và bầu trời -
Là bầu trời và các vì sao! Còn ta – ta chỉ là một con người! …

Người đời thường cảm thấy
Hay ghen tỵ lẫn nhau
Còn ta đây, thì ngược lại
Ta chỉ biết ghen với những vì sao sáng
Và ao ước đời mình được đổi kiếp làm SAO

Làm sao thích thật, không phải bon chen đời thường, không bị chịu cảnh tắc đường ... (@ cụ Le triết lý chút :) ) Mời cả nhà tiếp tục góp ý.

Cái khổ 2 đó em cũng nghĩ như chị Rừng. Tôi thấy buồn bã (bất hạnh) vì thấy mình quá nhỏ nhoi, cô độc trước một vũ trụ rộng lớn, bao la. Nơi đó dường như chỉ ngự trị sự tốt lành, thân thiện, các ngôi sao xa ngái kia cũng được thể hiện mình tự do, sáng trên một vòm trời chiều trong sạch và khoáng đạt(Чисто вечернее небо/Ясны далекие звезды). Cái ý này nó "ăn" vào khổ sau, khi thấy trên trái đất này con người ta chỉ rặt những ghen tỵ và đố kỵ nhau (Люди друг к другу/Зависть питают). Do vậy tôi ước ao mình được thế chỗ các ngôi sao, để được sống trong cái môi trường trong lành đó.

Cách hiểu của RBD có lẽ cũng như của Geo thôi, chỉ có cách biểu đạt khác nhau. Cái người mà Geo goi "anh' thì RBD gọi "bạn". Vấn đề khỏ hiểu là tại sao "mọi người" lại sẽ nói với nhân vật "tôi" tữ tình về điều bất hạnh của bạn/anh ấy? Xem ra có vẻ "lạc vào bài thơ 1 mạch khó hiểu". Nếu như cụ Lê nói "Mọi người sẽ thổ lộ với ta về điều bất hạnh của họ" thì không có gì phải lăn tăn cả.
Còn 2 câu cuối của khổ thì hiểu nghiã là thế, có vẻ ổn rồi.

Do hiểu nghĩa chưa tốt, nên geo dịch tam vậy. sẽ trau chuốt lại toàn bài sau khi tìm được nghĩa đích thực của đoạn 2.

Em thì lại hiểu khổ thơ này ... rất ngớ ngẩn và thô thiển thôi. Tức là cái câu

là câu hỏi của những người xung quanh với nhân vật "tôi" trữ tình - này anh bạn, sao anh lại cảm thấy bất hạnh. Do đó, sau quá trình đơn giản hóa này thì bài thơ trở nên dễ hiểu - người ta hỏi nhân vật tôi trữ tình, và anh chàng trữ tình này trả lời :)

Hình như bác Geo đang lăn tăn ngôi thứ 2 trong câu "Чем ты несчастлив" không hiểu cụ Lê đang ám chỉ ai???, đó cũng chính là điều em lăn tăn mãi ở khổ thơ này. Em nghĩ ở đây cụ Lê đang ngồi tự triết lý và tự sự, vì vậy ngôi thứ 2 ở đây em nghĩ là một hình ảnh vô hình, vì vậy em đã cố ý đổi từ "anh" thành từ "bạn" cho bớt cụ thể. Đấy là em cũng cứ tự suy diễn thế, mong các bác tiếp tục cùng phân tích nhé.

Đúng như Nina nói, mọi người hỏi, và anh chàng bắt đầu trả lời từ Тем я несчастлив,
Добрые люди, что звезды и небо -
- Звезды и небо! - а я человек

Đồng ý với Nina. Như vậy, đối với Geo, điều "bí hiểm" của khổ thơ 2 đã được giải mã. Giờ thi có thể yên tâm chuyển ngữ rồi.
Cảm ơn Nina!

Butgai em thì hiểu câu <i>Чем ты несчастлив, Скажут мне люди. Тем я несчастлив,</i>
là <i>Cái điều làm bạn bất hạnh, mà mọi người sẽ nói với tôi, thì cũng chính là điều làm tôi bất hạnh</i>...
(Sở dĩ BG nghĩ vậy là vì có cặp từ <b>Чем/Тем</b>)

Khổ 2: <b>thực trạng</b>
Sao và trời là sao và trời, Tôi và bạn bất hạnh vì chúng ta là người. Cái điều mà loài người, cả bạn và tôi bất hạnh là ở chỗ chúng ta luôn ghen ghét đó kỵ lẫn nhau, không như những vì sao.

Khổ 3 <b> Mong muốn</b>
Còn tôi, tôi chỉ ghen tỵ với các vì sao vì chúng không ghen tỵ lẫn nhau. Ý nói tôi mong con người chúng ta xử sự với nhau vô tư như các vì sao (muốn đổi chỗ)

Butgai nghĩ đó là ý của cụ Lê

Kính thưa các bác, và đặc biệt là bác Geo và bạn Butgai!
Về nội dung toàn bài, khổ đầu và khổ cuối tôi xin nhất trí với ý kiến đã dược tất cả các bác làm rõ, đó là tác giả cảm thấy mình bất hạnh vì sống ở cõi người toàn đố kỵ và ghen ghét, chứ không phải như các vì sao khoáng đạt tự do và "vô tư" sáng rực rỡ trên bầu trời, và muốn được như các vì sao, có thể thoải mái "sáng" và cảm thấy hạnh phúc.
Riêng khổ thơ thứ hai, chủ yếu là 2 câu đấu - thật lòng tôi thấy các bậc cao thủ về thơ như bác Geo và cả bạn Butgai nhiều khi hay "phức tạp hóa" vấn đề (không chỉ trong trường hợp này:emoticon-0100-smile). Chỉ có 2 câu đơn giản tự sự của tác giả mà các bác "mổ xẻ" rối rắm quá (xin các bác thông cảm, cho phép tôi tranh luận tí ti nhé). Tôi (cũng như Nina) chỉ đọc một lèo và nghĩ rất đơn giản theo quy tắc ngữ pháp trực tiếp như sau:
Чем ты несчастлив,
Скажут мне люди? -
Тем я несчастлив,
Добрые люди, что звезды и небо -
- Звезды и небо! - а я человек!...
"Nếu như người đời có hỏi tôi vì sao anh bất hạnh thì tôi trả lời ra sao? (Chỗ này là câu hỏi giả định tác giả đặt ra để giải thích rõ tâm trạng của mình thôi, chứ chả phải có ai quan tâm hỏi han ai thật đâu), Lúc đó tôi sẽ nói rằng: "Mọi người tốt bụng (tốt bụng vì đã quan tâm đến tôi) ơi, tôi bất hạnh vì kia là bầu trời và sao, mà tôi lại chỉ là 1 con người, không thể biến thành sao trên trời được!" (vì sao tác giả muốn thành sao trên trời thì đoạn sau giải thích rõ rồi)
Tóm lại, cả bài này hoàn toàn là tự sự của tác giả thôi ạ.

@bác USY: "bạn" ở đây cũng là tưởng tượng thôi, ý nói chung là "loài người" thì bất hạnh vì đố kỵ, ghen ghét lẫn nhau mà.
Butgai chỉ muốn khi tác giả đã dùng đại từ nhân xưng ngôi thứ 2 để tự sự thì mình cũng cũng cố gắng đưa cái đó vào bằng tiếng Việt mà vẫn toát lên đúng tinh thần thôi.

Em vẫn không đồng ý với cách dịch của bác: "Nếu như người đời có hỏi tôi vì sao anh bất hạnh thì tôi trả lời ra sao? Em không tách 2 câu đầu mà nghĩ là nó phải liền với câu thứ 3. Em vẫn bảo lưu là:
<b>Khi mọi người nói với tôi họ bất hạnh vì điều gì (Чем)? thì đó (Тем) cũng chính là điều tôi bất hạnh</b>

Cái này thuần túy là ngữ pháp thôi chứ em có mổ xẻ gì đâu???

Bác Butgai ơi, thông thường thì cấu trúc Чем/тем có ý nghĩa so sánh, nếu dịch ra tiếng Việt thì là cái cấu trúc "càng ... càng..."

Kiểu như
Чем дальше, тем лучше.
Чем больше он говорил, тем больше краснел.

Càng về sau càng tốt
Anh ta càng nói càng đỏ mặt

Trong trường hợp cụ thể là bài thơ của Lermontov này thì cái cấu trúc này rõ ràng là không phù hợp bác ạ. Còn đối với riêng em, khi đọc bài thơ từ đầu đến cuối thì thấy rõ ràng - toàn bài thơ là tự sự của tác giả mà thôi, và ngôi thứ hai ở đây chỉ là dùng trong một câu hỏi tưởng tượng để dẫn dắt mạch tự sự.

@Nina: Cấu trúc mà butgai nói là dạng Чтo ты говорил, тo и я cказaл cơ:
Điều mà anh nói cũng chính là điều tôi đã nói.

Nếu hiểu theo cấu trúc này thì chẳng còn gì để tranh luận cái ты nữa.

Bác butgai ơi, em lại nghĩ là câu tiếng Việt ấy sang tiếng Nga phải có dạng đại khái là

Ты сказал то же самое, что я сказал

cơ bác ạ, tức là cấu trúc то/что.

@ USY: Geo khong phuc tap hoa dau, qua thuc la khong hieu nen hoi thoi. Sau khi Nina cho giai dap, Geo thay hop ly va tin nhu vay la dung. Vi the co ban dich chinh thuc sau day. Bai nay gui tu Cao Bang, trong quan Internet nen khong co dau tieng Viet. Mong dai xa.

<table><tr><td valign="top">Небо и звезды

Чисто вечернее небо,
Ясны далекие звезды,
Ясны как счастье ребенка;
О! для чего мне нельзя и подумать:
Звезды, вы ясны, как счастье мое!

Чем ты несчастлив,
Скажут мне люди? -
Тем я несчастлив,
Добрые люди, что звезды и небо -
- Звезды и небо! - а я человек!...

Люди друг к другу
Зависть питают;
Я же, напротив,
Только завидую звездам прекрасным,
Только их место занять бы желал.

</td><td valign="top">BẦU TRỜI VÀ NHỮNG VÌ SAO

Bầu trời đêm thật trong,
Những ngôi sao sáng rỡ,
Sáng trong như hạnh phúc trẻ thơ;
Ôi, vì sao ta không được nghĩ:
Sao sáng ngời như hạnh phúc ta mơ!

- Điều gì đã làm anh bất hạnh? -
Mọi người rồi sẽ ngỏ cùng ta.
- Ơi những con người tốt bụng,
Đó, bầu trời cùng những sao xa
Là bầu trời, sao! - còn phận người là ta!

Con người đối với nhau
Rặt ghét ghen, đố kỵ
Còn ta, chẳng thế đâu:
Ta chỉ ghen với những vì sao huyền diệu
Chỉ muốn đổi phận này làm một vì sao.

</td></tr></table>

Tôi chỉ ghen với những ngôi sao
 

Với sự góp ý của một bạn đọc (HXT) thì ltrong bài này Lermontov không mấy thiện cảm với "con người", và chỉ muốn thoát khỏi cái "kiếp người" nhỏ nhen, đố kỵ ấy. Do vậy lời lẽ trong bài phải khác đi, chữ "các người tử tế" là một kiểu "nói mát", chứ không thật lòng. Phương án dịch mới của Geo như dưới đây. Bản dịch mới này đã khác nhiều so với phương án ban đầu của Geo, chính bới lúc đầu Geo không hiểu được ngóc ngách của ngôn từ, chứ không phải Geo muốn phức tạp hóa đâu bác USY à. Cũng xin nói thêm, bản chép ban đầu của bác Hongducanh có sai một chút về các dấu ở 2 câu đầu khổ thơ 2, làm cho nó trở thành khó hiểu hơn. Dưới đây Geo đã sửa lại theo bản gốc tra được. Geo luôn muốn dịch giản dị, sát nghĩa, không thêm thắt (như Butgai chủ trương). Nhưng khó quá. Có được bản dịch này, xin cảm ơn bác Hongducanh, cảm ơn Nina và HXT:

<table><tr><td valign="top">Небо и звезды

Чисто вечернее небо,
Ясны далекие звезды,
Ясны, как счастье ребенка;
О! для чего мне нельзя и подумать:
Звезды, вы ясны, как счастье мое!

Чем ты несчастлив? —
Скажут мне люди.
Тем я несчастлив,
Добрые люди, что звезды и небо —
Звезды и небо! — а я человек!..

Люди друг к другу
Зависть питают;
Я же, напротив,
Только завидую звездам прекрасным,
Только их место занять бы хотел.

</td><td valign="top">BẦU TRỜI VÀ NHỮNG VÌ SAO

Bầu trời đêm thật trong,
Những ngôi sao xa rạng rỡ,
Sáng trong như hạnh phúc trẻ thơ;
Ôi, vì sao ta không được nghĩ:
Sao sáng ngời như hạnh phúc của ta!

Điều gì làm ngươi bất hạnh thế? -
Mọi người rồi sẽ hỏi ta thôi.
Ta bất hạnh, hỡi các người tử tế,
Chính bởi sao và bầu trời -
Là sao và bầu trời! - còn ta lại là người!...

Con người đối với nhau
Rặt ghét ghen, đố kỵ
Nhưng ta, chẳng thế đâu:
Ta chỉ ghen với những vì sao huyền diệu
Chỉ muốn lên trời đổi phận làm sao.

</td></tr></table>

Михаил Лермонтов - Красная книга российской эстрады
 

Ngày 15 - 10 - 2008, nếu còn sống - cụ Мikhail Lermontov sẽ thọ 194 tuổi.:emoticon-0136-giggl
Có tư liệu khác viết ông sinh ngày 14 - 10 năm 1814.
Thiên tài người Nga đã ra đi rất sớm - 27 tuổi.
Một buổi sáng ảm đạm ngày 15 tháng bảy năm 1841, bên dưới chân núi Mashuk đã xảy ra một cuộc đọ súng đẫm máu. Khoảng cánh giữa hai cây súng tương đương với sáu bước, người tham gia đọ súng được phép bắn ba lần.

Theo một nguồn tin đáng tin cậy cho biết Lermontov đã chủ động bắn một viên lên trời - theo quy ước bằng văn bản thì trận đọ súng trên đã có tín hiệu hoà giải. Đối thủ không có quyền thực hiện cuộc đọ súng. Thế nhưng, Martưnov đã vi phạm và bắn thẳng vào ngực của Lermontov. Lermontov đã chết ngay tại chỗ.(Лермонтов направил пистолет вверх (что известно из достоверных источников), а по некоторым свидетельствам, даже выстрелил первым в воздух. Согласно писаным и неписаным правилам дуэлей, это - знак примирения, после которого противник не имел права стрелять на поражение. Но Мартынов выстрелил прямо в грудь Лермонтова. Тот скончался на месте:).

Nhân dịp xắp sinh nhật cụ (vì mod box này hiện đang công tác ở Italia), tôi đưa ra một số tư liệu và hình ảnh của cụ Lermontov.

Cái tên ông rất quen đối với em vì trường em nằm ngay trên con đường mang tên Lermontov!^^

Các bác ơi, nhân dịp nhắc đến Lecmontov em mới nhớ có một bài hát phổ thơ của ông rất hay, thậm chí đã được dịch sang tiếng Việt tên là "Mình tôi đi lặng lẽ bước chân trong đêm trường". Bài thơ tiếng Nga là " выхожу один я на дорогу". Có bác nào có bài hát này thì chia sẻ cho anh em nghe với.

Михаил Лермонтов - Красная книга российской эстрады
Bác nhà thơ này sao lại nằm trong Sách đỏ nhạc nhẹ Nga hả bác?